లోపాముద్రా చ ధర్మజ్ఞా యా చ కోశీతికా స్మృతా
ధర్మాన్ని తెలిసిన లోపాముద్రా, అలాగే కోశీతికా కూడా గుర్తించబడ్డారు.
ఇత్యేతా ముఖ్యశః ప్రోక్తా మయా చ ఋషిపుత్రకాః
ఇలా ముఖ్యమైన ఋషిపుత్రులను నేను వివరంగా చెప్పాను.
ఈశ్వరా మన్త్రవక్తార ఋషయో హ్యృషికాస్తథా
ఈశ్వరులు, మంత్రాలను చెప్పేవారు, ఋషులు, ఋషికలు కూడా ఉన్నారు.
ఈశ్వరాణామృషీణాం చ ఋషికాణాం సహాత్మజైః
ఈశ్వరులు, ఋషులు, ఋషికలు, వారి కుమారులతో కూడి ఉన్నారు.
తత్రాజ్ఞాయుక్తమద్వైతం దీప్తం గంభీరశబ్దవత్
అక్కడ ఆజ్ఞతో కూడిన అద్వైత బోధ ప్రకాశంగా, గంభీరమైన ధ్వనితో ఉంటుంది.
సర్వభూతాన్యభూతం చ పరిదానం చ యద్భవేత్
అక్కడ అన్ని జీవుల్లో లేని దానం, ఇచ్చినదేదైనా ఉండవచ్చు.
యత్కిఞ్చిన్మన్త్రసంయుక్తం తత్ర నామవిభక్తిభిః
అక్కడ మంత్రాలతో కూడినదేదైనా, పేర్ల వేరుపాటుతో ఉంటుంది.
నైగమైర్వివిధైః శబ్దైర్నిపాతైర్బహులం చ యత్
వివిధ పదాలతో, వాక్యాలతో, అనేక ప్రయోగాలతో కూడినదేదైనా అక్కడ ఉంటుంది.
అవిస్పష్టపదం యచ్చ యచ్చ స్యాద్బహుసంశయమ్
అర్థం స్పష్టంగా లేని పదమేదైనా, అనేక సందేహాలతో కూడినదేదైనా అక్కడ ఉంటుంది.
హేతుదృష్టాన్త బహులం చిత్రశబ్దమపార్థకమ్
అనేక కారణాలు, ఉదాహరణలు, విచిత్రమైన పదాలు, అర్థం లేని మాటలు ఎక్కువగా ఉన్నదేదైనా అక్కడ ఉంటుంది.
మిశ్రా ఇతి సమాఖ్యాతాః ప్రభావాదృషితాం గాతాః
ఋషుల ప్రభావంతో కలిపి రచించబడినవిగా వీటిని 'మిశ్రా' అని పిలుస్తారు.
భూతభవ్యభవజ్జ్ఞాన జన్మదుఃఖచికిత్సనమ్
గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు తెలిసిన జ్ఞానం, జనన బాధలకు నివారణ కూడా ఉంది.
ధర్మశాస్త్రప్రణేతారో మహిమ్నా సర్వగాశ్చ వై
ధర్మశాస్త్రాలను రచించినవారు, వారి మహిమ వల్ల అన్నిచోట్ల ఉన్నవారే.
బృహస్పతిశ్చ శుక్రశ్చ వ్యాసః సారస్వతస్తథా
బృహస్పతి, శుక్రుడు, వ్యాసుడు, సరస్వతుడు కూడా అలాగే ఉన్నారు.
యస్మాదవారజాః సంతః పూర్వేభ్యో మేధయాధికాః
ఎందుకంటే, తరువాత జన్మించినవారు ఎక్కువ తెలివితో ముందున్నవారిని మించి ఉంటారు.
యస్మిన్కాలో న చం వయః ప్రమాణమృషిభావనే
ఆ కాలంలో వయస్సు ఆధారంగా ఋషిగా పరిగణించరు.
యస్మాద్బుద్ధ్యా చ వర్షీయాన్బలో ఽపి శ్రుతవానృషిః
ఎందుకంటే, వయస్సులో చిన్నవాడైనా, జ్ఞానం, విద్యాబలంతో ఋషిగా గుర్తించబడతాడు.
వినియుక్తావసానాం తు తామృచం పరిచక్షతే
నిర్దిష్ట ముగింపు ఉన్నదాన్ని పండితులు 'ఋచ్' అని అంటారు.
అతియుక్తావసానం చ తద్యజుర్వై ప్రచక్షతే
అతి ఎక్కువ ముగింపు ఉన్నదాన్ని 'యజుస్' అని చెబుతారు.
పఞ్చమః ప్రతిహోత్రశ్చ షష్ఠమాహురుపద్రవమ్
ఐదవదాన్ని 'ప్రతిహోత్ర' అని, ఆరవదాన్ని 'ఉపద్రవ' అని అంటారు.
పఞ్చవిన్ధ్య ఇతి ప్రోక్తం హ్రీఙ్కారః ప్రణవాదృతే
'హ్రీం' అనే అక్షరం, ప్రణవాన్ని తప్ప, 'పంచవింధ్య' అని పిలుస్తారు.
ఆశాస్తిస్తు ప్రసంఖ్యాతా విలాపః పరిదేవనా
కోరికలు, విలాపం, శోకాలు కూడా లెక్కపెడతారు.
ఏతత్తు సర్వవిద్యానాం విహితం మన్త్రలక్షణమ్
ఇది అన్ని విద్యలకు మంత్ర లక్షణంగా నిర్ణయించబడింది.
మూర్తిర్నిన్దా ప్రశంసా చాక్రోశస్తోషస్తథైవ చ
రూపం, నింద, ప్రశంస, దూషణ, సంతృప్తి కూడా ఉన్నాయి.
మన్త్రభేదాంశ్చ వక్ష్యామి చతుర్విశతిలక్షణాన్
మంత్ర విభాగాలకు సంబంధించిన ఇరవై నాలుగు లక్షణాలను నేను వివరించబోతున్నాను.
అభిశాపో విశాపశ్చ ప్రశ్నః ప్రతివచస్తథా
శాపం, ప్రతిశాపం, ప్రశ్న, సమాధానం కూడా ఉన్నాయి.
వియోగా హ్యభియోగాశ్చ కథా సంస్థా వరశ్చ వై
విడిపోవడం, అభియోగం, కథ, ముగింపు, ఎంపిక కూడా ఉన్నాయి.
విలాపశ్చేతి మన్త్రాణాం చతుర్వింశతిరుద్ధృతాః
విలాపంతో కలిపి, మంత్రాలకు ఇరవై నాలుగు రకాలు చెప్పబడ్డాయి.
హేతు ర్నిర్వచనం నిన్దా ప్రశస్తిః సంశయో నిధిః
కారణం, నిర్వచనం, నింద, ప్రశంస, సందేహం, నిధి —
ఉపమా చ దశైతే వై విధయో బ్రాహ్మణస్య తు
ఉపమా కూడా — ఇవి పది విధానాలు బ్రాహ్మణునికి ముఖ్యమైనవి.