విశ్వకర్మా విభజతే కల్పాదిషు పునః పునః
విశ్వకర్మ ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో వాటిని మళ్లీ మళ్లీ విభజిస్తాడు.
భూరాద్యాంశ్చతురో లోకాన్పునఃపునరకల్పయత్
భూ మొదలైన నాలుగు లోకాలను ఆయన పునఃపునః ఏర్పాటు చేశాడు.
బ్రహ్మా స్వయంభూర్భగవామ్ సిసృక్షుర్వివిధాః ప్రజాః
స్వయంభూ అయిన బ్రహ్మా భగవాన్, వివిధ ప్రజలను సృష్టించాలనే కోరికతో,
తస్యాభిధ్యాయతః సర్గం తదా వై బుద్ధిపూర్వకమ్
ఆయన సృష్టిని ఆలోచిస్తూ, బుద్ధి సహాయంతో సృష్టిని ప్రదర్శించాడు.
తమో మోహో మహామోహస్తామిస్రో హ్యన్ధసంజ్ఞితః
చీకటి, మాయ, గొప్ప మోహం, అంధకారం, అజ్ఞానం అని పిలవబడే అవివేకం ఇవన్నీ కలవు.
పఞ్చధావస్థితః సర్గో ధ్యాయత సాభిమానినః
ఈ సృష్టి ఐదు విధాలుగా ఉంటుంది, ధ్యానం చేసే వారికి, గర్వంతో ఉన్నవారికి కనిపిస్తుంది.
బహిరన్తశ్చాప్రకాశస్తథానిఃసంజ్ఞ ఏవ చ
బయట, లోపల ఎక్కడా వెలుగు లేదు, అలాగే బోధ కూడా లేదు.
తస్మాచ్చ సంవృతాత్మానో నగా ముఖ్యాః ప్రకీర్తితాః
అదే నుండి అంతరంగాన్ని దాచుకున్న ప్రధాన వృక్షాలు పుట్టినవిగా చెప్పబడతాయి.
అప్రతీ తమనాః సోథ తదోత్పత్తిమమన్యత
వారు గ్రహించలేని మనస్సుతో, అదే తమ జననానికి మూలమని భావించారు.
యస్మాత్తిర్యగ్వివర్త్తేత తిర్యకస్రోతస్తతః స్మృతః
అది పక్కదారి తిరుగుతుందనునే, దానికి అడ్డదారి ప్రవాహం అని పేరు వచ్చింది.
ఉత్పాద్యగ్రాహిమశ్చైవ తే ఽజ్ఞానే జ్ఞానమానినః
ఏదైనా సృష్టించి, పట్టుకునే వారు, అజ్ఞానంలోనే ఉన్నా తాము తెలివైనవారమని అనుకుంటారు.
ఏకాదశన్ద్రియవిధా నవధాత్మాదయస్తథా
పదకొండు ఇంద్రియాలు, అలాగే తొమ్మిది విధాలైన ఆత్మలూ ఉన్నాయి.
అన్తః ప్రకాశాస్తే సర్వే ఆవృతాశ్చ బహిః పునః
వాటన్నీ లోపల వెలుగుతుంటాయి, బయట మాత్రం మరల మూసివేయబడి ఉంటాయి.
తిర్యక్ స్రోతస ఉచ్యన్తే వశ్యాత్మానస్త్రిసంజ్ఞకాః
అడ్డదారి ప్రవాహం ఉన్నవారు, తాము ఆత్మను నియంత్రించేవారు, మూడు విధాలైన జ్ఞానం కలవారు అని పిలవబడతారు.
అభిప్రాయమథోద్భూతం దృష్ట్వా సర్గం తథావిధమ్
ఆ విధమైన సృష్టి సంకల్పంతో ఉద్భవించినదాన్ని చూసారు.
ఊర్ద్ధస్రోతస్తృతీయస్తు తద్వై చోర్ద్ధం వ్యవస్థితమ్
మూడవది పైకి ప్రవహించే ప్రవాహం, అది ఎప్పుడూ పైభాగంలో స్థిరంగా ఉంటుంది.
తాః సుఖం ప్రీతిబహులా బహిరన్తశ్చ వావృతాః
వారు ఆనందంతో, సంతోషంతో నిండినవారు, బయట, లోపల రెండింటిలోనూ ఆవరించబడి ఉంటారు.
నవధాతాదయస్తే వై తుష్టాత్మానో బుధాః స్మృతాః
ఆ తొమ్మిది విధాలైన వారు సంతృప్తి కలిగి, జ్ఞానులు అని గుర్తించబడ్డారు.
ఊర్ద్ధస్రోతఃసు సృష్టేషు దేవేషు స తదా ప్రభుః
పైకి ప్రవహించే దేవతలలో సృష్టి జరిగినప్పుడు, అప్పుడే ఆ ప్రభువు ఉన్నాడు.
సర్గమన్యం సిమృక్షుస్తం సాధకం పునరీశ్వరః
ఆ ప్రభువు మరొక కొత్త సృష్టిని కోరాడు, అది ఫలితాన్ని ఇస్తుందని భావించాడు.
ప్రాదుర్బభౌ భౌతసర్గః సోర్వాక్ స్రోతస్తు సాధకః
అప్పుడు భౌతిక సృష్టి ప్రత్యక్షమైంది, అది నేరుగా ప్రవహించే ఫలదాయకమైనది.
తే చ ప్రకాశబహులాస్తమస్పృష్టరజోధికాః
వారు వెలుగుతో నిండినవారు, చీకటి తాకని వారు, రాజోగుణం ఎక్కువగా ఉన్నవారు.
ప్రకాశా బహిరన్తశ్చ మనుష్యాః సాధకాశ్చ తే
మనుష్యులు, సాధకులు బయటా, లోపలా ప్రకాశవంతులుగా ఉంటారు.
సిద్ధాత్మానో మనుష్యాస్తే గన్ధర్వైః సహ ధర్మిణః
సిద్ధాత్ములైన మనుష్యులు, ధార్మికులైన గంధర్వులతో కలిసి ఉంటారు.
విపర్యయేణ శక్త్యా చ సిద్ధ ముఖ్యాస్తథైవ చ
విపరీతంగా, తమ శక్తితో, అగ్రగణ్యులైన సిద్ధులు కూడా అలాగే ఉంటారు.
భూతాదికానాం సత్త్వానాం షష్ఠః సర్గః స ఉచ్యతే
భూతాదుల నుండి మొదలయ్యే సత్త్వాల సృష్టిని ఆరో సృష్టి అంటారు.
ప్రథమో మహతః సర్గో విజ్ఞేయో బ్రహ్మణస్తు సః
మహత్ యొక్క మొదటి సృష్టిని బ్రహ్మ యొక్క సృష్టిగా తెలుసుకోవాలి.
వైకారికస్తృతీయస్తు చైద్రియః సర్గ ఉచ్యతే
మూడవది వైకారికం, అంటే ఇంద్రియాల సృష్టి అని అంటారు.
ముఖ్యసర్గశ్చ తుర్థస్తు ముఖ్యా వై స్థావరాః స్మృతాః
నాల్గవది ప్రధాన సృష్టి, అందులో ప్రధానమైనవి అచేతన జీవులుగా గుర్తించబడతాయి.
తథోర్ద్ధస్రోతసాం సర్గః షష్ఠో దేవత ఉచ్యతే
అలాగే, పైకి ప్రవహించే ప్రవాహాలున్న వారి సృష్టిని ఆరోదిగా, అంటే దేవతల సృష్టిగా అంటారు.