కథం దేవగృహాణి స్యుః కథం జ్యోతీంషివర్ణయ
దేవతల గృహాలు ఎలా ఉంటాయి? జ్యోతిర్మయమైన వాటిని ఎలా వివరించాలి?
శ్రుత్వా తు వచనం తేషాం తదా సూతః సమాహితః
వారి మాటలు విని, సూతుడు ఏకాగ్రతతో సమాధానం చెప్పాడు.
అస్మిన్నర్థే మాహాప్రాజ్ఞైర్యదుక్తం జ్ఞానబుద్ధిభిః
ఈ విషయంపై మహా జ్ఞానులు, బుద్ధిశాలులు ఏమి చెప్పారు అంటే,
యథా దేవగృహాణీహ సూర్యచన్ద్రగ్రహాః స్మృతాః
ఇక్కడ దేవతల గృహాలు సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలు అని గుర్తించబడినట్టు,
దివ్యస్య భౌతికస్యాగ్నేరబ్యోనేః పార్థి వస్య తు
దివ్యమైన, భౌతికమైన, అగ్ని, వాయువు, భూమికి సంబంధించినవి,
అవ్యాకృతమిదం త్వాసీన్నైశేన తమసావృతమ్
ఇది అప్పట్లో అవ్యక్తంగా, రాత్రి చీకటిలో కప్పబడి ఉండేది.
స్వయంభూర్భగవాంస్తత్ర లోకతన్త్రార్థసాధకః
అక్కడ స్వయంభువుడు, జగత్తు వ్యవస్థను నడిపించే భగవంతుడు,
సో ఽగ్నిం దృష్ట్వాథ లోకాదౌ పృథివీజలసంశ్రితమ్
ఆయన, సృష్టి ఆరంభంలో భూమి, నీటిలో ఉన్న అగ్నిని చూశాడు.
పవనో యస్తు లోకే ఽస్మిన్పార్థివః సో ఽగ్నిరుచ్యతే
ఈ లోకంలో ఉన్న గాలి, ఓ రాజా, అగ్నిగా చెప్పబడుతుంది.
వైద్యుతో ఽబ్జస్తు విజ్ఞేయస్తేషాం వక్ష్యే ఽథ లక్షమమ్
విద్యుత్ రూపమైనది, జల రూపమైనదీ తెలుసుకోవాలి; వాటి లక్షణాలు ఇప్పుడు చెబుతాను.
తస్మాదపః పిబన్సూర్యో గోభిర్దీప్యత్యసౌ దివి
అందుకే, సూర్యుడు నీటిని పీల్చుకొని, తన కిరణాలతో ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తాడు.
మానవా నాం చ కుక్షిస్థో నాద్భిః శాస్యతి పావకః
మనుషుల కడుపులో ఉండే అగ్ని, నీటి ద్వారా పోషించబడుతుంది.
కిఞ్చిదప్సు మతం తేజః కిఞ్చిద్దృష్టమబిం ధనమ్
కొంత తేజస్సు నీటిలో ఉందని భావిస్తారు; మరికొంత మేఘాల్లో కనిపిస్తుంది.
అర్చిష్మాన్పవమానో ఽగ్నిర్నిష్ప్రభో జాఠరః స్మృతః
గాలితో ప్రేరేపితమైన అగ్ని ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది; కడుపులో ఉండే అగ్ని వెలుగు లేకుండా ఉంటుంది.
ప్రభా సౌరీ తు పాదేన హ్యస్తం యాతి దేవాకరే
సూర్యుని ప్రకాశం, తన పాదంతో దేవతల లోకానికి అస్తమించడానికి వెళ్తుంది.
ఉద్యన్తం చ పునః సూర్యమౌష్ణమయమాగ్నేయమావిశత్
మళ్ళీ సూర్యుడు ఉదయించేప్పుడు, అగ్నిలోని వేడి అందులో ప్రవేశిస్తుంది.
ప్రాకాశ్యం చ తథౌష్ణ్యం చ సౌరాగ్నేయే తు తేజసీ
ప్రకాశం, వేడి — ఇవి సూర్యుని, అగ్నికి చెందిన తేజస్సులు.
ఉత్తరే చైవ భూమ్యర్ద్ధే తథా హ్యగ్నిశ్చ దక్షిణే
భూమి ఉత్తర భాగంలో సూర్యుడు ఉంటాడు; అలాగే దక్షిణ భాగంలో అగ్ని ఉంటుంది.
తస్మాత్తప్తా భవన్త్యాపో దివారత్రిప్రవేశనాత్
అందువల్ల, పగలు-రాత్రి ప్రవేశం వల్ల నీళ్లు వేడిగా మారుతాయి.
తస్మాన్నక్తం పునః శుక్లా ఆపో ఽదృశ్యన్త భాస్వరాః
అందుచేత, రాత్రిపూట మళ్లీ నీళ్లు ప్రకాశవంతంగా, మెరిసిపోతుంటాయి.
ఉదయాస్తమనే నిత్యమహోరాత్రం విశత్యపః
ప్రతి ఉదయం, సాయంత్రం సమయంలో నీళ్లు ఎప్పుడూ పగలు-రాత్రిలోకి ప్రవేశిస్తాయి.
పార్థివాగ్నివిమిశ్రో ఽసౌ దివ్యః శుచిరితి స్మృతః
భూమి, అగ్ని కలిసినది దివ్యమైనది, పవిత్రమైనదిగా చెప్పబడుతుంది.
ఆదత్తే స తు నాడీనాం సహస్రేణ సమన్తతః
అది సహస్రం నాళాల ద్వారా చుట్టూ నీటిని గ్రహిస్తుంది.
స్థావరా జఙ్గమాశ్చైవ యాశ్చ కుల్యాదికా అపః
స్థావరాలు, జంగమాలు, అలాగే వాగులు మొదలైన వాటి నీళ్లు కూడా,
తాసాం చతుఃశతా నాడ్యో వర్షన్తే చిత్ర మూర్త్తయః
వాటిలో నాలుగు వందల నాళాలు వివిధ రూపాల్లో వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి.
అమృతా నామతః సర్వా రశ్మయో వృష్టిసర్జనాః
అవి అన్నీ అమృతం అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన కిరణాలు, వర్షానికి కారణమవుతాయి.
దృశ్యా మేఘాశ్చ యామ్యశ్చ హ్రదిన్యో హిమసర్జనాః
కనిపించే మేఘాలు, దక్షిణదిశ మేఘాలు, సరస్సులు, మంచుతో ఏర్పడినవి అక్కడ ఉన్నాయి.
శుక్లాశ్చ కుహకాశ్చైవ గావో విశ్వభృతస్తథా
అక్కడ తెల్లని మేఘాలు, మాయగా కనిపించే మేఘాలు, ఆవులు, అంతటినీ పోషించే వాడు కూడా ఉన్నాడు.
సమం విభజ్య నాడీస్తు మనుష్టపితృదేవతాః
అతడు నాడులను మనుషులు, పితృదేవతలు, దేవతల మధ్య సమానంగా పంచుతాడు.
అమృతేన సురాన్సర్వాంస్త్రీంస్త్రిభిస్తర్పయత్యసౌ
అతడు అమృతంతో అన్ని దేవతలను మూడు విధాలుగా తృప్తిపరుస్తాడు.