మిశ్రా ఇతి సమాఖ్యాతాః ప్రభావాదృషితాం గాతాః
ఋషుల ప్రభావంతో కలిపి రచించబడినవిగా వీటిని 'మిశ్రా' అని పిలుస్తారు.
భూతభవ్యభవజ్జ్ఞాన జన్మదుఃఖచికిత్సనమ్
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు తెలిసిన జ్ఞానం, జనన బాధలకు నివారణ కూడా ఉంది.
ధర్మశాస్త్రప్రణేతారో మహిమ్నా సర్వగాశ్చ వై
ధర్మశాస్త్రాలను రచించినవారు, వారి మహిమ వల్ల అన్నిచోట్ల ఉన్నవారే.
బృహస్పతిశ్చ శుక్రశ్చ వ్యాసః సారస్వతస్తథా
బృహస్పతి, శుక్రుడు, వ్యాసుడు, సరస్వతుడు కూడా అలాగే ఉన్నారు.
యస్మాదవారజాః సంతః పూర్వేభ్యో మేధయాధికాః
ఎందుకంటే, తరువాత జన్మించినవారు ఎక్కువ తెలివితో ముందున్నవారిని మించి ఉంటారు.
యస్మిన్కాలో న చం వయః ప్రమాణమృషిభావనే
ఆ కాలంలో వయస్సు ఆధారంగా ఋషిగా పరిగణించరు.
యస్మాద్బుద్ధ్యా చ వర్షీయాన్బలో ఽపి శ్రుతవానృషిః
ఎందుకంటే, వయస్సులో చిన్నవాడైనా, జ్ఞానం, విద్యాబలంతో ఋషిగా గుర్తించబడతాడు.
వినియుక్తావసానాం తు తామృచం పరిచక్షతే
నిర్దిష్ట ముగింపు ఉన్నదాన్ని పండితులు 'ఋచ్' అని అంటారు.
అతియుక్తావసానం చ తద్యజుర్వై ప్రచక్షతే
అతి ఎక్కువ ముగింపు ఉన్నదాన్ని 'యజుస్' అని చెబుతారు.
పఞ్చమః ప్రతిహోత్రశ్చ షష్ఠమాహురుపద్రవమ్
ఐదవదాన్ని 'ప్రతిహోత్ర' అని, ఆరవదాన్ని 'ఉపద్రవ' అని అంటారు.
పఞ్చవిన్ధ్య ఇతి ప్రోక్తం హ్రీఙ్కారః ప్రణవాదృతే
'హ్రీం' అనే అక్షరం, ప్రణవాన్ని తప్ప, 'పంచవింధ్య' అని పిలుస్తారు.
ఆశాస్తిస్తు ప్రసంఖ్యాతా విలాపః పరిదేవనా
కోరికలు, విలాపం, శోకాలు కూడా లెక్కపెడతారు.
ఏతత్తు సర్వవిద్యానాం విహితం మన్త్రలక్షణమ్
ఇది అన్ని విద్యలకు మంత్ర లక్షణంగా నిర్ణయించబడింది.
మూర్తిర్నిన్దా ప్రశంసా చాక్రోశస్తోషస్తథైవ చ
రూపం, నింద, ప్రశంస, దూషణ, సంతృప్తి కూడా ఉన్నాయి.
మన్త్రభేదాంశ్చ వక్ష్యామి చతుర్విశతిలక్షణాన్
మంత్ర విభాగాలకు సంబంధించిన ఇరవై నాలుగు లక్షణాలను నేను వివరించబోతున్నాను.
అభిశాపో విశాపశ్చ ప్రశ్నః ప్రతివచస్తథా
శాపం, ప్రతిశాపం, ప్రశ్న, సమాధానం కూడా ఉన్నాయి.
వియోగా హ్యభియోగాశ్చ కథా సంస్థా వరశ్చ వై
విడిపోవడం, అభియోగం, కథ, ముగింపు, ఎంపిక కూడా ఉన్నాయి.
విలాపశ్చేతి మన్త్రాణాం చతుర్వింశతిరుద్ధృతాః
విలాపంతో కలిపి, మంత్రాలకు ఇరవై నాలుగు రకాలు చెప్పబడ్డాయి.
హేతు ర్నిర్వచనం నిన్దా ప్రశస్తిః సంశయో నిధిః
కారణం, నిర్వచనం, నింద, ప్రశంస, సందేహం, నిధి —
ఉపమా చ దశైతే వై విధయో బ్రాహ్మణస్య తు
ఉపమా కూడా — ఇవి పది విధానాలు బ్రాహ్మణునికి ముఖ్యమైనవి.
హేతుర్హన్తేః స్మృతో ధాతోర్యన్నిహన్త్యుదితం పరైః
ఇతరులు తప్పుబట్టినదాన్ని 'హన్' అనే ధాతువు నుంచి వచ్చిన కారణంగా అంటారు.
తథా నిర్వచనం బ్రూయాద్వాక్యార్థస్యావధారణమ్
అలాగే, వాక్యార్థాన్ని స్పష్టంగా నిర్ణయించడం నిర్వచనం అని చెప్పాలి.
ప్రపూర్వాచ్ఛంసతేర్ధాతోః ప్రశంసాగుణవత్తయా
'ప్ర' అనే ఉపసర్గతో 'శంస' అనే ధాతువు నుంచి, గుణాన్ని పొగడడం ప్రశంస అవుతుంది.
ఇదమేవం విధాతవ్యమిత్యయం విధిరుచ్యతే
ఇది ఇలా చేయాలి అని చెప్పడమే విధి అని అంటారు.
యో హ్యత్యన్తపరోక్షార్థః స పురాకల్ప ఉచ్యతే
చాలా దూరమైన అర్థాన్ని పురాకల్పం అని అంటారు.
మన్త్రబ్రాహ్మణకల్పైశ్చ నిగమైః శుద్ధవిస్తరైః
మంత్రాలు, బ్రాహ్మణాలు, కల్పాలు, విశదమైన నిగమాల ద్వారా —
యథా హీదం తథా తద్వై ఇదం చైవ తథైవ తత్
ఇది ఎలా ఉందో, అదీ అలాగే ఉంటుంది; అది ఎలా ఉందో, ఇదీ అలాగే ఉంటుంది.
ఇత్యేతద్బ్రహ్మణస్యాదౌ విహితం రక్షణం బుధైః
ఇలా ప్రారంభంలో బ్రాహ్మణుని రక్షణను పండితులు స్థాపించారు.
మన్త్రాణాం కల్పనా చైవ విధిదృష్టిషు కర్మసు
విధిగా చెప్పిన కర్మల్లో మంత్రాల ఏర్పాటూ ఉంది.
అస్తోభమనవద్యం చ సూత్రం సూత్రవిదో విదుః
అధిక పదాలు లేకుండా, తప్పులేని సూత్రాన్ని సూత్రజ్ఞులు సూత్రంగా గుర్తిస్తారు.