లవౌ ద్వావేవ రాకాయాం కాలో జ్ఞేయో ఽపరాహ్ణకః
పౌర్ణమి రాత్రిలో, కేవలం రెండు లవలు మాత్రమే అపరాహ్నకాలంగా భావించాలి.
సాయాహ్నే ప్రతిపన్నే చ స కాలః పౌర్ణమాసికః
సాయంత్రం వచ్చినప్పుడు, ఆ సమయమే పౌర్ణమి కాలంగా పరిగణించబడుతుంది.
యుగాన్తరోదితే చైవ లేశార్ద్ధే శశినః క్రమాత్
యుగాంతం వచ్చినప్పుడు, క్రమంగా చంద్రునికి అర్ధభాగం మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
యస్మిన్కాలే సమౌ స్యాతాం తౌ వ్యతీపాత ఏవ సః
ఎప్పుడు ఇద్దరూ కలిసివుంటారో, ఆ సమయాన్ని సంధి అని అంటారు.
స వై వషటాక్రియాకాలః సద్యః కాలం విధీయతే
అదే వషట్కార్యానికి సమయంగా, వెంటనే చేయవలసిన యోగ్యమైన కాలంగా నిర్ణయించబడుతుంది.
తతో విరజ్యతే నక్తం పౌర్ణమాస్యాం నిశాకరః
ఆ తర్వాత, పౌర్ణమి రాత్రిలో చంద్రుడు మచ్చలేని వాడవుతాడు.
చన్ద్రార్కావపరాహ్ణే తు పూర్ణాత్మానౌ తు పూర్ణిమా
అపరాహ్నంలో చంద్రుడు, సూర్యుడు ఇద్దరూ పూర్తిగా ఉన్నప్పుడు, అదే పౌర్ణమి.
తస్మాదనుమతిర్నామ పూర్ణిమా ప్రథమా స్మృతా
అందువల్ల, మొదటి పౌర్ణమిని అనుమతి అనే పేరుతో గుర్తిస్తారు.
రఞ్జనాచ్చైవ చన్ద్రస్య రాకేతి కవయో ఽబ్రువన్
చంద్రుని రంగు కారణంగా, కవులు దాన్ని రాకా అని పిలిచారు.
రాకా పఞ్చదశీ రాత్రిరమావాస్యా తతః స్మృతా
రాకా పదిహేనవ రాత్రి, ఆ తర్వాత అమావాస్య అని గుర్తించబడుతుంది.
అన్యోన్యం చన్ద్రసూర్యౌం తౌ యదా తద్వర్శ ఉచ్యతే
చంద్రుడు, సూర్యుడు ఇద్దరూ కలిసినప్పుడు, దానిని సంవత్సరమని అంటారు.
ద్వ్యక్షర కుహుమాత్రశ్చ పర్వకాలాస్త్రయః స్మృతాః
కుహు, మాత్ర, ద్వ్యక్షర అనే మూడు పవిత్రకాలాలు గుర్తించబడ్డాయి.
దివసార్ద్ధేన రాత్ర్యా చ సూర్యం ప్రాప్య తు చన్ద్రమాః
పగలు, రాత్రి మధ్య భాగంలో, చంద్రుడు సూర్యుడిని చేరుకుంటాడు.
ద్వౌ కాలౌ సంగమం చైవ మధ్యాహ్నే నియతం రవిః
రెండు కాలాలు, ఒక కలయిక ఉంటాయి; మధ్యాహ్నం సమయంలో సూర్యుడు స్థిరంగా ఉంటాడు.
విముచ్యమానయోర్మధ్యే తయోర్మణ్డలయోస్తు వై
విడిపోతున్నప్పుడు, వారి వలయాల మధ్యలో ఇది జరుగుతుంది.
ఏతదృతుముఖం జ్ఞేయమమా వాస్యాస్య పర్వణః
ఇదే ఋతువు ప్రారంభం, లేదా పర్వకాలం ప్రారంభంగా తెలుసుకోవాలి.
తస్మాద్దివా హ్యమావాస్యాం గృహ్యతే ఽసౌ దివాకరః
అందువల్ల, అమావాస్య పూట, సూర్యుడిని పూజిస్తారు.
కలానామపి చైతాసాం వృద్ధిహాన్యా జలాత్మనః
ఈ కాలాలలో కూడా వాటి నీటి స్వభావంలో వృద్ధి, హాని జరుగుతాయి.
దర్శయేతామథాత్మానం సూర్యాచన్ద్రమసావుభౌ
ఆ తర్వాత సూర్యుడు, చంద్రుడు ఇద్దరూ తమను తాము చూపిస్తారు.
ద్విలవోనమహోరాత్రం భాస్కరం స్పృశతే శశీ
రెండు లవల పాటు, చంద్రుడు పగలు, రాత్రిలో సూర్యుడిని తాకుతాడు.
కుహేతి కోకిలేనోక్తో యః స కాలః సమాప్యతే
కోకిల పిలిచే 'కుహు' అనే కాలం పూర్తవుతుంది.
సినీవాలీప్రమాణస్తు క్షీణశేషో నిశాకరః
సినీవాళి పరిమాణం అంటే, చంద్రుడు తగ్గిపోతున్నప్పుడు మిగిలిన భాగం.
అనుమత్యాశ్చరాకాయాః సినీవాల్యాః కుహూంవినా
అనుమతి, చర, సినీవాళి — వీటిలో కుహు తప్పించి.
చన్ద్రసూర్యవ్యతీపాతే సంగతే పూర్ణిమాన్తరే
చంద్రుడు, సూర్యుడు కలిసినప్పుడు, పూర్ణిమల మధ్యలో ఇది జరుగుతుంది.
కాలః కహూసినీవాల్యోః సాముద్రస్య తు మధ్యతః
కుహు, సినీవాళి కాలం సముద్ర మధ్యలో ఉంటుంది.
ఏవం స శుక్లపక్షే వై రజన్యాం పర్వసంధిషు
అలాగే, శుక్లపక్షంలో, రాత్రి పర్వసంధుల్లో ఇది జరుగుతుంది.
యస్మాదా దాప్యాయతే సోమః పఞ్చదశ్యాం తు పూర్ణిమా
చంద్రుడు పదిహేనవ రోజువరకు పెరుగుతూ, పూర్ణిమనాడు సంపూర్ణంగా వెలుగుతాడు.
తస్మాత్కలాః పఞ్చదశ సోమేనాస్య తు షోడశీ
అందుకే, పదిహేను కలలు చంద్రునికి, పదహారవది అతనికే చెందుతాయి.
ఇత్యేతే పితరో దేవాః సోమపాః సోమవర్ద్ధనాః
ఇలా, వీరే సోమపానులు, సోమాన్ని పెంచే దివ్య పితృదేవతలు.
అతః పితౄన్ప్రవక్ష్యామి మాసశ్రాద్ధభుజస్తు యే
ఇప్పుడే నేను మాసశ్రాద్ధ భోజనాన్ని స్వీకరించే పితృదేవతలను వివరించబోతున్నాను.