అహోరాత్రవిభాగానామహశ్చాపి ప్రకీర్తితమ్
పగలు-రాత్రి విభాగాల్లో పగలు ముఖ్యమని చెప్పబడింది.
క్షణశ్చాపి నిమేషాదిః కాలః కాలవిదాం వరాః
క్షణం, నిమిషం మొదలైనవి కాలములో భాగాలు, కాలజ్ఞులలో ఉత్తముడా!
భానోర్గతివిశేషేణ చక్రవత్పరివర్త్తతే
భానుడి విశేషమైన సంచారంతో ఇది చక్రంలా తిరుగుతుంది.
చతుర్విధానాం భూతానాం ప్రవర్త్తకనివర్త్తకః
నాలుగు రకాల భూతాలకు ఇది ఆరంభం, అంతం కలిగించేది కూడా.
ఇత్యేష జ్యోతిషామేవ సంనివేశోర్ఽథనిశ్చయాత్
ఇలా, దీప్తివంతమైనవాటికి ఈ ఏర్పాటును నిశ్చయంగా స్థాపించారు.
ఉత్తరాశ్రవణేనాసౌ సంక్షిప్తశ్చ ధ్రువే తథా
ఉత్తరాశ్రవణం ద్వారా ఇది ధ్రువంలో స్థిరంగా, సంక్షిప్తంగా ఉంటుంది.
బుద్ధిబూర్వం భాగవతా కల్పదౌ సంప్రవర్త్తితః
బుద్ధిమంతులు, కల్ప ప్రారంభంలో భగవంతుని ఆదేశంతో ఈ వ్యవస్థను ఏర్పరిచారు.
వైశ్వరూపప్రధానస్య పరిణామో ఽయమద్భుతః
విశ్వరూపానికి ప్రధానమైన ఈ అద్భుతమైన పరిణామమే ఇది.
గతాగతం మనుష్యేణ జ్యోతిషాం సాంసచక్షుషా
దీప్తివంతమైన వాటి సంచారాన్ని మనుషులు తమ కళ్లతో చూస్తారు.
పరిక్ష్య నిపుణం బుద్ధ్యా శ్రద్ధాతవ్యం విపశ్చితా
బుద్ధితో జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, జ్ఞానులు దీనిని విశ్వసించాలి.
పఞ్చైతే హేతవో విప్రా జ్యోతిర్గణవివేచనే
ఈ అయిదే, బ్రాహ్మణులారా, జ్యోతిర్గణాల విచారణకు కారణాలు.
జ్జాప జప్యం భగవాన్మధ్యం ప్రాప్తే దివాకరే
సూర్యుడు మధ్యలోకి వచ్చినప్పుడు భగవంతుడు జపాన్ని పఠించాడు.
తే సర్వే నియతాత్మానస్తస్థుః ప్రాఞ్జలయస్తథా
అందరూ మనస్సును నియంత్రించి, చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
నీలకణ్ఠ నమస్తే ఽస్తు ఇత్యువాచ సదాగతిః
సదా మంగళకరుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఓ నీలకంఠా, నీకు నమస్కారం.'
వాలఖిల్యేతి విఖ్యాతాః పతఙ్గసహచారిణః
వాళ్లను వాలఖిల్యులు అని ప్రసిద్ధి, పక్షుల తోడుగా ఉంటారు.
తే స్మ పృచ్ఛన్తి వాయు చ వాయుపర్ణాంబు భోజనాః
వారు గాలిని అడిగారు, ఆయన గాలి, ఆకులు మాత్రమే భోజనం చేసేవాడు.
ఏతద్గుహ్యం పవిత్రాణాం పుష్ణం పుణ్యవిదాం వరః
ఇది పవిత్రుల మధ్య రహస్యంగా ఉండేది, ధర్మాన్ని తెలిసినవారికి ఇది వరమైంది.
తత్సర్వ శ్రోతుమిచ్ఛామస్త్వత్ప్రసాదాత్ప్రభఞ్జన
ఓ ప్రభంజన, నీ కృపతో మేము ఇది అంతా వినాలనుకుంటున్నాము.
శ్రోతుమిచ్ఛామహే దేవ తవ వక్త్రాద్విశేషతః
ఓ దేవా, మేము నీ నోటితో ప్రత్యేకంగా వినాలని కోరుకుంటున్నాము.
వర్ణస్థానగతే వాయో వాగ్విధిః సంప్రవర్త్తతే
వాయువు అక్షరాల స్థలంలో ప్రవేశించినప్పుడు, మాట యొక్క కార్యం ప్రారంభమవుతుంది.
త్వయి నిష్పూయమానే తు శేషా వర్ణప్రవృత్తయః
నీవు శుద్ధమైనప్పుడు, మిగతా అక్షరాల క్రియలు కొనసాగుతాయి.
త్వత్తో హి వర్ణసద్భావః సర్వగస్త్వం సదానిల
అక్షరాల ఉనికి నిన్నుంచే వస్తుంది; నీవు ఎల్లప్పుడూ ఉండే, సమస్తంలో విహరించే గాలి.
ఏష వై జీవలోకస్తే ప్రత్యక్షః సర్వతో ఽనిల
ఇది నిజంగా నీ జీవుల లోకం, ఓ అనిలా, అన్ని చోట్ల ప్రత్యక్షంగా కనిపించే వాడు నీవే.
బ్రూహి తత్కణ్ఠదేశే తు కిం కృత్వా రూపవిక్రియా
గొంతు ప్రాంతంలో ఏమి జరిగి రూపం మారిందో చెప్పు.
ప్రత్యువాచ మహాతేజా వాయుర్ల్లోకనమస్కృతః
మహాతేజస్సుతో, లోకాలు పూజించే వాయువు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.
వసిష్ఠో నామ ధర్మాత్మా మానసో వై ప్రజాపతిః
వసిష్ఠుడు అనే ధర్మాత్ముడు ఉన్నాడు; ఆయన మనసులో పుట్టిన ప్రజాపతి.
మహిషాసురనారీణాం నయనాఞ్జనతస్కరమ్
అది మహిషాసురుని స్త్రీల కళ్లకు పెట్టే అంజనం దొంగిలించబడింది.
ఉమామనః ప్రహర్షాణాం బారకచ్ఛద్మరూపిణమ్
అది ఉమాదేవి ఆనందభరితమైన మనస్సు నుండి వచ్చిన భ్రూవిభూషణం రూపం.
యదేతద్దృశ్యతే వర్య శుభ్రం శుభ్రాఞ్జనోపమమ్
నీవు చూస్తున్నది, ఓ ఉత్తముడా, తెల్లగా, స్వచ్ఛమైన అంజనంలా మెరిసిపోతున్నది.
ఏతద్దీప్తాంయ దాన్తాయ భక్తాయ బ్రూహి పృచ్ఛతే
ఈ విషయం ప్రకాశవంతుడైన, నియమితుడైన, భక్తుడైన అడిగినవాడికి చెప్పు.