తత్త్వానాం సంగ్రహే యస్మాన్మహాంశ్చ పరిమాణతః
అది తత్త్వాల సారాన్ని కలిగి ఉండటం వల్ల, పరిమాణంలో గొప్పదిగా ఉంటుంది.
విభక్తిమానం మనుతే విభాగం మన్యతే ఽపి వా
అది విభజనను గ్రహిస్తుంది, విడిపోవడాన్ని కూడా ఆలోచిస్తుంది.
బృహత్త్వాద్వృంహణత్వాచ్చ భావానామఖిలాశ్రయాత్
దాని విశాలత, విస్తరించగల శక్తి, అన్నీ భూతాలకు ఆధారంగా ఉండటం వల్ల,
ఆపూరయతి యస్మాచ్చ సర్వాన్ దేహాననుగ్రహైః
అది తన అనుగ్రహంతో అన్ని శరీరాలను నింపుతుంది.
తస్మింస్తు కార్యకరణం సంసిద్ధం బ్రహ్మణః పురా
అందులోనే బ్రహ్మణికి కావలసిన కార్యం, సాధనం ముందుగా స్థాపించబడ్డాయి.
స వై శరీరీ ప్రథమః పురా పురుష ఉచ్యతే
శరీరం కలిగిన వాడు, ఆది కాలంలోనే మొదటి పురుషుడిగా పిలవబడతాడు.
ఆదికర్త్తా స భూతానాం బ్రహ్మాగ్రే సమవర్త్తినామ్
అతడే సమస్త భూతాలకు ఆదికర్త, మొదట ఉన్న బ్రహ్మ.
సర్గే చ ప్రతిసర్గే చ క్షేత్రజ్ఞో బ్రహ్మ సంసితః
సృష్టిలోనూ, లయ సమయంలోనూ, క్షేత్రజ్ఞుడు అయిన బ్రహ్మ స్థిరంగా ఉంటాడు.
భజన్తే చ పునర్దేహాంస్తే సమాహారసంధిసు
కాలచక్ర మార్పుల సమయంలో, వారు మళ్లీ శరీరాలను పొందుతారు.
గర్తోదకం సబుదాస్తు హరేయుశ్చాపి పఞ్చతాః
బుద్ధిమంతులు తెలుసుకోవాలి — గుంటలోని నీటిలా, వారు ఐదు భూతాలలో లయమవుతారు.
పృథివీ సప్తభిర్ద్వీపైః సముద్రైః సహ సప్తభిః
భూమి, ఏడు ద్వీపాలతో, ఏడు సముద్రాలతో కూడి ఉంది.
అన్తఃస్థస్య త్విమే లోకా అన్తర్విశ్వమిదం జగత్
ఈ లోకాలు అన్నీ దాని లోపలే ఉన్నాయి; నిజంగా, ఈ మొత్తం జగత్తు అంతా అంతర్గతంగా ఉంది.
లోకాలోకం చ యత్ కిఞ్చిదణ్డే తస్మిన్ప్రతిష్టితమ్
ఈ బ్రహ్మాండంలో ఉన్న లోకాలు మరియు లోకేతరమైనవి అన్నీ కూడా అందులోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి.
తేజో దశగుణేనైవ బాహ్యతో వాయునా వృతమ్
బయట వైయు ఆవరించి ఉంటుంది, దానిని పదింతలు ఎక్కువ తేజస్సు కలిగిన అగ్ని కప్పి ఉంటుంది.
ఆకాశమావృతం సర్వం బహిర్భూతాదినా తథా
అంతటా ఆకాశాన్ని కూడా బయట భూతాలు మొదలైనవి చుట్టుముట్టి ఉంటాయి.
ఏభిరావరణైరణ్డం సప్తభిః ప్రాకృతైర్వృతమ్
ఈ ఏడూ ప్రకృతిస్వభావమైన ఆవరణాలతో బ్రహ్మాండం పూర్తిగా కప్పబడి ఉంటుంది.
ప్రసర్గకాలే స్థిత్వా చ గ్రసంతస్చ పరస్పరమ్
సృష్టికాలంలో ఇవన్నీ నిలిచి ఉంటాయి, తరువాత ఒక్కొక్కటి మరొకదాన్ని మింగుకుంటూ పోతాయి.
ఆధారాధేయభావేన వికారాస్తే వికారిషు
ఈ మార్పులు ఆధారంగా, ఆధారితంగా ఉండే వాటిల్లోనే కొనసాగుతాయి.
ఇత్యేవం ప్రాకృతః సర్గః క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితస్తు సః
ఇలా, ఈ ప్రకృతిసంబంధమైన సృష్టి, క్షేత్రజ్ఞుడు అధిష్ఠానంగా ఉండి జరుగుతుంది.
ఆయుష్మాన్కీర్తిమాన్ధన్యః ప్రజ్ఞావాంశ్చ న సంశయః
అతడు దీర్ఘాయువు, కీర్తిమంతుడు, అదృష్టవంతుడు, జ్ఞానవంతుడు — దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
సాధర్మ్యేణావతిష్ఠేతే ప్రధానపురుషౌ తదా
ఆ సమయంలో ప్రధానమూ పురుషుడూ ఒకే స్వభావంతో కలసి ఉంటారు.
అనుద్రిక్తావనుచరౌ తేన ప్రోక్తౌ పరస్పరమ్
వీరిద్దరూ ఒకరినొకరు అనుసరించేవారు, ఎవ్వరూ ముందుకీ వెనుకకీ పోరు.
సత్త్వవృద్ధౌ స్థితిరభూద్ ధ్రువం పద్మ శిఖాస్థితమ్
సత్త్వగుణం పెరిగినప్పుడు స్థిరత్వం కలుగుతుంది, అది పద్మపు కొమ్మపై ఉన్నట్టు నిలిచిపోతుంది.
రజః ప్రవర్తకం తచ్చ బీజేష్వివ యథా జలమ్
రజోగుణం కదలికకు కారణం, అది విత్తనాలకు నీరు అవసరమైనట్టు.
గుణేభ్యః క్షోభ్యమాణేభ్యస్త్రయో జ్ఞేయా హి సాదరే
ఈ గుణాలు కలవరపడ్డప్పుడు, మూడు గుణాలను జాగ్రత్తగా తెలుసుకోవాలి.
సత్త్వం విష్ణూ రజో బ్రహ్మా తమో రుద్రః ప్రజాపతిః
సత్త్వగుణం విష్ణువు, రజోగుణం బ్రహ్మ, తమోగుణం రుద్రుడు, ప్రజాపతి.
జాయతే చ యతశ్చత్రా లోకసృష్టిర్మహోజసః
వీటినుండే మహాశక్తితో లోకాల సృష్టి ఉద్భవిస్తుంది.
సత్త్వప్రకాశకో విష్ణుః స్థితిత్వేన వ్యవస్థితః
విష్ణువు సత్త్వాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ, స్థితికి కారణంగా నిలిచివుంటాడు.
ఏత ఏవ త్రయో వేదా ఏత ఏవ త్రజో ఽగ్నయః
ఈ మూడు గుణాలే వేదాలు, ఇవే మూడు అగ్నులు కూడా.
పరస్పరేణ వర్తన్తే ప్రేరయన్తి పరస్పరమ్
వీటన్నీ పరస్పరం కలసి, ఒకదానికొకటి ప్రేరేపిస్తూ ఉంటాయి.