తతస్తమృషయో దృష్ట్వా హతం ధర్మబలేన తు
అప్పుడు ఆ వాదన ధర్మబలం చేత ఓడిపోయినదని ఋషులు చూశారు.
గతేషు మునిసంఘేషు దేవా యజ్ఞం సమాప్నువన్
మునుల సమూహం వెళ్లిపోయిన తరువాత దేవతలు యజ్ఞాన్ని పూర్తిచేశారు.
తతః ప్రభృతి యజ్ఞో ఽయం యుగైః సహ వివర్త్తితః
అప్పటి నుండి యజ్ఞం యుగాలకూ అనుగుణంగా మారుతూ వచ్చింది.
తత్ర త్రేతాయుగే క్షీణే ద్వాపరం ప్రతిపద్యతే
అక్కడ త్రేతాయుగం తగ్గినప్పుడు ద్వాపరయుగం ప్రారంభమవుతుంది.
పరివృత్తే యుగే తస్మింస్తతస్తాభిః ప్రణశ్యతి
ఆ యుగం ముగిసిన తరువాత, ఆ ఆచారాలు నశించిపోతాయి.
సంభేదశ్చైవ వర్ణానాం కార్యాణాం చ విపర్యయః
వర్ణాలు కలిసిపోవడం, కర్తవ్యాలు మారిపోవడం జరుగుతుంది.
ఏషా రజస్తమోయుక్తా ప్రవృత్తిర్ద్వాపరే స్మృతా
ఈ కర్మలు రజోగుణం, తమోగుణంతో కూడినవిగా ద్వాపరయుగంలో ఉంటాయని చెబుతారు.
ద్వాపరే వ్యాకులీభూత్వా ప్రణశ్యతి కలౌ యుగే
ద్వాపరయుగంలో అవి గందరగోళంగా మారి, కలియుగంలో నశించిపోతాయి.
ద్వైవిధ్యం ప్రతిపద్యేతేయుగే తస్మిఞ్ఛ్రుతి స్మృతీ
ఆ యుగంలో వేదం, స్మృతి రెండింటికీ ద్వంద్వ స్వరూపం వస్తుంది.
అనిశ్చయాధిగమనాద్ధర్మతత్త్వం న విద్యతే
నిశ్చయంగా తెలుసుకోలేకపోవడం వల్ల ధర్మసారం తెలియదు.
పరస్పరవిభిన్నైస్తైదృష్టీనాం విభ్రమేణ చ
వేర్వేరు అభిప్రాయాలు కలిగి ఉండటం వల్ల, వాటి మధ్య కలిగే అయోమయం కారణంగా,
కారణానాం చ వైకల్ప్యాత్కార్యాణాం చాప్యనిశ్చయాత్
కారణాలు ఎన్నో విధాలుగా ఉండటం వల్ల, ఫలితాలు కూడా స్పష్టంగా తెలియకపోవడం వల్ల,
తతో దృష్టివిభన్నైస్తు కృతం శాస్త్రాకులం త్విదమ్
ఇలా, వేర్వేరు అభిప్రాయాలున్నవారు ఈ అనేక గ్రంథాలను సృష్టించారు.
సంక్షయాదాయుపశ్చైవ వ్యస్యతే ద్వాపరేషు చ
ఆయుష్యం తగ్గిపోవడం, నశించిపోవడం వల్ల, ద్వాపరయుగంలో ఇవి చెల్లాచెదురైపోతాయి.
మన్త్రబ్రాహ్మణవిన్యాసైః స్వరవర్ణవిపర్యయైః
మంత్రాలు, బ్రాహ్మణాల ఏర్పాట్లు, స్వరాలు, అక్షరాల మార్పుల వల్ల,
సామాన్యా వైకృతాశ్చైవ దృష్టిభిన్నే క్వచిత్క్వచిత్
కొన్ని విషయాలు సాధారణంగా ఉంటే, మరికొన్ని మారిపోయి ఉంటాయి; అభిప్రాయాలు వేర్వేరు ఉన్న చోట్ల ఇలా జరుగుతుంది.
అన్యే ఽపి ప్రస్థితాస్తాన్వై కేచిత్తాన్ప్రత్యవస్థితాః
ఇంకొంత మంది కొత్త మార్గాలు చూపారు, మరికొందరు వారికి వ్యతిరేకంగా నిలబడ్డారు.
ఏకమాధ్వర్యవం త్వాసీత్పునర్ద్వైధమజాయత
ఒకే ఆధ్యార్యవ సంప్రదాయం మొదట ఉండేది, తర్వాత అది రెండు భాగాలుగా విడిపోయింది.
ఆధ్వర్యవస్య ప్రస్థానైర్బహుధా వ్యాకులీకృతైః
ఆధ్యార్యవ సంప్రదాయంలో ఎన్నో విధానాలు రావడంతో అది బాగా గందరగోళంగా మారింది.
వ్యాకులేద్వాపరే నిత్యం క్రియతే భిన్న దర్శనైః
ద్వాపరయుగంలో ఎప్పుడూ వేర్వేరు అభిప్రాయాలవారు గందరగోళంగా దీనిని నిర్వహిస్తారు.
ద్వాపరే సంప్రవర్త్తతే వినశ్యన్తి తతః కలౌ
ద్వాపరయుగంలో ఇది కొనసాగుతుంది, కానీ కలియుగంలో అది నశిస్తుంది.
అవృష్టిర్మరణం చైవ తథైవ వ్యాధ్యుపద్రవాః
వర్షాభావం, మరణం, అలాగే వ్యాధుల బాధలు కలుగుతాయి.
నిర్వేదాజ్జాయతే తేషాం దుఃఖమోక్షవిచారణా
వారు విరక్తి చెందినప్పుడు, బాధలనుంచి విముక్తి కోసం విచారణ కలుగుతుంది.
దోషదర్శనతస్చైవ ద్వాపరే ఽజ్ఞానసంభవః
దోషాలను గమనించడం వల్ల, ద్వాపరయుగంలో అజ్ఞానం పుట్టుకొస్తుంది.
ఉత్పద్యన్తే హి శాస్త్రాణాం ద్వాపరే పరిపన్థినః
నిజంగా, ద్వాపరయుగంలో గ్రంథాలకు అడ్డంకులు ఏర్పడతాయి.
అర్థశాస్త్రవికల్పాశ్చ హేతుశాస్త్రవికల్పనమ్
అర్థశాస్త్రంలో, హేతుశాస్త్రంలో వేర్వేరు అభిప్రాయాలు ఉంటాయి.
స్మృతిశాస్త్రప్రభేదశ్చ ప్రస్థానాని పృథక్పృథక్
స్మృతి గ్రంథాల్లో కూడా విభాగాలు, వేర్వేరు సంప్రదాయాలు ఏర్పడతాయి.
మనసా కర్మణా వాచా కృచ్ఛ్రాద్వార్తా ప్రసిద్ధ్యతి
మనసుతో, చేతలతో, మాటతో, ఎంతో కష్టపడి జీవనం సాగించబడుతుంది.
లోభో వృత్తిర్వణిక్పూర్వా తత్త్వానామవినిశ్చయః
లోభం పెరిగిపోతుంది, వ్యాపారం ప్రధాన జీవనోపాధిగా మారుతుంది, విషయాల నిజమైన స్వరూపం ఎవరికీ స్పష్టంగా తెలియదు.
వర్ణాశ్రమపరిధ్వంసః కామక్రోధౌ తథైవ చ
వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థ నశిస్తుంది, కామం, కోపం కూడా పెరుగుతాయి.