క్షణం వియోగో న హ్యేషాం న త్యజన్తి పరస్పరమ్
వారికి ఒక్క క్షణం కూడా విడిపోవడం లేదు; వారు ఎప్పుడూ ఒకరిని మరొకరు వదలరు.
అదృష్టాధిష్ఠితాత్పూర్వే తస్మాత్సదసదాత్మకాత్
అదృశ్యమైన ఆధారంతో, సత్తా-అసత్తా స్వభావంతో అది ఉద్భవించింది.
తస్మాత్తమోవ్యక్తమయం క్షేత్రజ్ఞో బ్రహ్మసంజ్ఞకః
అదే చీకటి, అవ్యక్త స్వరూపంతో ఉన్న క్షేత్రజ్ఞుడు, బ్రహ్మమని పిలవబడతాడు.
తేజసాప్రతిమో ధీమానవ్యక్తః సంప్రకాశకః
అతడు అపూర్వమైన తేజస్సుతో, మేధావి, అవ్యక్తుడు, వెలుగును ప్రసరించేవాడు.
జ్ఞానేనాప్రతిమేనేహ వైరాగ్యేణ చ సప్తతిః
ఇక్కడ జ్ఞానం అపూర్వమైనది, అలాగే విరక్తి కూడా, అవి డబ్బై సంఖ్యలో ఉన్నాయి.
వశీకృతత్వాత్త్రైగుణ్యాత్సాపేక్షత్వాచ్చ భావతః
మూడు గుణాలను వశపరచుకున్నందున, స్వభావత: ఆధారపడినందున కూడా.
సహస్రమూర్ధా పురుషస్తిస్రో ఽవస్థాఃస్వయంభువః
వెయ్యి తలలతో ఉన్న పురుషుడు, స్వయంభువు, మూడు స్థితుల్లో ఉన్నాడు.
సాత్త్వికః పురుషత్వే చ గుణవృతం స్వయంభువః
పురుషుని స్థితిలో, స్వయంభువు గుణాలతో కూడినవాడు, సాత్విక స్వభావం కలవాడు.
పురుషత్వే ఉదాసీనస్తిస్రో ఽవస్థాః స్వయంభువః
పురుషుని స్థితిలో అతడు ఉదాసీనుడు; స్వయంభువు మూడు స్థితుల్లో ఉన్నాడు.
పురుషః పుణ్డరీకాక్షో రూపేణ పరమాత్మనః
పద్మాక్షుడు అయిన పురుషుడు, పరమాత్మ స్వరూపంగా ఉన్నాడు.
యోగీశ్వరః శరీరాణి కరోతి వికరోతిచ
యోగుల అధిపతి శరీరాలను సృష్టిస్తాడు, మార్చుతాడు కూడా.
త్రిధా యద్వర్తతే లోకే తస్మాత్ర్రిగుణ ఉచ్యతే
ఇది లోకంలో మూడు విధాలుగా పనిచేస్తుంది కనుక, మూడు గుణాలుగా పిలవబడుతుంది.
యదా శేతే తదార్ధాతే యద్భుఙ్క్తే విషయాన్ప్రభుః
అతడు నిద్రిస్తే, అర్ధంగా ఉంటాడు; ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవిస్తే, ప్రభువు—
ఋషిః సర్వగతశ్చాత్ర శరీరే సో ఽభ్యయాత్ప్రభుః
ఇక్కడ, సర్వవ్యాప్తి ఋషి, ప్రభువు శరీరంలో ప్రవేశించాడు.
భగవానగ్రసద్భావాన్నాగో నాగస్వసంశ్రయాత్
భగవంతుని పరమ స్థితి వల్ల, ఆయన నాగుడు; నాగుని ఆశ్రయించడంవల్ల కూడా నాగుడని పిలుస్తారు.
సర్వజ్ఞః సర్వవిజ్ఞానాత్సర్వఃసర్వంయతస్తతః
అతడు అన్నీ తెలిసినవాడు, ఎందుకంటే అన్ని జ్ఞానాలు అతనిలో ఉన్నాయి; అతడే అన్నీ, అన్ని అతనిలో నుండే ఉద్భవించాయి.
త్రిధా విభజ్య చాత్మానం సకలః సంప్రవర్త్తతే
తనను మూడుగా విభజించి, సంపూర్ణుడు ప్రవర్తించసాగాడు.
సో ఽగ్రే హిరణ్యగర్భః సన్ ప్రాదుర్భూతః స్వయం ప్రభుః
ఆదిలో, హిరణ్యగర్భుడై, ప్రభువు తానే ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తస్మాద్ధిరణ్యగర్భశ్చ పురాణేషు నిరుచ్యతే
అందువల్ల పురాణాలలో హిరణ్యగర్భుడు ఇలానే వివరించబడతాడు.
న శక్యః పరిసంఖ్యాతుం మనువర్షశతైరపి
మనువుల వందల సంవత్సరాలు గడిచినా ఆయన పరిమాణాన్ని ఎవరూ అంచనా వేయలేరు.
తావత్త్వే సో ఽస్య కాలో ఽన్యస్తస్యాన్తే ప్రతిబుద్ధ్యతే
ఆ కాలం పూర్తయిన తరువాతే ఆయనకు మరో కాలం మొదలవుతుంది.
సమతీతాని కల్పానాం తావచ్ఛేషాత్పరేతు యే
గతKalpaలు ముగిసినవాటిలో, మిగిలినవే తరువాతి కాలానికి చెందుతాయి.
ప్రథమం సాంప్రతస్తేషాం కల్పో వై వర్త్తతే చ యః
వాటిలో ప్రస్తుత కల్పమే మొదటిది, ఇది ఇప్పుడు కొనసాగుతోంది.
పూర్ణే యుగసహస్రే తు పరిపాల్యం నరేశ్వరైః
వెయ్యి యుగాలు పూర్తయినప్పుడు, రాజులు దానిని రక్షించాలి.
శాన్తవాతైః ప్రలీనే ఽస్మిన్న ప్రాజ్ఞాయత కిఞ్చన
శాంతమైన గాలులతో అన్నీ లీనమైనప్పుడు, ఏదీ కనిపించలేదు.
విభుర్భవతి స బ్రహ్మా సహస్రాక్షః సహస్రపాత్
అప్పుడు అన్నింటినీ వ్యాపించిన బ్రహ్మ, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి కాళ్లు కలిగి ప్రकटించాడు.
బ్రహ్మ నారాయణాఖ్యస్తు సుష్వాప సలిలే తదా
ఆ బ్రహ్మ, నారాయణుడు అని పిలవబడే వాడు, అప్పుడు నీటిమీద నిద్రించాడు.
ఇమం చోదాహరన్త్యత్రర్ శ్లోకం నారాయణం ప్రతి
ఇక్కడ నారాయణుని గురించి ఈ శ్లోకాన్ని వారు పఠిస్తారు.
అయన తస్య తాఃప్రోక్తాస్తేన నారాయణః స్మృతః
ఆ మార్గాలు అతనివే అని చెప్పబడినందువల్ల, ఆయన నారాయణుడు అని గుర్తించబడ్డాడు.
స్వర్ణపత్రేప్రకురుతే బ్రహ్మత్వాదర్శకారణాత్
బ్రహ్మత్వాన్ని సాధించిన గుర్తుగా, ఆయన బంగారు పాత్రతో సృష్టి చేస్తాడు.