పవృత్తం ద్వాపరే యుద్ధం స్తేయమేవ కలౌ యుగే
ద్వాపరయుగంలో యుద్ధం ప్రారంభమవుతుంది; కలియుగంలో దొంగతనం కలుగుతుంది.
కలిస్తమస్తు విజ్ఞేయం గుణవృత్తం గుమేషు తత్
కలియుగం అత్యంత అపవిత్రమైనదని తెలుసుకో; దాని లక్షణాలు, ప్రవర్తన గుణాలలో కనిపిస్తాయి.
చత్వారి తు సహస్రాణి వర్షాణాం తత్కృతం యుగమ్
కృతయుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాల పాటు ఉంటుంది.
చత్వార్యైవ సహస్రాణి వర్షాణాం మోనుషాణి తు
ఆ నాలుగు వేల సంవత్సరాలు మానవ సంవత్సరాలుగానే పరిగణించాలి.
తతః కృత్యుగే తస్మిన్ ససంధ్యాంశే గతే తదా
అప్పుడు, కృతయుగం సంధ్యా భాగంతో కూడి ముగిసిన తర్వాత,
సన్ధ్యాయాస్తు వ్యతీతాయాః సాంధ్యః కాలో యుగస్య సః
సంధ్యా ముగిసినప్పుడు, ఆ కాలమే యుగానికి సంధ్యా కాలం అవుతుంది.
ఏవం కృతయుగే తస్మిన్నిశ్శేషేంతర్దధే తదా
అలా, ఆ కృతయుగంలో, ఆ సమయానికి అది పూర్తిగా కనుమరుగైంది.
సిద్ధిరన్యయుగే తస్మింస్త్రేతాఖ్యే ఽనంతరే కృతాత్
కృతయుగం తరువాత వచ్చిన త్రేతాయుగంలో, అక్కడ మళ్ళీ సిద్ధి లభించింది.
అష్టౌ తాః క్రమయోగేన సిద్ధయో యాంతి సంక్షయమ్
ఆ ఎనిమిది సిద్ధులు ఒక్కొక్కటిగా క్రమంగా తగ్గిపోతుంటాయి.
మన్వంతరేషు సర్వేషు చతుర్యుగవిభాగశః
ప్రతి మన్వంతరంలోనూ, నాలుగు యుగాల విభాగం ప్రకారం ఇదే జరుగుతుంది.
సంధ్యా కృతస్య పాదేన సంక్షేపేణ వశాత్తతః
కృతయుగ సంధి నాలుగవ వంతు వరకు మాత్రమే, కొంతకాలం దాని ఆధీనంలో ఉంటుంది.
హీయంతే యుగధర్మాస్తే తపఃశ్రుతబలాయుషః
యుగాల ధర్మాలు — తపస్సు, విద్య, బలం, ఆయుషు — ఇవన్నీ క్రమంగా తగ్గిపోతాయి.
త్రేతాయుగసముత్పత్తిః సాంశా చ ఋషిసత్తమాః
ఓ మహర్షులారా, త్రేతాయుగం ఆవిర్భావం పూర్తిగా కాదు, కొంత భాగంగానే జరిగింది.
కల్పాదౌ సంప్రవృత్తాయాస్త్రేతాయాః ప్రసుఖే తదా
కల్ప ప్రారంభంలో త్రేతాయుగం మొదలైనప్పుడు, ఆ కాలం ఎంతో సుఖంగా ఉండేది.
తస్యాం సిద్ధౌ ప్రనష్టాయామన్యా సిద్ధిరజాయత
ఆ యుగంలో సిద్ధి పోయిన తరువాత, మరో సిద్ధి జన్మించింది.
మేఘేభ్యః స్తనయితృభ్యః ప్రవృత్తం పృష్టిసర్జనమ్
ఆ సమయంలో మేఘాలు, మోగు మెరుపుల నుండి వెనుక భాగం ద్వారా వర్షం పడటం మొదలైంది.
ప్రజా ఆసంస్తతస్తాసాం వృక్షశ్చ గృహ సంజ్ఞితాః
ఆ ప్రజలలో, ఆ సమయంలో వృక్షాలనే ఇళ్ళుగా పరిగణించేవారు.
వర్త్తయంతేస్మ తేభ్యస్తాస్త్రేతాయుగముఖే ప్రజాః
త్రేతాయుగ ప్రారంభంలో, ఆ ప్రజలు ఆ వృక్షాల మీద ఆధారపడి జీవించేవారు.
సంగలోలాత్మకో భావస్తదా హ్యాకస్మికో ఽభవత్
ఆ సమయంలో మనుషుల స్వభావం చంచలంగా, అకస్మాత్తుగా మారిపోయింది.
తదా తద్వై న భవతి పునర్యుగబలేన తు
అప్పుడు, యుగ ప్రభావంతో అది మళ్లీ జరగదు.
తతస్తేనైవ యోగేన వర్త్తతే మైథునం తదా
తర్వాత, అదే విధానంతో ఆ కాలంలో మైథునం ప్రారంభమైంది.
అకాలే చార్తవోత్పత్త్యా గర్భోత్పత్తిస్తదాభవత్
సరైన సమయం కాకుండా, ఆర్తవం కలిగినప్పుడు గర్భధారణ జరిగేది.
ప్రణశ్యంతి తతః సర్వే వృక్షాస్తే గృహసంజ్ఞితాః
తర్వాత, ఇళ్ళుగా పరిగణించిన ఆ వృక్షాలన్నీ నశించిపోయాయి.
అభిధ్యాయంతి తాః సిద్ధిం సత్యాభిధ్యాయినస్తదా
ఆ సమయంలో, నిజాయితీగా సంకల్పించినవారు సిద్ధిని పొందారు.
వస్త్రాణి చ ప్రసూయంతే ఫలాన్యాభరణాని చ
అప్పుడా కాలంలో వస్త్రాలు, పండ్లు, ఆభరణాలు ఉత్పన్నమయ్యాయి.
ఆన్వీక్షికం మహావీర్యం పుటకే పుటకే మధు
ప్రతి గూడు లోనూ గొప్ప విచారణ శక్తి, తీపి తేనె ఉండేది.
త్దృష్టపుష్టాస్తయా సిద్ధ్యా ప్రజాస్తా విగతజ్వరాః
ఆ సిద్ధి వల్ల ప్రజలు బలంగా, వ్యాధిలేని వారు అయ్యారు.
వృక్షాంస్తాః పర్యగృహ్ణంత మధు వా మాక్షికం బలాత్
వారు ఆ వృక్షాలను పట్టుకొని బలవంతంగా తేనెను లేదా తేనెటీగలను తీసుకున్నారు.
ప్రనష్టా ప్రభుణా సార్ద్ధం కల్పవృక్షాః క్వచిత్క్వచిత్
కొన్ని చోట్ల కల్పవృక్షాలు వాటి యజమానితో కలిసి అంతరించిపోయాయి.
వర్త్తంతే చానయా తాసాం ద్వంద్వాన్యత్యుత్థితాని తు
ఆమెతో పాటు, వారి మధ్య ద్వంద్వాలు ఉద్భవించాయి.