న మృతానాం గతిః శక్యా జ్ఞాతుం న పునరాగతిః
చనిపోయినవారి మార్గం మనకు తెలియదు, వారు తిరిగి రావడం కూడా అసాధ్యం.
అనుదేవపితౄనేతే పితరో లౌకికాః స్మృతాః
దేవతలుగా లేని పితృదేవతలు, ఈ లోకానికి చెందిన పితృదేవతలుగా పరిగణించబడతారు.
దేవాస్తే పితరః సర్వే దేవాస్తాన్వాదయన్త్యుత
అందరు దేవతలు పితృదేవతలే; ఆ దేవతలను పితృదేవతలు స్తుతిస్తారు.
పితా పితామహశ్చాపి తథా యః ప్రపితామహః
తండ్రి, తాత, అలాగే ప్రపితామహుడు కూడా—
యే యజ్వానో హవిర్యజ్ఞే తే వై బర్హిషదః స్మృతాః
హవిస్సులతో యజ్ఞాలు చేసే వారు, వారిని బర్హిషద్లుగా పిలుస్తారు.
తేషాం తు ధర్మసాధర్మ్యాత్స్మృతాః సాయుజ్యగా ద్విజైః
వారు ధర్మంలో సమానంగా ఉండటం వల్ల, ద్విజులు వారిని సాయుజ్యాన్ని పొందినవారిగా చెబుతారు.
అన్తే తు నావసీదన్తి శ్రద్ధాయుక్తాస్తు కర్మసు
కర్మలను విశ్వాసంతో చేసే వారు చివరికి పడిపోవరు.
శ్రాద్ధేన విద్యయా చైవ ప్రదానేన చ సప్తధా
శ్రాద్ధం, విద్య, ఇంకా ఏడు విధాల దానాల ద్వారా—
దైవైస్తైః పితృభిః సార్ద్ధం సూక్ష్మజైః సోమయాజనైః
ఆ దైవపితృదేవతలతో పాటు, సూక్ష్మమైన సోమయాగాల ద్వారా—
తేషాం నివాపే దత్తే తు తత్కులీనైశ్చ బన్ధుభిః
వారి వంశానికి చెందిన బంధువులు వారికి నివేదనలు సమర్పించినప్పుడు—
ఏతే మనుష్యపితరో మాసశ్రాద్ధభుజస్తు యే
మాసశ్రాద్ధ భోజనాన్ని స్వీకరించే వారు, ఇవే మనుష్య పితృదేవతలు.
భ్రష్టాశ్చాశ్రమధర్మేభ్యః స్వధాస్వాహావివర్జితాః
ఆశ్రమ ధర్మాలను విడిచిపెట్టినవారు, స్వధా స్వాహా లేని వారు—
స్వకర్మాణ్య నుశోచన్తో యాతనాస్థానమాగతాః
తమ పాపకర్మలను ఆవేదనతో ఆలోచిస్తూ, వారు బాధాకరమైన స్థలానికి చేరుకున్నారు.
క్షుత్పిపాసాపరీతాశ్చ విద్రవన్తస్తతస్తతః
ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ, వారు ఇక్కడ అక్కడ పరుగెడుతుంటారు.
పరాన్నాని చ లిప్సంతః కాల్యమానాస్తతస్తతః
ఇతరుల ఆహారాన్ని ఆశిస్తూ, వారు అనేక విధాలుగా శిక్షలు అనుభవిస్తారు.
శాల్మలే వైతరణ్యాం చ కుంభీపాకే తథైవ చ
శాల్మలి చెట్టు మీద, వైతరణి నదిలో, అలాగే కుంభీపాక నరకంలో—
శిలా సంపేషణే చైవ పాత్యమానాః స్వకర్మభిః
రాళ్లతో నలిపే స్థలంలో కూడా, వారు తమ కర్మఫలితంగా పడిపోతారు.
తేషాం లోకాన్తరస్థానాం బాన్ధవైర్నామ గోత్రతః
ఇతర లోకాలలో ఉన్నవారికి, వారి బంధువులు వంశపేరుతో—
యాన్తి తాస్తర్పయన్తే చ ప్రేతస్థానేష్వధిష్ఠితాన్
వారు వెళ్లి, పితృలోకంలో ఉన్నవారికి తర్పణం సమర్పిస్తారు.
పశ్చాద్యే స్థావరాన్తే వై జాతా నీచైః స్వకర్మభిః
తర్వాత, స్థావరజాతుల చివరలో పుట్టినవారు, తమ చెడు కర్మల వల్ల తక్కువ స్థితికి పడతారు.
యదాహారా భవన్త్యేతే తాసు తాస్విహ యోనిషు
ఆ యోనుల్లో, ఆ జాతుల్లో వారు పొందే ఆహారం ఎంతైతే, అదే వారికి లభిస్తుంది.
కాలే న్యాయాగతం పాత్రే విధినా ప్రతిపాదితమ్
సరైన సమయంలో, అర్హుడైనవారికి, నియమానుసారం ఆహారం ఇవ్వబడుతుంది.
యథా గోషు ప్రనష్టాము వత్సో విన్దతి మాతరమ్
ఎలా అంటే, పోయిన ఆవుల మధ్యలో, దూడ తన తల్లిని కనుగొంటుందో,
ఏవం హ్యవిఫలం శ్రాద్ధం శ్రద్ధాదత్తం తు మన్త్రతః
అలాగే, విశ్వాసంతో, మంత్రంతో ఇచ్చిన శ్రాద్ధం ఎప్పుడూ వ్యర్థం కాదు.
గతాగతజ్ఞః ప్రేతానాం ప్రాప్తిం శ్రాద్ధస్య తైః సహ
పితృదేవతల రాకపోకలను తెలిసినవాడు, వారితో కలసి శ్రాద్ధం వల్ల వారికి కలిగే ఫలితాన్ని గ్రహిస్తాడు.
కృష్ణపక్షస్త్వహస్తేషాం శుక్లః స్వప్నాయ శర్వరీ
కృష్ణపక్షం వారికి నీ చేతుల్లో ఉంటుంది; శుక్లపక్షం వారికి రాత్రి కలలో ఉంటుంది.
ఋత్వర్తవార్ద్ధమాసాస్తు అన్యోన్యం పితరః స్మృతాః
ఋతువులు, పక్షాలు, మాసాలు—ఇవి పరస్పరం పితృదేవతలుగా గుర్తించబడతాయి.
ప్రీతేషు తేషు ప్రీయన్తే శ్రాద్ధయుక్తేషు కర్మసు
వారు సంతోషించినప్పుడు, శ్రాద్ధంతో చేసిన కార్యాల వల్ల వారు తృప్తి చెందుతారు.
ఏవం పితృసతత్త్వం హి పురాణే నిశ్చయం గతమ్
ఇలా, పితృదేవతల అసలు స్వరూపం పురాణంలో నిర్ణయించబడింది.
సుధామృతస్య చ ప్రాప్తిః పితౄణాం చైవ తర్ప్పణమ్
అమృతాన్ని పొందడం, పితృదేవతలకు తర్పణం చేయడం కూడా వివరించబడింది.