మారీచాత్కశ్యపాద్దేవా జజ్ఞిరే పరమర్షయః
మారీచి, కశ్యపుల నుంచి దేవతలు, పరమ ఋషులు జన్మించారు.
భృగవోంఽగిరసశ్చైవ తే ఽష్ఠౌ దేవగణాః స్మృతాః
భృగువులు, అంగిరసులు — వీరిని ఎనిమిది దేవతా వర్గాలుగా గుర్తిస్తారు.
సాధ్యాశ్య వసవో విశ్వే ధర్మపుత్రాస్త్రయో గణాః
సాధ్యులు, వసువులు, విశ్వదేవతలు, ధర్ముని కుమారులు — ఇవి మూడు వర్గాలు.
వైవస్వతేంఽతరే హ్యస్మిన్నిత్యే తే ఛన్దజా మతాః
ఈ వైవస్వత మన్వంతరంలో, వారు కామసంభూతులుగా భావించబడతారు.
ఏవం సర్గస్తు మారీచో విజ్ఞేయః సాంప్రతః శుభః
ఇలా, మారీచి సృష్టి ప్రస్తుతం శుభంగా ఉందని గ్రహించాలి.
అతీతానాగతా యే చ వర్త్తన్తే సాంప్రతం చ యే
గతంలో ఉన్నవారు, రాబోయేవారు, ఇప్పుడున్నవారు —
భూతభవ్యభవన్నాథాః సహస్రాక్షాః పురన్దరాః
భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన కాలాధిపతులు, సహస్రనేత్రుడు అయిన పురందరుడు —
సర్వైః క్రతుశతేనేష్టం పృథక్ఛతగుణేన తు
వారు అందరూ వేర్వేరు లక్షణాలతో వందల యజ్ఞాలు నిర్వహించారు.
అభిభూయావతిష్ఠన్తి ధర్మాద్యైః కారణైరపి
ధర్మాది కారణాలతో వారు విజయవంతంగా నిలిచి ఉంటారు.
భూతభవ్యభవన్నాథా యథా తే ప్రభవిష్ణవః
భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన కాలాధిపతులు, మహాశక్తులవారు ఎంత శక్తివంతులో అంతే.
భూతభవ్యభవద్ధ్యేత త్సమృతం లోకత్రయం ద్విజైః
భూత, భవిష్యత్, వర్తమాన కాలాధిపతులను ద్విజులు లోకత్రయంగా గుర్తిస్తారు.
భవ్యం స్మృతం దివం హ్యేతత్తేషాం వక్ష్యామి సాధనమ్
భవిష్యత్తును స్వర్గంగా గుర్తిస్తారు; ఇప్పుడు వారి సాధన మార్గాన్ని వివరించబోతున్నాను.
భూరితి వ్యాహృతం పూర్వం భూర్లోకో ఽయమభూత్తదా
ముందుగా 'భూః' అనే పదాన్ని పలికారు, అప్పుడే ఈ భూలోకం ఏర్పడింది.
భూతత్వాద్దర్శనాచ్చైవ భూర్లోకో ఽయమభూత్తతః
దాని ఉనికి వల్ల, దాన్ని చూడగలిగినందువల్ల ఈ లోకాన్ని భూలోకం అని పిలిచారు.
భూతే ఽస్మిన్భవదిత్యుక్తం ద్వితీయం బ్రహ్మణా పునః
ఈ లోకంలో తరువాత బ్రహ్మ దేవుడు 'భువః' అనే పదాన్ని పలికాడు.
భవనాత్తు భువల్లోకో నిరుత్తయా హి నిరుచ్యతే
'భవనం' అనే అర్థం వల్లే, ఆ లోకాన్ని భువర్లోకం అని అంటారు.
ఉత్పన్నే తు తథా లోకే ద్వితీయే బ్రహ్మణా పునః
అలా రెండవ లోకం పుట్టినప్పుడు, బ్రహ్మ దేవుడు మళ్లీ ఆ పదాన్ని పలికాడు.
అనాగతే భవ్య ఇత శబ్ద ఏష విభావ్యతే
ఇంకా రానున్న దానికి 'భవ్య' అనే పదం భవిష్యత్తును సూచిస్తుంది.
భూరితీయం స్మృతా భూమిరన్తరిక్షం భువః స్మృతమ్
'భూః' అనేది భూమిని సూచిస్తుంది, 'భువః' అనేది అంతరిక్షాన్ని సూచిస్తుంది.
త్రైలోక్యయుక్తైర్వ్యాహారైస్తిస్రో వ్యాహృతయో ఽభవన్
ఈ మూడు లోకాలతో సంబంధం ఉన్న మూడు పదాలు, మూడు వ్యాహృతులు అయ్యాయి.
యస్మాద్భూతస్య లోకస్య భవ్యస్య భవతస్తథా
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు అనే లోకాల వల్ల—
ప్రధానభూతా దేవేన్ద్రా గుణభూతాస్తథైవ చ
దేవేంద్రులు, గుణాలు కలిగినవారు కూడా—
యజ్ఞగన్ధర్వరక్షాంసి పిశాచో రగమానుషాః
యజ్ఞాలు, గంధర్వులు, రాక్షసులు, పిశాచులు, మనుష్యులు—
దేవేన్ద్రా గురవో నాథా రాజానః పితరో హి తే
దేవతలలో ఇంద్రులు, గురువులు, నాయకులు, రాజులు, పితృదేవతలు వీరే.
ఇత్యేతల్లక్షణం ప్రోక్తం దేవేన్ద్రాణాం సమాసతః
ఇదే దేవేంద్రుల లక్షణంగా సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.
గాధిజః కౌశికో ధీమాన్విశ్వామిత్రో మహాతపాః
గాధి కుమారుడు, కౌశికుడు, ధీమంతుడు, విశ్వామిత్రుడు, మహాతపస్వి—
బృహస్పతిసుతశ్చాపి భరద్వాజో మహా యశాః
బృహస్పతి కుమారుడు, భరద్వాజుడు, మహా కీర్తి కలవాడు—
స్వాయంభువో ఽత్రిర్భగవాన్బ్రహ్మకోశః సపఞ్చమః
స్వాయంభువుడు, అత్రి మహర్షి, బ్రహ్మకోశుడు ఐదవవారు.
వత్సరః కాశ్యపశ్యైవ సప్తైతే సాధుసంమతాః
వత్సరుడు, కాశ్యపుడు—ఈ ఏడుగురు సద్గుణులు మెచ్చినవారు.
ఇక్ష్వాకుశ్చ నృగశ్చైవ ధృష్టః శర్యాతిరేబ చ
ఇక్ష్వాకుడు, నృగుడు, ధృష్టుడు, శర్యాతి కూడా—