ఉపహూతాః స్మృతా దేవాః సోమజాః సోమపాః స్మృతాః
ఆహ్వానించబడిన దేవతలు సోమ కుమారులుగా, సోమపానము చేసే వారు సోమపాదులుగా గుర్తించబడతారు.
కావ్యా బర్హిషద శ్చైవ అగ్నిష్వాత్తాశ్చ తాస్త్రిధా
కావ్యులు, బర్హిషదులు, అగ్నిష్వాత్తులు — వీరే మూడు వర్గాలు.
గృహస్థాశ్చాప్యయజ్వాన అగ్నిష్వాత్తాస్తథార్త్తవాః
యజ్ఞాలు చేయని గృహస్థులను అగ్నిష్వాత్తులు అంటారు, అలాగే ఆర్తవులు కూడా.
తేషాం సంవత్సరో హ్యగ్నిః సూయస్తు పరివత్సరః
వారికోసం అగ్ని సంవత్సరంగా, సూర్యుడు పరివత్సరంగా ఉంటాడు.
రుద్రస్తు వత్సరస్తేషాం పఞ్చాబ్దాస్తే యుగాత్మకాః
వారికోసం రుద్రుడు వత్సరంగా, ఐదు సంవత్సరాలు యుగ స్వరూపంగా ఉంటాయి.
యే తే పిబన్త్యమావస్యాం మాసిమాసి సుధాం దివి
ఆకాశంలో ప్రతి అమావాస్యనాడు నెల నెలా సుధను పానము చేసే వారు —
యస్మాత్ప్రస్రవతే సోమాన్మాసి మాసి ధినోతి చ
ఎందుకంటే సోముడు నెల నెలా ప్రవహించి వారిని పోషిస్తాడు.
ఏవం తదమృతం సౌమ్యం సుధా చ మదు చైవ హ
అలా, ఆ అమృతం, మృదువైన సుధ, తేనె, మధు — ఇవన్నీ కూడా —
పిబన్త్యంబుమయం దేవాస్త్రయస్త్రింశత్తు ఛన్దనాః
ముప్పత్తిమూడు సుగంధ దేవతలు ఆ జలసారాన్ని పానము చేస్తారు.
ఇత్యేవం పీయమానైస్తు దేవైః సర్వైర్నిశాకరః
అలా దేవతలు అందరూ పానము చేయగా, చంద్రుడు తగ్గిపోతాడు.
సుషుమ్ణాప్యాయితం చైవ హ్యమావస్యాం యథా క్రమమ్
అమావాస్యనాడు సుషుమ్నా నాడి క్రమంగా నిండిపోతుంది.
పీతక్షయం తతః సోమం సూర్యో ఽసావేకరశ్మినా
సోమం తాగిన తర్వాత, సూర్యుడు ఒక కిరణంతో దాన్ని ఎండబెడతాడు.
నిః శేషాయాం కలాయాం తు సోమమాప్యాయయత్పునః
ఒక కల మాత్రమే మిగిలినప్పుడు, సోమం మళ్లీ నిండిపోతుంది.
కలాః క్షీయన్తి తాః కృష్ణాః శుక్లా చాప్యాయయన్తి తమ్
కృష్ణ కలలు తగ్గిపోతాయి, శుక్ల కలలు చంద్రుణ్ణి నింపుతాయి.
దృశ్యతే పౌర్ణమాస్యాం వై శుక్లః సంపూర్ణమణ్డలః
పౌర్ణమి రాత్రిలో, తెల్లగా, పూర్తిగా ఉన్న చంద్రబింబం కనిపిస్తుంది.
ఇత్యేవం పితృమాన్సోమః స్మృత ఇడ్వత్సరాత్మకః
అలా పితృదేవతలతో కూడిన సోముడు, ఏడాది స్వరూపుడిగా, ఇడ్వత్లా గుర్తించబడతాడు.
అతః పర్వాణి వక్ష్యామి వర్వణాం సంధయశ్చ యే
ఇప్పుడు నేను పవిత్రమైన రోజులు, పక్షాల మధ్య సంధుల గురించి చెబుతాను.
తథార్ద్ధమాసి పర్వాణి శుక్లకృష్ణాని చైవ హి
అలాగే, అర్ధమాసపు పవిత్ర రోజులు, శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం రెండింటిలోనూ ఉంటాయి.
అర్ద్ధమాసం తు పర్వాణి ద్వితీయాప్రభృతీని తు
అర్ధమాసపు పవిత్ర రోజులు రెండవ తిథి నుంచే మొదలవుతాయి.
తస్మాత్తు పర్వణామాదౌ ప్రతిపత్సర్వసంధిషు
అందువల్ల పవిత్ర రోజుల ప్రారంభంలో, ప్రతి సంధిలో, మొదటి తిథి నుంచే ప్రారంభమవుతుంది.
లవౌ ద్వావేవ రాకాయాం కాలో జ్ఞేయో ఽపరాహ్ణకః
పౌర్ణమి రాత్రిలో, కేవలం రెండు లవలు మాత్రమే అపరాహ్నకాలంగా భావించాలి.
సాయాహ్నే ప్రతిపన్నే చ స కాలః పౌర్ణమాసికః
సాయంత్రం వచ్చినప్పుడు, ఆ సమయమే పౌర్ణమి కాలంగా పరిగణించబడుతుంది.
యుగాన్తరోదితే చైవ లేశార్ద్ధే శశినః క్రమాత్
యుగాంతం వచ్చినప్పుడు, క్రమంగా చంద్రునికి అర్ధభాగం మాత్రమే మిగిలి ఉంటుంది.
యస్మిన్కాలే సమౌ స్యాతాం తౌ వ్యతీపాత ఏవ సః
ఎప్పుడు ఇద్దరూ కలిసివుంటారో, ఆ సమయాన్ని సంధి అని అంటారు.
స వై వషటాక్రియాకాలః సద్యః కాలం విధీయతే
అదే వషట్కార్యానికి సమయంగా, వెంటనే చేయవలసిన యోగ్యమైన కాలంగా నిర్ణయించబడుతుంది.
తతో విరజ్యతే నక్తం పౌర్ణమాస్యాం నిశాకరః
ఆ తర్వాత, పౌర్ణమి రాత్రిలో చంద్రుడు మచ్చలేని వాడవుతాడు.
చన్ద్రార్కావపరాహ్ణే తు పూర్ణాత్మానౌ తు పూర్ణిమా
అపరాహ్నంలో చంద్రుడు, సూర్యుడు ఇద్దరూ పూర్తిగా ఉన్నప్పుడు, అదే పౌర్ణమి.
తస్మాదనుమతిర్నామ పూర్ణిమా ప్రథమా స్మృతా
అందువల్ల, మొదటి పౌర్ణమిని అనుమతి అనే పేరుతో గుర్తిస్తారు.
రఞ్జనాచ్చైవ చన్ద్రస్య రాకేతి కవయో ఽబ్రువన్
చంద్రుని రంగు కారణంగా, కవులు దాన్ని రాకా అని పిలిచారు.
రాకా పఞ్చదశీ రాత్రిరమావాస్యా తతః స్మృతా
రాకా పదిహేనవ రాత్రి, ఆ తర్వాత అమావాస్య అని గుర్తించబడుతుంది.