యోగీశ్వరః శరీరాణి కరోతి వికరోతిచ
యోగుల అధిపతి శరీరాలను సృష్టిస్తాడు, మార్చుతాడు కూడా.
త్రిధా యద్వర్తతే లోకే తస్మాత్ర్రిగుణ ఉచ్యతే
ఇది లోకంలో మూడు విధాలుగా పనిచేస్తుంది కనుక, మూడు గుణాలుగా పిలవబడుతుంది.
యదా శేతే తదార్ధాతే యద్భుఙ్క్తే విషయాన్ప్రభుః
అతడు నిద్రిస్తే, అర్ధంగా ఉంటాడు; ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవిస్తే, ప్రభువు—
ఋషిః సర్వగతశ్చాత్ర శరీరే సో ఽభ్యయాత్ప్రభుః
ఇక్కడ, సర్వవ్యాప్తి ఋషి, ప్రభువు శరీరంలో ప్రవేశించాడు.
భగవానగ్రసద్భావాన్నాగో నాగస్వసంశ్రయాత్
భగవంతుని పరమ స్థితి వల్ల, ఆయన నాగుడు; నాగుని ఆశ్రయించడంవల్ల కూడా నాగుడని పిలుస్తారు.
సర్వజ్ఞః సర్వవిజ్ఞానాత్సర్వఃసర్వంయతస్తతః
అతడు అన్నీ తెలిసినవాడు, ఎందుకంటే అన్ని జ్ఞానాలు అతనిలో ఉన్నాయి; అతడే అన్నీ, అన్ని అతనిలో నుండే ఉద్భవించాయి.
త్రిధా విభజ్య చాత్మానం సకలః సంప్రవర్త్తతే
తనను మూడుగా విభజించి, సంపూర్ణుడు ప్రవర్తించసాగాడు.
సో ఽగ్రే హిరణ్యగర్భః సన్ ప్రాదుర్భూతః స్వయం ప్రభుః
ఆదిలో, హిరణ్యగర్భుడై, ప్రభువు తానే ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తస్మాద్ధిరణ్యగర్భశ్చ పురాణేషు నిరుచ్యతే
అందువల్ల పురాణాలలో హిరణ్యగర్భుడు ఇలానే వివరించబడతాడు.
న శక్యః పరిసంఖ్యాతుం మనువర్షశతైరపి
మనువుల వందల సంవత్సరాలు గడిచినా ఆయన పరిమాణాన్ని ఎవరూ అంచనా వేయలేరు.
తావత్త్వే సో ఽస్య కాలో ఽన్యస్తస్యాన్తే ప్రతిబుద్ధ్యతే
ఆ కాలం పూర్తయిన తరువాతే ఆయనకు మరో కాలం మొదలవుతుంది.
సమతీతాని కల్పానాం తావచ్ఛేషాత్పరేతు యే
గతKalpaలు ముగిసినవాటిలో, మిగిలినవే తరువాతి కాలానికి చెందుతాయి.
ప్రథమం సాంప్రతస్తేషాం కల్పో వై వర్త్తతే చ యః
వాటిలో ప్రస్తుత కల్పమే మొదటిది, ఇది ఇప్పుడు కొనసాగుతోంది.
పూర్ణే యుగసహస్రే తు పరిపాల్యం నరేశ్వరైః
వెయ్యి యుగాలు పూర్తయినప్పుడు, రాజులు దానిని రక్షించాలి.
శాన్తవాతైః ప్రలీనే ఽస్మిన్న ప్రాజ్ఞాయత కిఞ్చన
శాంతమైన గాలులతో అన్నీ లీనమైనప్పుడు, ఏదీ కనిపించలేదు.
విభుర్భవతి స బ్రహ్మా సహస్రాక్షః సహస్రపాత్
అప్పుడు అన్నింటినీ వ్యాపించిన బ్రహ్మ, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి కాళ్లు కలిగి ప్రकटించాడు.
బ్రహ్మ నారాయణాఖ్యస్తు సుష్వాప సలిలే తదా
ఆ బ్రహ్మ, నారాయణుడు అని పిలవబడే వాడు, అప్పుడు నీటిమీద నిద్రించాడు.
ఇమం చోదాహరన్త్యత్రర్ శ్లోకం నారాయణం ప్రతి
ఇక్కడ నారాయణుని గురించి ఈ శ్లోకాన్ని వారు పఠిస్తారు.
అయన తస్య తాఃప్రోక్తాస్తేన నారాయణః స్మృతః
ఆ మార్గాలు అతనివే అని చెప్పబడినందువల్ల, ఆయన నారాయణుడు అని గుర్తించబడ్డాడు.
స్వర్ణపత్రేప్రకురుతే బ్రహ్మత్వాదర్శకారణాత్
బ్రహ్మత్వాన్ని సాధించిన గుర్తుగా, ఆయన బంగారు పాత్రతో సృష్టి చేస్తాడు.
నిశాయామివ ఖద్యోతః ప్రాపృట్కాలే తతస్తతః
రాత్రిలో జ్యోతి పురుగు లాగా, లయ సమయంలో ఇక్కడ అక్కడ కనిపిస్తాడు.
అనుమానాదసంమూఢో భూమేరద్ధరణం ప్రతి
భూమిని మోయడంలో, ఊహ ద్వారా స్పష్టంగా తెలుసుకున్నాడు.
తతో మహాత్మా మనసా దివ్యరూపమ చిన్తయత్
తర్వాత ఆ మహాత్ముడు తన మనసుతో దివ్యమైన రూపాన్ని ఆలోచించాడు.
కిం తు రూపమహం కృత్వా సలిలాదుద్ధరే మహీమ్
ఏ రూపంలో సృష్టించి, నేలను నీటిలోనుంచి పైకి తీయాలి అని ఆలోచించాడు.
ఉదృశ్యం సర్వభూతానాం వాఙ్మయం బ్రహ్మసంజ్ఞితమ్
అన్ని జీవులకు కనిపించేలా, వాక్కుతో కూడిన, బ్రహ్మ అని పిలవబడే రూపాన్ని.
నీలమేఘప్రతీకాశం మేఘస్తనితనిఃస్వనమ్
నీలి మేఘంలా కనిపిస్తూ, మేఘగర్జనలాంటి ధ్వనితో.
విద్యుదగ్నిప్రతికాశమాదిత్యసమతేజసమ్
ఆయన మెరుపు, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, సూర్యుని తేజస్సుతో వెలిగిపోయేవాడు.
పీనోన్నతకటీదేశం వృషలక్షణపూజితమ్
ఆయన నడుము విస్తారంగా, బలంగా ఉండి, వృషభ లక్షణాలతో పూజింపబడింది.
పృథివ్యుద్ధరణార్థాయ ప్రవివేశ రసాతలమ్
భూమిని పైకి తీయడానికి ఆయన పాతాళంలోకి ప్రవేశించాడు.
అగ్నిజిహ్వో దర్భరోమా బ్రహ్మశీర్షో మహాతపాః
ఆయన నాలుక అగ్ని, వెంట్రుకలు దర్భ గడ్డి, తల బ్రహ్మ, గొప్ప తపస్సుతో ఉన్నవాడు.