నివృత్తిర్బ్రహ్మచర్యం తదచ్ఛిద్రం తప ఉచ్యతే
నిగ్రహం, బ్రహ్మచర్యం నిరంతరం పాటించడమే తపస్సు అని అంటారు.
మిథ్యా న సంప్రవర్త్తన్తే శామస్యైతత్తు లక్షమమ్
అసత్యం కలగకపోవడమే శాంతికి లక్షణం.
న క్రుద్ధ్యేత ప్రతిహతః స జితాత్మా విభావ్యతే
ఎంత ప్రేరేపించినా కోపపడని వాడే ఆత్మనిగ్రహాన్ని సాధించినవాడిగా గుర్తించబడతాడు.
తత్తద్గుణవతే దేయమిత్యేతద్దానలక్షణమ్
యోగ్యులైన వారికి దానం చేయడమే దానానికి లక్షణం.
తత్ర నైశ్రేయసం జ్యేష్ఠం కనిష్ఠం స్వార్థసిద్ధయే
ఇవన్నిటిలో పరమశ్రేయస్సు కోసం ఉన్నదే ఉత్తమం, స్వార్థ సాధన కోసం ఉన్నదే కనిష్ఠం.
శ్రుతిస్మృతిభ్యాం విహితో ధర్మో వర్మాశ్రమాత్మకః
వేదాలు, స్మృతులు చెప్పిన విధంగా వర్ణాశ్రమ ధర్మమే ధర్మానికి స్వరూపం.
అప్రద్వేషోహ్యని ష్టేషు తథేష్టస్యాభినన్దనమ్
ఇష్టంలేని వారిని ద్వేషించకపోవడం, ఇష్టమైన వారిని ఆనందించడమే చెప్పబడింది.
సంన్యాసః కర్మణాం న్యాసః కృతానామకృతైః సహ
సంయాసం అంటే చేసిన పనులను, చేయని పనులను వదిలిపెట్టడమే.
వ్యక్తా యే విశేషాస్తే వికారే ఽస్మిన్నచేతనే
ఇక్కడ కనిపించే అన్ని భేదాలు, చైతన్యం లేని పదార్థంలో మార్పులే.
ప్రత్యఙ్గానాం తు ధర్మస్య త్విత్యేతల్లక్షణం స్మృతమ్
ఇవే ధర్మానికి ఉపాంగాల లక్షణాలుగా గుర్తించబడ్డాయి.
అత్ర వో వర్ణయిష్యామి విధిం మన్వన్తరస్య యః
ఇక్కడ మన్వంతరానికి సంబంధించిన విధానాన్ని మీకు వివరించబోతున్నాను.
ప్రతిమన్వన్తరే చైవ శ్రుతిరన్యా విధీయతే
ప్రతి మన్వంతరంలో వేర్వేరు సంప్రదాయాలు ఏర్పడతాయి.
ఆభూతసంప్లవస్యాపి వర్జ్యైకం శతరుద్రియమ్
ప్రపంచ ప్రళయంలో కూడా శతరుద్రియమే మినహాయించబడుతుంది.
ద్రవ్యస్తోత్రం గుణస్తోత్రం ఫలస్తోత్రం తథైవ చ
పదార్థాలకు, లక్షణాలకు, ఫలితాలకు సంబంధించిన స్తోత్రాలు ఉన్నాయి.
మన్వన్తరేషు సర్వేషు యథా దేవా భవన్తి యే
ప్రతి మన్వంతరంలో దేవతలు ఎలా ఉంటారో అలా అవుతారు.
ఏవం మన్త్రగణానాం తు సముత్పత్తిశ్చతుర్విధా
ఇలాగే మంత్ర సమూహాల ఉత్పత్తి నాలుగు విధాలుగా జరుగుతుంది.
ఋషీణాం తప్యతాముగ్రం తపః పరమదుష్కరమ్
ఋషులు తీవ్రమైన, అత్యంత కఠినమైన తపస్సు ఆచరిస్తారు.
అసంతోషాద్భయా ద్దుఃఖాత్సుఖాచ్ఛోకాచ్చ పఞ్చధా
అసంతృప్తి, భయం, బాధ, సుఖం, శోకం—ఈ ఐదు కారణాల వల్ల.
ఋషీణాం యదృషిత్వం హి తద్వక్ష్యామీహ లక్షణైః
ఋషుల ఋషిత్వ లక్షణాలను ఇప్పుడు మీకు వివరించబోతున్నాను.
అతస్త్వృషీణాం వక్ష్యామి తత్ర హ్యార్షసముద్భవమ్
అందుకే, అక్కడ ఋషుల ఉద్భవాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను.
అవిభాగే తు వేదానామనిర్దేశ్యే తమోమయే
వేదాలు విడిపించబడని, తెలియని, అంధకారంతో కప్పబడినప్పుడు,
చేతనాబుద్ధిపూర్వం తు చేతనేన ప్రవర్త్తతే
అప్పుడు చైతన్యం, బుద్ధి ముందుగా ఉత్పత్తి అవుతాయి; చైతన్యంతో కార్యాలు జరుగుతాయి.
చేతనాధిష్ఠితం సత్త్వం ప్రవర్త్తతి గుణాత్మకమ్
చైతన్యంతో నడిపించబడే సత్త్వం తన లక్షణాల ప్రకారం క్రియాశీలమవుతుంది.
విషయో విషయిత్వాచ్చ అర్థేర్ఽథత్వాత్తథైవ చ
విషయము-విషయిత్వ సంబంధం వల్ల, అర్థం-అర్థత్వ సంబంధం వల్ల కూడా,
సంసిధ్యన్తి తదా వ్యక్తాః క్రమేణ మహదాదయః
అప్పుడు మహత్ మొదలైన వ్యక్తమైన పదార్థాలు క్రమంగా సంపూర్ణత పొందుతాయి.
భూతభేదాశ్చ భూతేభ్యో జజ్ఞిరే స్మ పరస్పరమ్
భూతాల నుండి భూతాలే పరస్పరం వేరువేరుగా జన్మిస్తాయి.
యథోల్ముకాత్తు త్రుటయః ఏకకాలాద్భవన్తి హి
ఎలా అగ్గిపుల్ల నుండి మంటలు ఒక్కసారిగా పుట్టుకొస్తాయో, అలాగే అవి ఉద్భవిస్తాయి.
యథాన్ధకారే ఖద్యోతః సహసా సంప్రదృశ్యతే
ఎలా చీకటిలో పటంగి ఒక్కసారిగా కనిపించునో, అలాగే.
స మాహన్సశరీరస్తు యత్రైవాయమవర్త్తత
ఆ మహాత్ముడు తన స్వశరీరంలోనే అక్కడే ఉన్నాడు.
మహాంస్తు తమసః పారే వైలక్షణ్యాద్విభావ్యతే
మహత్ అనే తత్వం అంధకారాన్ని దాటి, తన ప్రత్యేకతతో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.