నిశాయామివ ఖద్యోతః ప్రాపృట్కాలే తతస్తతః
రాత్రిలో జ్యోతి పురుగు లాగా, లయ సమయంలో ఇక్కడ అక్కడ కనిపిస్తాడు.
అనుమానాదసంమూఢో భూమేరద్ధరణం ప్రతి
భూమిని మోయడంలో, ఊహ ద్వారా స్పష్టంగా తెలుసుకున్నాడు.
తతో మహాత్మా మనసా దివ్యరూపమ చిన్తయత్
తర్వాత ఆ మహాత్ముడు తన మనసుతో దివ్యమైన రూపాన్ని ఆలోచించాడు.
కిం తు రూపమహం కృత్వా సలిలాదుద్ధరే మహీమ్
ఏ రూపంలో సృష్టించి, నేలను నీటిలోనుంచి పైకి తీయాలి అని ఆలోచించాడు.
ఉదృశ్యం సర్వభూతానాం వాఙ్మయం బ్రహ్మసంజ్ఞితమ్
అన్ని జీవులకు కనిపించేలా, వాక్కుతో కూడిన, బ్రహ్మ అని పిలవబడే రూపాన్ని.
నీలమేఘప్రతీకాశం మేఘస్తనితనిఃస్వనమ్
నీలి మేఘంలా కనిపిస్తూ, మేఘగర్జనలాంటి ధ్వనితో.
విద్యుదగ్నిప్రతికాశమాదిత్యసమతేజసమ్
ఆయన మెరుపు, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, సూర్యుని తేజస్సుతో వెలిగిపోయేవాడు.
పీనోన్నతకటీదేశం వృషలక్షణపూజితమ్
ఆయన నడుము విస్తారంగా, బలంగా ఉండి, వృషభ లక్షణాలతో పూజింపబడింది.
పృథివ్యుద్ధరణార్థాయ ప్రవివేశ రసాతలమ్
భూమిని పైకి తీయడానికి ఆయన పాతాళంలోకి ప్రవేశించాడు.
అగ్నిజిహ్వో దర్భరోమా బ్రహ్మశీర్షో మహాతపాః
ఆయన నాలుక అగ్ని, వెంట్రుకలు దర్భ గడ్డి, తల బ్రహ్మ, గొప్ప తపస్సుతో ఉన్నవాడు.
ప్రాగ్వంశకాయో ద్యుతిమాన్ నానాదీక్షాభిరన్వితః
ఆయన శరీరం తూర్పు వంశానికి, కాంతివంతంగా, అనేక దీక్షలతో అలంకరించబడి ఉంది.
ఉపాకర్మరుచిశ్చైవ ప్రవర్గ్యావర్తభూషణః
ఆయన ఉపాకర్మ ప్రకాశంతో, ప్రవర్గ్యావర్తపు అలంకారంతో మెరిసిపోయేవాడు.
మాయాపత్నీసహాయో వై గిరిశృఙ్గమివోచ్ఛ్రయః
మాయా భార్యతో కూడి, పర్వత శిఖరంలా ఎత్తుగా నిలిచాడు.
ఆజ్యగన్ధః స్రువస్తుణ్డః సామఘోషస్వనో మహాన్
ఆయనకు నెయ్యి పరిమళం, నోటిలో స్రువా ఆకారం, స్వరంలో సామగాన ధ్వని ప్రతిధ్వనించింది.
ప్రాయశ్చిత్తనఖో ఘోరః పశుజానుర్మహామఖః
ఆయన గోళ్లు ప్రాయశ్చిత్తాలు, భయంకరుడు, మోకాళ్లు పశువులు, తానే మహాయజ్ఞం.
వాద్యన్తరాత్మసత్రస్య నాస్మికాసో మశోణితః
యజ్ఞ సంగీతంలో అంతరాత్మ వలె, మాంసం రక్తం లేని వాడు.
అగ్నిసంఛాదితాం భూమిం సమామిచ్ఛన్ప్రజాపతిమ్
అగ్నితో కప్పబడిన భూమిని కోరుతూ, ఆయన ప్రజాపతిని సమీపించాడు.
పృథక్ తాస్తు సమీకృత్య పృథివ్యాం సో ఽచినోద్గిరీన్
వాటిని వేరు చేసి, భూమి మీద పర్వతాలను ఏర్పాటు చేశాడు.
దేనాగ్నినా విలీనాస్తే పర్వతా భువి సర్వశః
అవి అగ్నిలో కరిగి, పర్వతాలు భూమి మీద అన్ని చోట్ల వ్యాపించాయి.
నిషిక్తా యత్రయత్రాసంస్తత్రతత్రాచలో ఽభవత్
వాటిని ఎక్కడ ఉంచారో, అక్కడ పర్వతం ఏర్పడింది.
విశ్వకర్మా విభజతే కల్పాదిషు పునః పునః
విశ్వకర్మ ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో వాటిని మళ్లీ మళ్లీ విభజిస్తాడు.
భూరాద్యాంశ్చతురో లోకాన్పునఃపునరకల్పయత్
భూ మొదలైన నాలుగు లోకాలను ఆయన పునఃపునః ఏర్పాటు చేశాడు.
బ్రహ్మా స్వయంభూర్భగవామ్ సిసృక్షుర్వివిధాః ప్రజాః
స్వయంభూ అయిన బ్రహ్మా భగవాన్, వివిధ ప్రజలను సృష్టించాలనే కోరికతో,
తస్యాభిధ్యాయతః సర్గం తదా వై బుద్ధిపూర్వకమ్
ఆయన సృష్టిని ఆలోచిస్తూ, బుద్ధి సహాయంతో సృష్టిని ప్రదర్శించాడు.
తమో మోహో మహామోహస్తామిస్రో హ్యన్ధసంజ్ఞితః
చీకటి, మాయ, గొప్ప మోహం, అంధకారం, అజ్ఞానం అని పిలవబడే అవివేకం ఇవన్నీ కలవు.
పఞ్చధావస్థితః సర్గో ధ్యాయత సాభిమానినః
ఈ సృష్టి ఐదు విధాలుగా ఉంటుంది, ధ్యానం చేసే వారికి, గర్వంతో ఉన్నవారికి కనిపిస్తుంది.
బహిరన్తశ్చాప్రకాశస్తథానిఃసంజ్ఞ ఏవ చ
బయట, లోపల ఎక్కడా వెలుగు లేదు, అలాగే బోధ కూడా లేదు.
తస్మాచ్చ సంవృతాత్మానో నగా ముఖ్యాః ప్రకీర్తితాః
అదే నుండి అంతరంగాన్ని దాచుకున్న ప్రధాన వృక్షాలు పుట్టినవిగా చెప్పబడతాయి.
అప్రతీ తమనాః సోథ తదోత్పత్తిమమన్యత
వారు గ్రహించలేని మనస్సుతో, అదే తమ జననానికి మూలమని భావించారు.
యస్మాత్తిర్యగ్వివర్త్తేత తిర్యకస్రోతస్తతః స్మృతః
అది పక్కదారి తిరుగుతుందనునే, దానికి అడ్డదారి ప్రవాహం అని పేరు వచ్చింది.