నిరుక్తం చ పునశ్చక్రే చతుర్థం ద్విజసత్తమః
ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు నాలుగవదిగా నిరుక్తాన్ని కూడా నిర్మించాడు.
ధీమాఞ్ఛ తబలాకశ్చ గజశ్చైవ ద్విజోత్తమాః
ధీమాన్, తబలాకుడు, గజుడు—ఇవారు ఉత్తమ బ్రాహ్మణులు.
త్రయస్తస్యాభవఞ్చ్ఛిష్యా మహాత్మానో గుణాన్వితాః
వారికి ముగ్గురు మహాత్ములు, గొప్ప లక్షణాలు కలిగిన శిష్యులు ఉన్నారు.
తృతీయశ్చార్జవస్తే చ తపసా శంసితవ్రతాః
మూడవవాడు ఆర్జవుడు; వీరు తపస్సులో స్థిరంగా, వ్రతంలో దృఢంగా ఉండేవారు.
ఇత్యేతే బహూవృచాః ప్రోక్తాః సంహితా యైః ప్రవర్తితాః
ఇలా వీరి ద్వారా ఎన్నో వృత్తులతో కూడిన సంహితలు ప్రకటించబడ్డాయి.
షడశీతిస్తు తేనోక్తాః సంహితా యజుషాం శుభాః
అతడు యజుర్వేదానికి సంబంధించిన ఎనభై ఆరు శుభ్రమైన సంహితలను ప్రకటించాడు.
ఏకస్తత్ర పరిత్యక్తో యా౫వల్క్యో మహాతపాః
వాటిలో ఒకదాన్ని మహాతపస్వి యాజ్ఞవల్క్యుడు వదిలిపెట్టాడు.
సర్వేషామేవ తేషాం వై త్రిధా భేదాః ప్రకీర్త్తితాః
వాటిలో అన్నింటిలోను మూడు విధాలుగా విభజనలు చెప్పబడ్డాయి.
ఉదీచ్యా మధ్యదేశ్యాశ్చ ప్రాచ్యశ్చైవ పృథగ్విధాః
ఉత్తర దిక్కు, మధ్యదేశం, తూర్పు ప్రాంతాల్లోని వారు ఒక్కొక్కరు ఒక్కో విధంగా ఉంటారు.
మధ్యదేశప్రతిష్ఠాతా చాసురిః ప్రథమః స్మృతః
మధ్యదేశంలో సంప్రదాయాన్ని స్థాపించినవాడిగా ఆసురి మొదటిగా గుర్తించబడతాడు.
ఇత్యేతే చరకాః ప్రోక్తాః సంహితా వాదినో ద్విజాః
ఇలా ఈ చరకులు సంహితను వివరించే వారు అని, ద్విజులారా, చెప్పబడారు.
కిం చీర్ణం కస్య వా హేతోశ్చరకత్వం హి భేజిరే
ఏం జరిగింది? ఏ కారణంతో వారు చరకులుగా మారారు?
మేరుపృష్ఠం సమాసాద్య తైస్తదా త్వితి మన్త్రితమ్
అప్పుడు వారు మేరు శిఖరాన్ని చేరుకొని, అక్కడ ఇలా ఆలోచించారు.
స కుర్యాద్బ్రహ్మహత్యాం వై సమయో నః ప్రకీర్తితః
మనలో ఎవరు బ్రాహ్మణ హత్య చేస్తే, అది మన ఒప్పందంగా ప్రకటించబడింది.
ప్రయయుః సప్తరాత్రేణ యత్ర సంధిః కృతో ఽభవత్
ఏడు రాత్రుల్లో వారు ఆ ఒప్పందం జరిగిన చోటికి వెళ్లారు.
శిష్యానథ సమానీయ స వైశంపాయనో ఽబ్రవీత్
తర్వాత వైశంపాయనుడు తన శిష్యులను కూడగట్టి ఇలా చెప్పాడు.
సర్వే యూయం సమాగమ్య బ్రూత కామం హితం వచః
మీ అందరూ కలిసివచ్చి, మీకు అనుకూలంగా, శ్రేయస్సు కలిగించే మాటలు చెప్పండి.
బలేనోత్థాపయిష్యామి తపసా స్వేన భావితః
నా స్వంత తపస్సుతో శక్తిని సంపాదించి, నేను అతడిని బలవంతంగా లేపుతాను.
ఉవాచ యత్త్వయాధీతం సర్వం ప్రత్యర్పయస్వ మే
అతడు చెప్పాడు: "నీవు నేర్చుకున్నదంతా నాకు తిరిగి ఇచ్చివేయు."
రుధిరేణ తథాక్తాని చ్ఛర్దిత్వా బ్రహ్మవిత్తమాః
అప్పుడు, రక్తంతో ముడిపడిన వాటిని వాంతి చేసి, బ్రహ్మవేత్తలారా, వారు విడిచిపెట్టారు.
సూర్యే బ్రహ్మ యదుత్పన్నం తం గత్వా ప్రతితిష్ఠతి
సూర్యునిలో బ్రహ్మగా ఉత్పన్నమైనది, అక్కడికి వెళ్లి స్థిరంగా ఉంటుంది.
తాని తస్మై దదౌ తుష్టః సూర్యో వై బ్రహ్మరాతయే
ఆ సూర్యుడు సంతృప్తితో బ్రహ్మరాతకు వాటిని ఇచ్చాడు.
యజూంష్యధీయతే తాని బ్రాహ్మణా యేన కేనచిత్
బ్రాహ్మణులు ఆ యజుర్వేద మంత్రాలను ఒక్కొక్కరు ఒక్కో విధంగా పఠిస్తారు.
బ్రహ్మహత్యా తు యైశ్చీర్ణా చరణాచ్చరకాః స్మృతాః
బ్రాహ్మణ హత్య చేసినవారు తమ ప్రవర్తన వల్ల చరకులు అని గుర్తించబడ్డారు.
ఇత్యేతే చరకాః ప్రోక్తా వాజినస్తు నిబోధత
ఇలా ఈ చరకులు వివరించబడ్డారు; ఇప్పుడు వాజినుల గురించి వినండి.
మధ్యన్దినస్తు సాపత్యో వైధేయశ్చాద్ధబౌద్ధకౌ
మధ్యందినుడు న్యాయబద్ధమైన కుమారుడు, వైధ్యుడు మరియు అధబౌద్ధకుడు కూడా ఉన్నారు.
ఆవటీ చ తథా పుణ్డ్రో వైణోయః సపరాశరః
ఆవటి, పుండ్ర, వైణోయ, సపరాశర కూడా ఉన్నారు.
శతమేకాధికం జ్ఞేయం యజుషాం యే వికల్పకాః
యజుర్వేదాన్ని వేర్వేరు విధాలుగా చెప్పినవారు నూరొక్కరు అని తెలుసుకోవాలి.
సుమన్తుశ్చాపి సుత్వానం పుత్రమధ్యాపయత్పునః
సుమంతుడు తన కుమారుడికి మళ్లీ బోధించాడు.
స సహస్రమధీత్యాశు సుకర్మాప్యథ సంహితాః
అతడు వేగంగా వెయ్యి సంహితలు నేర్చుకుని, మంచి పనుల్లో నిపుణుడయ్యాడు.