యావత్యశ్చైవ తారాస్తాః శిశుమారాశ్రితా దివి
ఆకాశంలో శిశుమార నక్షత్ర సమూహంలో ఉన్న అన్ని నక్షత్రాలు,
సాకారః శిశుమారశ్చ విజ్ఞేయః ప్రవిభాగశః
శిశుమారము తన స్వరూపంతో, విభాగాలుగా విభజించబడినదిగా తెలుసుకోవాలి.
యజ్ఞః పరస్తు విజ్ఞేయో ధర్మో మర్ద్ధానమాశ్రితః
యజ్ఞం అన్నది అత్యుత్తమమైనదిగా, ధర్మం దాని తలపై స్థాపితమైనదిగా తెలుసుకోవాలి.
వరుణశ్చార్యమా చైవ పశ్చిమే తస్య సక్థినీ
దాని పడమర భాగంలో వరుుణుడు, అర్యమా ఉన్నారు.
పుచ్ఛే ఽగ్నిశ్చ మహేన్ద్రశ్చ మారీచః కశ్యపో ధ్రువః
వాలభాగంలో అగ్ని, మహేంద్రుడు, మారీచుడు, కశ్యపుడు, ధ్రువుడు ఉన్నారు.
నక్షత్రచన్ద్రమూర్యాశ్చ గ్రహాస్తారాగణైః సహ
నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, గ్రహాలు మరియు నక్షత్ర సమూహాలు కలసి,
ధ్రువేణాధిష్ఠితాశ్చైవ ధ్రువమేవ ప్రదక్షిణమ్
అవి అన్నీ ధ్రువుని ఆధారంగా నిలిచి, ధ్రువుని చుట్టూ తిరుగుతుంటాయి.
అగ్నీన్ద్రకశ్యపానాం తు చరమో ఽసౌ ధ్రువః స్మృతః
అగ్ని, ఇంద్రుడు, కశ్యపులలో చివరిది ధ్రువుడని చెప్పబడింది.
మేరుమాలోకయత్యేష పర్యన్తే హి ప్రదక్షిణమ్
అతడు మెరుపర్వతాన్ని చూచి, దాని చుట్టూ ఎప్పుడూ ప్రదక్షిణగా తిరుగుతుంటాడు.
పప్రచ్ఛురుత్తరం భూయస్తదా తే రోమహర్షణమ్
ఆ సమయంలో వారు రోమహర్షణుని మరింత ప్రశ్నలు అడిగారు.
కథం దేవగృహాణి స్యుః కథం జ్యోతీంషివర్ణయ
దేవతల గృహాలు ఎలా ఉంటాయి? జ్యోతిర్మయమైన వాటిని ఎలా వివరించాలి?
శ్రుత్వా తు వచనం తేషాం తదా సూతః సమాహితః
వారి మాటలు విని, సూతుడు ఏకాగ్రతతో సమాధానం చెప్పాడు.
అస్మిన్నర్థే మాహాప్రాజ్ఞైర్యదుక్తం జ్ఞానబుద్ధిభిః
ఈ విషయంపై మహా జ్ఞానులు, బుద్ధిశాలులు ఏమి చెప్పారు అంటే,
యథా దేవగృహాణీహ సూర్యచన్ద్రగ్రహాః స్మృతాః
ఇక్కడ దేవతల గృహాలు సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలు అని గుర్తించబడినట్టు,
దివ్యస్య భౌతికస్యాగ్నేరబ్యోనేః పార్థి వస్య తు
దివ్యమైన, భౌతికమైన, అగ్ని, వాయువు, భూమికి సంబంధించినవి,
అవ్యాకృతమిదం త్వాసీన్నైశేన తమసావృతమ్
ఇది అప్పట్లో అవ్యక్తంగా, రాత్రి చీకటిలో కప్పబడి ఉండేది.
స్వయంభూర్భగవాంస్తత్ర లోకతన్త్రార్థసాధకః
అక్కడ స్వయంభువుడు, జగత్తు వ్యవస్థను నడిపించే భగవంతుడు,
సో ఽగ్నిం దృష్ట్వాథ లోకాదౌ పృథివీజలసంశ్రితమ్
ఆయన, సృష్టి ఆరంభంలో భూమి, నీటిలో ఉన్న అగ్నిని చూశాడు.
పవనో యస్తు లోకే ఽస్మిన్పార్థివః సో ఽగ్నిరుచ్యతే
ఈ లోకంలో ఉన్న గాలి, ఓ రాజా, అగ్నిగా చెప్పబడుతుంది.
వైద్యుతో ఽబ్జస్తు విజ్ఞేయస్తేషాం వక్ష్యే ఽథ లక్షమమ్
విద్యుత్ రూపమైనది, జల రూపమైనదీ తెలుసుకోవాలి; వాటి లక్షణాలు ఇప్పుడు చెబుతాను.
తస్మాదపః పిబన్సూర్యో గోభిర్దీప్యత్యసౌ దివి
అందుకే, సూర్యుడు నీటిని పీల్చుకొని, తన కిరణాలతో ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తాడు.
మానవా నాం చ కుక్షిస్థో నాద్భిః శాస్యతి పావకః
మనుషుల కడుపులో ఉండే అగ్ని, నీటి ద్వారా పోషించబడుతుంది.
కిఞ్చిదప్సు మతం తేజః కిఞ్చిద్దృష్టమబిం ధనమ్
కొంత తేజస్సు నీటిలో ఉందని భావిస్తారు; మరికొంత మేఘాల్లో కనిపిస్తుంది.
అర్చిష్మాన్పవమానో ఽగ్నిర్నిష్ప్రభో జాఠరః స్మృతః
గాలితో ప్రేరేపితమైన అగ్ని ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది; కడుపులో ఉండే అగ్ని వెలుగు లేకుండా ఉంటుంది.
ప్రభా సౌరీ తు పాదేన హ్యస్తం యాతి దేవాకరే
సూర్యుని ప్రకాశం, తన పాదంతో దేవతల లోకానికి అస్తమించడానికి వెళ్తుంది.
ఉద్యన్తం చ పునః సూర్యమౌష్ణమయమాగ్నేయమావిశత్
మళ్ళీ సూర్యుడు ఉదయించేప్పుడు, అగ్నిలోని వేడి అందులో ప్రవేశిస్తుంది.
ప్రాకాశ్యం చ తథౌష్ణ్యం చ సౌరాగ్నేయే తు తేజసీ
ప్రకాశం, వేడి — ఇవి సూర్యుని, అగ్నికి చెందిన తేజస్సులు.
ఉత్తరే చైవ భూమ్యర్ద్ధే తథా హ్యగ్నిశ్చ దక్షిణే
భూమి ఉత్తర భాగంలో సూర్యుడు ఉంటాడు; అలాగే దక్షిణ భాగంలో అగ్ని ఉంటుంది.
తస్మాత్తప్తా భవన్త్యాపో దివారత్రిప్రవేశనాత్
అందువల్ల, పగలు-రాత్రి ప్రవేశం వల్ల నీళ్లు వేడిగా మారుతాయి.
తస్మాన్నక్తం పునః శుక్లా ఆపో ఽదృశ్యన్త భాస్వరాః
అందుచేత, రాత్రిపూట మళ్లీ నీళ్లు ప్రకాశవంతంగా, మెరిసిపోతుంటాయి.