జనకస్య వచః శ్రుత్వా ఋషయస్తే శ్రుతిక్షమాః
జనకుని మాటలు విని, ఋషులు వేదాలను సహించగలవారు కావడంతో—
ఆహ్వయాఞ్చక్రిరే ఽన్యోన్యం వేదజ్ఞానమదోల్బణాన్
వారు పరస్పరం వేదజ్ఞానాన్ని ప్రదర్శిస్తూ ఒకరిని ఒకరు పోటీకి ఆహ్వానించారు.
మమైతన్న తవేత్యన్యో బ్రూహి వా కిం వికత్థసే
ఇది నాది, నీది కాదు. వేరేలా మాట్లాడు. ఎందుకు ఇంత గొప్పగా చెప్పుకుంటున్నావు?
అథాన్యస్తత్రవై విద్వాన్బ్రహ్మణస్తు సుతః కవిః
అప్పుడు అక్కడ మరొకరు ఉన్నారు. ఆయన బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, పెద్ద పండితుడు, కవివి.
బ్రహ్మణోంఽశసముత్పన్నో వాక్యం ప్రోవాచ సుస్వరమ్
బ్రహ్మదేవుని భాగంగా పుట్టిన ఆ కవి, మధురమైన స్వరంతో మాట్లాడాడు.
నయస్వ చ గృహంవత్స మమైతన్నాత్ర సంశయః
బిడ్డా, ఇది నా దేనని సందేహం లేదు. దీన్ని ఇంటికి తీసుకెళ్ళు.
యో వా న ప్రీయతే విద్వాన్సమాహ్వయతు మాచిరమ్
ఏవైనా పండితులు సంతృప్తి చెందకపోతే, ఆలస్యం చేయకుండా నన్ను పిలవండి.
తానువాచ తతః స్వస్థో యాజ్ఞవల్క్యో హసన్నివ
తర్వాత యాజ్ఞవల్క్యుడు ప్రశాంతంగా, చిరునవ్వుతో వారితో ఇలా అన్నాడు.
వదామహే యథాశక్తి జిజ్ఞాసంతః పరస్పరమ్
మనకు ఎంత శక్తి ఉన్నదో అంతవరకు, ఒకరినొకరు ప్రశ్నించుకుంటూ మాట్లాడుదాం.
సహస్రధా శుభైరర్థైః సుక్ష్మదర్శనసంభవైః
వెయ్యి విధాలుగా, సుభాషితాలతో, సూక్ష్మమైన జ్ఞానంతో పుట్టుకొచ్చే మంచి అర్థాలతో మాట్లాడుదాం.
సంత్యుత్తమగుణైర్యుక్తా నృపస్యాపి పరీక్షకాః
ఉత్తమ గుణాలు కలవారు, రాజును కూడా పరీక్షించేవారే.
ఋషయస్త్వేకతః సర్వే యాజ్ఞవల్క్యస్తథైకతః
అందరు ఋషులు ఒకవైపు, యాజ్ఞవల్క్యుడు ఒక్కరే మరోవైపు ఉన్నారు.
ఏకైకశస్తతః పృష్టా నైవోత్తరమథాబ్రువన్
తర్వాత ఒక్కొక్కరిని ప్రశ్నించగా, ఎవ్వరూ సమాధానం చెప్పలేదు.
శాకల్యమితి హోవాచ వాదకర్త్తారమఞ్జసా
ఆయన, 'శాకల్యా!' అని నేరుగా వాదించే వానికి పిలిచాడు.
పణస్తు యజమానేన బద్ధో నీతో యథా ధృతః
యజమానుడు పెట్టిన పందెం, ఒప్పుకున్నట్టుగా కట్టబెట్టబడింది.
ప్రోవాచ యాజ్ఞవల్క్యం సపురుషం మునిసన్నిధౌ
యాజ్ఞవల్క్యుడు తన సహాయకులతో పాటు, మునుల సమక్షంలో మాట్లాడాడు.
విద్యాధనం మహాసారం స్వయఙ్గ్రాహం జిఘృక్షసి
నీవు స్వయంగా ఈ గొప్ప విద్యాసంపదను పట్టుకోవాలని ఆశిస్తున్నావు.
బ్రహ్మిష్ఠానాం బలం విద్ధి విద్యాతత్త్వార్థదర్శనమ్
బ్రహ్మనిష్ఠుల బలమే, విద్యా తత్వాన్ని తెలుసుకోవడమే అని గుర్తు పెట్టుకో.
కామప్రర్శ్నధనా విప్రాః కామప్రశ్నం వదామహే
ఇష్టప్రశ్నలే ధనం అయిన బ్రాహ్మణులారా, మనం ఇప్పుడు ఆ ప్రశ్నను మాట్లాడుదాం.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య శాకల్యః క్రోధమూర్చ్ఛితః
ఈ మాటలు విని, శాకల్యుడు కోపంతో మూర్ఛించిపోయాడు.
బ్రూహీదానీం మయోద్దిష్టాన్కామప్రశ్నాన్యథార్థతః
ఇప్పుడు నేను నీకు చెప్పిన కోరికల ప్రశ్నలను యథాతథంగా చెప్పు.
సాగ్రం ప్రశ్నసహస్రం తు శాకల్యః సో ఽకరోత్తదా
ఆ సమయంలో శాకల్యుడు పూర్తిగా వెయ్యి ప్రశ్నలు అడిగాడు.
శాకల్యస్త్వాస నిర్వాదో యాజ్ఞవల్క్యస్తమబ్రవీత్
శాకల్యుడికి ఎలాంటి వాదన లేకుండా యాజ్ఞవల్క్యుడు అతనితో మాట్లాడాడు.
పణప్రాప్యస్య వాదస్య బ్రువతోర్మృత్యురత్ర వై
పందెం కోసం జరిగే వాదంలో ఇద్దరిలో ఓడిపోయినవాడికి మరణమే సంభవిస్తుంది.
అధ్యాత్మస్య గతిం ముఖ్యాం ధ్యానమార్గమథాపి వా
అధ్యాత్మ మార్గమైనా, ధ్యానం మార్గమైనా, ముఖ్యమైనది ఏదైనా కావచ్చు.
శాకల్యస్తమవిజ్ఞాయ తథా మృత్యుమవాప్తవాన్
శాకల్యుడు ఆ విషయాన్ని గ్రహించక మరణాన్ని పొందాడు.
ఏవం వివాదః సుమహానాసీత్తేషాం ధనార్థినామ్
ఈ విధంగా ధనాన్ని కోరిన వారిలో గొప్ప వాదం జరిగింది.
జగామ వై గృహం స్వచ్ఛం శిష్యైః పరివృతో వశీ
వశీధుడు తన శిష్యులతో కూడి స్వచ్ఛమైన ఇంటికి వెళ్లాడు.
చకార సంహితాః పఞ్చ బుద్ధిమాన్వేదవిత్తమః
వేదాలను బాగా తెలిసిన మేధావి ఐదు సంహితలను రచించాడు.
ఖలీయాన్సుతపా వత్సః శైశిరేయశ్చ పఞ్చమః
ఖలీయుడు, సుతపా, వత్సుడు, ఐదవవాడిగా శైశిరేయుడు ఉన్నారు.