కేచిద్ధర్మవ్యవస్థార్థం తిష్ఠన్తీహాయుగక్షయాత్
కొంతమంది యుగాంతం తరువాత ధర్మ స్థాపన కోసం ఇక్కడే మిగిలిపోతారు.
యథా దావప్రదగ్ధేషు తృణేష్విహ తపేన తు
ఇక్కడ అగ్నిలో కాలిన గడ్డి వేడి వల్ల మళ్లీ మొలకెత్తినట్టు,
తథా కార్తయుగానాం తు కలిజష్విహ సంభవః
అలాగే, కృతయుగ ప్రజల్లో కలియుగ జన్మించినవారు కూడా కలుగుతారు.
వర్త్తతే హ్యవ్యవచ్ఛేదాద్యావన్మన్వన్తరక్షయః
ఇది మన్వంతరాంతం వరకు ఆపకుండా కొనసాగుతుంది.
యుగేష్వేతాని హీయన్తే త్రిత్రిపాదాః క్రమేణ చ
ప్రతి యుగంలో ఇవి ఒక్కొక్కటిగా మూడవంతులు తగ్గిపోతుంటాయి.
ఇత్యేష ప్రతిసంధిర్యః కీర్త్తితస్తు మయా ద్విజాః
ఓ ద్విజులారా! ఈ యుగ పరివర్తన క్రమాన్ని నేను వివరించాను.
ఏషా చతుర్యుగావృత్తిరాసహస్రద్గుణీకృతా
ఈ నాలుగు యుగాల చక్రం వెయ్యి రెట్లు విస్తరించి ఇలానే ఉంటుంది.
అత్రార్జవం జడీభావో భూతానామాయుగక్షయాత్
యుగాంతంలో ప్రాణులలో నేరుగా ఉండే స్వభావం మందగిస్తుంది.
ఏషా చతుర్యుగానాం చ గుణితా హ్యేకసప్తతిః
ఈ సంఖ్యను నాలుగు యుగాలతో గుణిస్తే, డబ్బై ఒకటి అవుతుంది.
చతుర్యుగే యథైకస్మిన్భవతీహ యథా తు యత్
ఒక యుగచక్రంలో ఏది జరుగుతుందో, అదే విధంగా ఇక్కడ కూడా జరుగుతుంది.
సర్గే సర్గే తథా భేదా ఉత్పద్యన్తే తథైవ తు
ప్రతి సృష్టిలో కూడా, అలాగే వేర్వేరు తేడాలు పుట్టుకొస్తుంటాయి.
మన్వన్తరాణాం సర్వేషామేతదేవ తు లక్షణమ్
ఇది అన్ని మన్వంతరాల లక్షణం.
తథా న సంతిష్ఠతి జీవలోకః క్షయోదయాభ్యాం పరివర్త్తమానః
ఇలా, జీవుల లోకం ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండదు; అది ఎప్పటికప్పుడు క్షయం, ఉద్భవం వల్ల మారుతూ ఉంటుంది.
ఇత్యేత ల్లక్షణం ప్రోక్తం యుగానాం వై సమాసతః
ఇలా యుగాల లక్షణాలు సంక్షిప్తంగా చెప్పబడినవి.
మన్వన్తరేణ చైకేన సర్వాణ్యేవాన్తరాణి వై
ఒక మన్వంతరం ద్వారా అన్నీ మధ్యకాలాలు కూడా కలిగి ఉంటాయి.
అనాగతేషు తద్వచ్చ తర్కః కార్యో విజానతా
ఇంకా రానున్న వాటికీ ఇదే విధంగా, జ్ఞానులు తగిన విధంగా ఆలోచించాలి.
తుల్యాభిమానినః సర్వే నామరూపైర్భవన్త్యుత
ఒకే రీతిగా గౌరవం పొందినవారు అందరూ పేర్లు, రూపాలతో ఉంటారు.
ఋషయో మనవశ్చైవ సర్వే తుల్యాః ప్రయోజనైః
మహర్షులు, మనువులు కూడా అందరూ ఒకే లక్ష్యంతో సమానంగా ఉంటారు.
యుగస్వభావాంశ్చ తథా విధత్తే వై సదా ప్రభుః
ప్రభువు యుగాల స్వభావాన్ని ఎప్పుడూ తగినట్లు స్థాపిస్తాడు.
విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ స్థితిం వక్ష్యే యుగేష్విహ
ఇక్కడ యుగాలలో స్థితిని వరుసగా, విస్తారంగా వివరించబోతున్నాను.
ఆసురీ సర్పగాన్ధర్వా పైశాచీ యక్షరాక్షసీ
అసురి, సర్ప, గంధర్వ, పిశాచి, యక్ష, రాక్షసి.
పిశాచాసురగన్ధర్వాం యక్షరాక్షసపన్నగాః
పిశాచ, అసుర, గంధర్వ, యక్ష, రాక్షస, సర్పజాతులు.
షణ్ణవత్యఙ్గులో త్సేధో హ్యష్టానాం దేవజన్మనామ్
ఈ ఎనిమిది దేవతా జన్మలకు తొంభై ఆరు వేలి పొడవు ఉంటుంది.
ఏతత్స్వాభావికం తేషాం ప్రమాణమితి కుర్వతే
ఇది వీరి సహజమైన కొలతగా భావిస్తారు.
దేవాసురప్రమాణం తు సప్తసప్తఙ్గులాదసత్
దేవతలు మరియు అసురుల పరిమాణం డబ్బైడు వేల గోళి పరిమాణంగా ఉందని చెబుతారు.
దేవాసురప్రమాణం తు ఉచ్ఛ్రయాత్కలిజైః స్మృతమ్
దేవతలు మరియు అసురుల ఎత్తు కలియుగంలో కూడా ఇదే విధంగా గుర్తించబడింది.
స్వేనాఙ్గులిప్రమాణేన ఊర్ద్ధ్వమాపాదమస్తకాత్
తన సొంత వేలును కొలతగా తీసుకుని, కాళ్ల నుంచి తల వరకు కొలుస్తారు.
సర్వేషు యుగకాలేషు అతీతానాగతేష్విహ
ఇక్కడ గతంలోనూ, భవిష్యత్తులోనూ, అన్ని యుగాలలో ఇదే విధంగా ఉంటుంది.
ఆపాదతలమస్తిష్కో నవతాలో భవేత్తు యః
పాదాల నుంచి తల వరకు శరీరం తొంభై తాళాల పొడవు ఉన్నవాడు,
గవాశ్వహస్తినాం చైవ మహిష స్యావరాత్మనామ్
ఆవులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, రకరకాల మేషాలు, మహిషులు,