పఞ్చైతే హేతవో విప్రా జ్యోతిర్గణవివేచనే
ఈ అయిదే, బ్రాహ్మణులారా, జ్యోతిర్గణాల విచారణకు కారణాలు.
జ్జాప జప్యం భగవాన్మధ్యం ప్రాప్తే దివాకరే
సూర్యుడు మధ్యలోకి వచ్చినప్పుడు భగవంతుడు జపాన్ని పఠించాడు.
తే సర్వే నియతాత్మానస్తస్థుః ప్రాఞ్జలయస్తథా
అందరూ మనస్సును నియంత్రించి, చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
నీలకణ్ఠ నమస్తే ఽస్తు ఇత్యువాచ సదాగతిః
సదా మంగళకరుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ నీలకంఠా, నీకు నమస్కారం.'
వాలఖిల్యేతి విఖ్యాతాః పతఙ్గసహచారిణః
వాళ్లను వాలఖిల్యులు అని ప్రసిద్ధి, పక్షుల తోడుగా ఉంటారు.
తే స్మ పృచ్ఛన్తి వాయు చ వాయుపర్ణాంబు భోజనాః
వారు గాలిని అడిగారు, ఆయన గాలి, ఆకులు మాత్రమే భోజనం చేసేవాడు.
ఏతద్గుహ్యం పవిత్రాణాం పుష్ణం పుణ్యవిదాం వరః
ఇది పవిత్రుల మధ్య రహస్యంగా ఉండేది, ధర్మాన్ని తెలిసినవారికి ఇది వరమైంది.
తత్సర్వ శ్రోతుమిచ్ఛామస్త్వత్ప్రసాదాత్ప్రభఞ్జన
ఓ ప్రభంజన, నీ కృపతో మేము ఇది అంతా వినాలనుకుంటున్నాము.
శ్రోతుమిచ్ఛామహే దేవ తవ వక్త్రాద్విశేషతః
ఓ దేవా, మేము నీ నోటితో ప్రత్యేకంగా వినాలని కోరుకుంటున్నాము.
వర్ణస్థానగతే వాయో వాగ్విధిః సంప్రవర్త్తతే
వాయువు అక్షరాల స్థలంలో ప్రవేశించినప్పుడు, మాట యొక్క కార్యం ప్రారంభమవుతుంది.
త్వయి నిష్పూయమానే తు శేషా వర్ణప్రవృత్తయః
నీవు శుద్ధమైనప్పుడు, మిగతా అక్షరాల క్రియలు కొనసాగుతాయి.
త్వత్తో హి వర్ణసద్భావః సర్వగస్త్వం సదానిల
అక్షరాల ఉనికి నిన్నుంచే వస్తుంది; నీవు ఎల్లప్పుడూ ఉండే, సమస్తంలో విహరించే గాలి.
ఏష వై జీవలోకస్తే ప్రత్యక్షః సర్వతో ఽనిల
ఇది నిజంగా నీ జీవుల లోకం, ఓ అనిలా, అన్ని చోట్ల ప్రత్యక్షంగా కనిపించే వాడు నీవే.
బ్రూహి తత్కణ్ఠదేశే తు కిం కృత్వా రూపవిక్రియా
గొంతు ప్రాంతంలో ఏమి జరిగి రూపం మారిందో చెప్పు.
ప్రత్యువాచ మహాతేజా వాయుర్ల్లోకనమస్కృతః
మహాతేజస్సుతో, లోకాలు పూజించే వాయువు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
వసిష్ఠో నామ ధర్మాత్మా మానసో వై ప్రజాపతిః
వసిష్ఠుడు అనే ధర్మాత్ముడు ఉన్నాడు; ఆయన మనసులో పుట్టిన ప్రజాపతి.
మహిషాసురనారీణాం నయనాఞ్జనతస్కరమ్
అది మహిషాసురుని స్త్రీల కళ్లకు పెట్టే అంజనం దొంగిలించబడింది.
ఉమామనః ప్రహర్షాణాం బారకచ్ఛద్మరూపిణమ్
అది ఉమాదేవి ఆనందభరితమైన మనస్సు నుండి వచ్చిన భ్రూవిభూషణం రూపం.
యదేతద్దృశ్యతే వర్య శుభ్రం శుభ్రాఞ్జనోపమమ్
నీవు చూస్తున్నది, ఓ ఉత్తముడా, తెల్లగా, స్వచ్ఛమైన అంజనంలా మెరిసిపోతున్నది.
ఏతద్దీప్తాంయ దాన్తాయ భక్తాయ బ్రూహి పృచ్ఛతే
ఈ విషయం ప్రకాశవంతుడైన, నియమితుడైన, భక్తుడైన అడిగినవాడికి చెప్పు.
మత్ప్రియార్థంమహాభాగ వక్తుమర్హస్యశేషతః
ఓ మహాభాగ, నా కోసం నీవు అన్నీ పూర్తిగా చెప్పాలి.
ప్రత్యువాచ మహాతేజా దేవారిబలసూదనః
దేవతలకు శత్రువుల బలాన్ని నాశనం చేసిన మహాతేజస్వి ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
ఉమోత్సంగోపవిష్టేన యథాపూర్వం మయా శ్రుతమ్
ఉమాదేవి ఒడిలో కూర్చొని, నేను ముందుగా వినినట్లు చెప్పుతున్నాను.
తమహం సంప్రవక్ష్యామి త్వత్ప్రియార్థం మహామునే
ఓ మహామునీ, నీకు ఇష్టంగా ఉండేందుకు నేను అది ఇప్పుడు వివరిస్తాను.
తరుణాదిత్యసంకాశే తప్తచామీకరప్రభే
పొద్దుపొడుచు సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ, కరిగిన బంగారం వలె మెరిసేలా ఉంది.
జాంబూనదమయే దివ్యే నానాధాతు విచిత్రితే
దివ్యమైన జాంబూనద బంగారంతో తయారై,色色 మణులు, లోహాలతో అలంకరించబడింది.
హంసకారణ్డవాకీర్ణే చక్రవాకోపశోభితే
హంసలు, నీటి పక్షులు నిండినది, చక్రవాక పక్షులతో మరింత అందంగా ఉంది.
మత్తక్రైఞ్చమయూరాణాం నాదైర్విక్రుష్టకన్దరే
తాగిన క్రౌంచ పక్షులు, మయూరాలు చేసే అరుపులతో గుహలు మారుమోగుతున్నాయి.
జీవం జీవకజాతీనాం విరావైరుపకూజితే
జీవజాతుల అరుపులు,色色 పక్షుల కూళ్లు అక్కడ ప్రతిధ్వనిస్తున్నాయి.
సౌరభేయనినాదాఢ్యం మేఘస్తనితనిస్వనే
సౌరభేయ పక్షుల కూళ్లు, మేఘగర్జనలు అక్కడ వినిపిస్తున్నాయి.