సత్యశ్రియాశ్చ విద్వాంసః శాస్త్రగ్రహణతత్పరాః
సత్యశ్రీకి చెందిన పండితులు శాస్త్రాధ్యయనంలో నిమగ్నంగా ఉండేవారు.
బాష్కలిశ్చ భరద్వాజ ఇతి శాఖాప్రవర్త్తకాః
బాష్కలుడు, భరద్వాజుడు ఈ శాఖలకు స్థాపకులు.
జనకస్య స యజ్ఞే వై వినాశామగమద్ద్విజాః
జనకుని యజ్ఞంలో ద్విజులు సమకూరగా, అక్కడ వినాశనం సంభవించింది.
జనకస్యాశ్వమేధే తు కథ వాదాభ్యజాయత
జనకుని అశ్వమేధంలో వాదప్రసంగం ప్రారంభమైంది.
ఏతత్సర్వం యథా వృత్తమాచక్ష్త్ర విదితం తవ
ఈ సంగతులన్నీ ఎలా జరిగాయో నీకు తెలిసినట్లుగా నేను వివరంగా చెప్పాను.
ఋషీణాం హి సహస్రాణి తత్రాజగ్మురనేకశః
అక్కడ సహస్రాలాది ఋషులు గుంపులుగా వచ్చారు.
ఆగతాన్బ్రాహ్మణాన్దృష్ట్వా జిజ్ఞాసాస్యాభవత్తతః
ఆగమించిన బ్రాహ్మణులను చూసి, అక్కడ ఆసక్తి కలిగింది.
ఇతి నిశ్చిత్య మనసా బుద్ధిం చక్రే జనాధిపః
మనసులో నిర్ణయించుకుని, రాజు తాను చేయవలసినది తేల్చుకున్నాడు.
గ్రామాన్రత్నాని దాసీస్ఛ మునీన్ప్రాహ నరాధిపః
రాజు మునులకు గ్రామాలు, రత్నాలు, దాసీలను సమర్పించాడు.
యదేతదాహృతం విత్తం యో వా శ్రేష్ఠతమో భవేత్
అక్కడ తెచ్చిన ధనం ఎవరికైతే ఉత్తమంగా ఉంటుందో—
జనకస్య వచః శ్రుత్వా ఋషయస్తే శ్రుతిక్షమాః
జనకుని మాటలు విని, ఋషులు వేదాలను సహించగలవారు కావడంతో—
ఆహ్వయాఞ్చక్రిరే ఽన్యోన్యం వేదజ్ఞానమదోల్బణాన్
వారు పరస్పరం వేదజ్ఞానాన్ని ప్రదర్శిస్తూ ఒకరిని ఒకరు పోటీకి ఆహ్వానించారు.
మమైతన్న తవేత్యన్యో బ్రూహి వా కిం వికత్థసే
ఇది నాది, నీది కాదు. వేరేలా మాట్లాడు. ఎందుకు ఇంత గొప్పగా చెప్పుకుంటున్నావు?
అథాన్యస్తత్రవై విద్వాన్బ్రహ్మణస్తు సుతః కవిః
అప్పుడు అక్కడ మరొకరు ఉన్నారు. ఆయన బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు, పెద్ద పండితుడు, కవివి.
బ్రహ్మణోంఽశసముత్పన్నో వాక్యం ప్రోవాచ సుస్వరమ్
బ్రహ్మదేవుని భాగంగా పుట్టిన ఆ కవి, మధురమైన స్వరంతో మాట్లాడాడు.
నయస్వ చ గృహంవత్స మమైతన్నాత్ర సంశయః
బిడ్డా, ఇది నా దేనని సందేహం లేదు. దీన్ని ఇంటికి తీసుకెళ్ళు.
యో వా న ప్రీయతే విద్వాన్సమాహ్వయతు మాచిరమ్
ఏవైనా పండితులు సంతృప్తి చెందకపోతే, ఆలస్యం చేయకుండా నన్ను పిలవండి.
తానువాచ తతః స్వస్థో యాజ్ఞవల్క్యో హసన్నివ
తర్వాత యాజ్ఞవల్క్యుడు ప్రశాంతంగా, చిరునవ్వుతో వారితో ఇలా అన్నాడు.
వదామహే యథాశక్తి జిజ్ఞాసంతః పరస్పరమ్
మనకు ఎంత శక్తి ఉన్నదో అంతవరకు, ఒకరినొకరు ప్రశ్నించుకుంటూ మాట్లాడుదాం.
సహస్రధా శుభైరర్థైః సుక్ష్మదర్శనసంభవైః
వెయ్యి విధాలుగా, సుభాషితాలతో, సూక్ష్మమైన జ్ఞానంతో పుట్టుకొచ్చే మంచి అర్థాలతో మాట్లాడుదాం.
సంత్యుత్తమగుణైర్యుక్తా నృపస్యాపి పరీక్షకాః
ఉత్తమ గుణాలు కలవారు, రాజును కూడా పరీక్షించేవారే.
ఋషయస్త్వేకతః సర్వే యాజ్ఞవల్క్యస్తథైకతః
అందరు ఋషులు ఒకవైపు, యాజ్ఞవల్క్యుడు ఒక్కరే మరోవైపు ఉన్నారు.
ఏకైకశస్తతః పృష్టా నైవోత్తరమథాబ్రువన్
తర్వాత ఒక్కొక్కరిని ప్రశ్నించగా, ఎవ్వరూ సమాధానం చెప్పలేదు.
శాకల్యమితి హోవాచ వాదకర్త్తారమఞ్జసా
ఆయన, 'శాకల్యా!' అని నేరుగా వాదించే వానికి పిలిచాడు.
పణస్తు యజమానేన బద్ధో నీతో యథా ధృతః
యజమానుడు పెట్టిన పందెం, ఒప్పుకున్నట్టుగా కట్టబెట్టబడింది.
ప్రోవాచ యాజ్ఞవల్క్యం సపురుషం మునిసన్నిధౌ
యాజ్ఞవల్క్యుడు తన సహాయకులతో పాటు, మునుల సమక్షంలో మాట్లాడాడు.
విద్యాధనం మహాసారం స్వయఙ్గ్రాహం జిఘృక్షసి
నీవు స్వయంగా ఈ గొప్ప విద్యాసంపదను పట్టుకోవాలని ఆశిస్తున్నావు.
బ్రహ్మిష్ఠానాం బలం విద్ధి విద్యాతత్త్వార్థదర్శనమ్
బ్రహ్మనిష్ఠుల బలమే, విద్యా తత్వాన్ని తెలుసుకోవడమే అని గుర్తు పెట్టుకో.
కామప్రర్శ్నధనా విప్రాః కామప్రశ్నం వదామహే
ఇష్టప్రశ్నలే ధనం అయిన బ్రాహ్మణులారా, మనం ఇప్పుడు ఆ ప్రశ్నను మాట్లాడుదాం.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య శాకల్యః క్రోధమూర్చ్ఛితః
ఈ మాటలు విని, శాకల్యుడు కోపంతో మూర్ఛించిపోయాడు.