కుహేతి కోకిలేనోక్తో యః స కాలః సమాప్యతే
కోకిల పిలిచే 'కుహు' అనే కాలం పూర్తవుతుంది.
సినీవాలీప్రమాణస్తు క్షీణశేషో నిశాకరః
సినీవాళి పరిమాణం అంటే, చంద్రుడు తగ్గిపోతున్నప్పుడు మిగిలిన భాగం.
అనుమత్యాశ్చరాకాయాః సినీవాల్యాః కుహూంవినా
అనుమతి, చర, సినీవాళి — వీటిలో కుహు తప్పించి.
చన్ద్రసూర్యవ్యతీపాతే సంగతే పూర్ణిమాన్తరే
చంద్రుడు, సూర్యుడు కలిసినప్పుడు, పూర్ణిమల మధ్యలో ఇది జరుగుతుంది.
కాలః కహూసినీవాల్యోః సాముద్రస్య తు మధ్యతః
కుహు, సినీవాళి కాలం సముద్ర మధ్యలో ఉంటుంది.
ఏవం స శుక్లపక్షే వై రజన్యాం పర్వసంధిషు
అలాగే, శుక్లపక్షంలో, రాత్రి పర్వసంధుల్లో ఇది జరుగుతుంది.
యస్మాదా దాప్యాయతే సోమః పఞ్చదశ్యాం తు పూర్ణిమా
చంద్రుడు పదిహేనవ రోజువరకు పెరుగుతూ, పూర్ణిమనాడు సంపూర్ణంగా వెలుగుతాడు.
తస్మాత్కలాః పఞ్చదశ సోమేనాస్య తు షోడశీ
అందుకే, పదిహేను కలలు చంద్రునికి, పదహారవది అతనికే చెందుతాయి.
ఇత్యేతే పితరో దేవాః సోమపాః సోమవర్ద్ధనాః
ఇలా, వీరే సోమపానులు, సోమాన్ని పెంచే దివ్య పితృదేవతలు.
అతః పితౄన్ప్రవక్ష్యామి మాసశ్రాద్ధభుజస్తు యే
ఇప్పుడే నేను మాసశ్రాద్ధ భోజనాన్ని స్వీకరించే పితృదేవతలను వివరించబోతున్నాను.
న మృతానాం గతిః శక్యా జ్ఞాతుం న పునరాగతిః
చనిపోయినవారి మార్గం మనకు తెలియదు, వారు తిరిగి రావడం కూడా అసాధ్యం.
అనుదేవపితౄనేతే పితరో లౌకికాః స్మృతాః
దేవతలుగా లేని పితృదేవతలు, ఈ లోకానికి చెందిన పితృదేవతలుగా పరిగణించబడతారు.
దేవాస్తే పితరః సర్వే దేవాస్తాన్వాదయన్త్యుత
అందరు దేవతలు పితృదేవతలే; ఆ దేవతలను పితృదేవతలు స్తుతిస్తారు.
పితా పితామహశ్చాపి తథా యః ప్రపితామహః
తండ్రి, తాత, అలాగే ప్రపితామహుడు కూడా—
యే యజ్వానో హవిర్యజ్ఞే తే వై బర్హిషదః స్మృతాః
హవిస్సులతో యజ్ఞాలు చేసే వారు, వారిని బర్హిషద్లుగా పిలుస్తారు.
తేషాం తు ధర్మసాధర్మ్యాత్స్మృతాః సాయుజ్యగా ద్విజైః
వారు ధర్మంలో సమానంగా ఉండటం వల్ల, ద్విజులు వారిని సాయుజ్యాన్ని పొందినవారిగా చెబుతారు.
అన్తే తు నావసీదన్తి శ్రద్ధాయుక్తాస్తు కర్మసు
కర్మలను విశ్వాసంతో చేసే వారు చివరికి పడిపోవరు.
శ్రాద్ధేన విద్యయా చైవ ప్రదానేన చ సప్తధా
శ్రాద్ధం, విద్య, ఇంకా ఏడు విధాల దానాల ద్వారా—
దైవైస్తైః పితృభిః సార్ద్ధం సూక్ష్మజైః సోమయాజనైః
ఆ దైవపితృదేవతలతో పాటు, సూక్ష్మమైన సోమయాగాల ద్వారా—
తేషాం నివాపే దత్తే తు తత్కులీనైశ్చ బన్ధుభిః
వారి వంశానికి చెందిన బంధువులు వారికి నివేదనలు సమర్పించినప్పుడు—
ఏతే మనుష్యపితరో మాసశ్రాద్ధభుజస్తు యే
మాసశ్రాద్ధ భోజనాన్ని స్వీకరించే వారు, ఇవే మనుష్య పితృదేవతలు.
భ్రష్టాశ్చాశ్రమధర్మేభ్యః స్వధాస్వాహావివర్జితాః
ఆశ్రమ ధర్మాలను విడిచిపెట్టినవారు, స్వధా స్వాహా లేని వారు—
స్వకర్మాణ్య నుశోచన్తో యాతనాస్థానమాగతాః
తమ పాపకర్మలను ఆవేదనతో ఆలోచిస్తూ, వారు బాధాకరమైన స్థలానికి చేరుకున్నారు.
క్షుత్పిపాసాపరీతాశ్చ విద్రవన్తస్తతస్తతః
ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ, వారు ఇక్కడ అక్కడ పరుగెడుతుంటారు.
పరాన్నాని చ లిప్సంతః కాల్యమానాస్తతస్తతః
ఇతరుల ఆహారాన్ని ఆశిస్తూ, వారు అనేక విధాలుగా శిక్షలు అనుభవిస్తారు.
శాల్మలే వైతరణ్యాం చ కుంభీపాకే తథైవ చ
శాల్మలి చెట్టు మీద, వైతరణి నదిలో, అలాగే కుంభీపాక నరకంలో—
శిలా సంపేషణే చైవ పాత్యమానాః స్వకర్మభిః
రాళ్లతో నలిపే స్థలంలో కూడా, వారు తమ కర్మఫలితంగా పడిపోతారు.
తేషాం లోకాన్తరస్థానాం బాన్ధవైర్నామ గోత్రతః
ఇతర లోకాలలో ఉన్నవారికి, వారి బంధువులు వంశపేరుతో—
యాన్తి తాస్తర్పయన్తే చ ప్రేతస్థానేష్వధిష్ఠితాన్
వారు వెళ్లి, పితృలోకంలో ఉన్నవారికి తర్పణం సమర్పిస్తారు.
పశ్చాద్యే స్థావరాన్తే వై జాతా నీచైః స్వకర్మభిః
తర్వాత, స్థావరజాతుల చివరలో పుట్టినవారు, తమ చెడు కర్మల వల్ల తక్కువ స్థితికి పడతారు.