అథ కేతురథస్యాశ్వా అష్టౌ వై వాతరంహసః
ఇప్పుడు, కేతువు రథానికి ఎనిమిది వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రులు ఉన్నాయి.
ఏతే వాహా గ్రహాణాం చ హ్యుపాఖ్యాతా రథైః సహ
ఇలా గ్రహాల వాహనాలు వాటి రథాలతో కలిసి వివరించబడ్డాయి.
తపన్తే బ్రామ్యమాణాస్తు యథాయోగం భ్రమన్తి వై
వాటి వాహనాలు తిరుగుతూ ప్రకాశిస్తూ, తగిన క్రమంలో సంచరిస్తుంటాయి.
పరిభ్రమన్తి తద్బ్రద్ధాంశ్చన్ద్రసుర్యగ్రహా దివి
ఆ మార్గానికి బంధించబడి, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గ్రహాలు ఆకాశంలో తిరుగుతుంటాయి.
యథా నహ్యుదకే నౌస్తు సలిలేన సహో హ్యతే
ఎలా నీటిలో నౌకను నీరు అడ్డుకోదు,
సర్ప్పమాణా న దృశ్యన్తే వ్యోమ్ని దేవగణాస్తు తే
అలాగే పాముల్లా సంచరిస్తూ, ఆ దేవతల సమూహాలు ఆకాశంలో కనిపించవు.
సర్వా ధ్రువే నిబద్ధాశ్చ భ్రమన్త్యో భ్రామయన్తి తాః
అవి అన్నీ ధ్రువ నక్షత్రానికి బంధించబడి, తిరుగుతూ ఇతరులను కూడా తిప్పిస్తుంటాయి.
తథా భ్రమన్తి జ్యోతీంషి వాతబద్ధాని సర్వశః
అలాగే, అన్ని జ్యోతిర్మయమైనవి గాలికి బంధించబడి తిరుగుతుంటాయి.
యతో జ్యోతీంషి వహతే ప్రవహస్తేన స స్మృతః
గాలి జ్యోతిర్మయమైనవిని మోయడం వల్ల, దానికి ఆ పేరు వచ్చింది.
సైష తారామయో జ్ఞేయః శిశుమారో ధ్రువో దివి
ఇది నక్షత్రరూపంగా, శిశుమారుని రూపంలో, ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉన్న ధ్రువ నక్షత్రంగా తెలుసుకోవాలి.
యావత్యశ్చైవ తారాస్తాః శిశుమారాశ్రితా దివి
ఆకాశంలో శిశుమార నక్షత్ర సమూహంలో ఉన్న అన్ని నక్షత్రాలు,
సాకారః శిశుమారశ్చ విజ్ఞేయః ప్రవిభాగశః
శిశుమారము తన స్వరూపంతో, విభాగాలుగా విభజించబడినదిగా తెలుసుకోవాలి.
యజ్ఞః పరస్తు విజ్ఞేయో ధర్మో మర్ద్ధానమాశ్రితః
యజ్ఞం అన్నది అత్యుత్తమమైనదిగా, ధర్మం దాని తలపై స్థాపితమైనదిగా తెలుసుకోవాలి.
వరుణశ్చార్యమా చైవ పశ్చిమే తస్య సక్థినీ
దాని పడమర భాగంలో వరుుణుడు, అర్యమా ఉన్నారు.
పుచ్ఛే ఽగ్నిశ్చ మహేన్ద్రశ్చ మారీచః కశ్యపో ధ్రువః
వాలభాగంలో అగ్ని, మహేంద్రుడు, మారీచుడు, కశ్యపుడు, ధ్రువుడు ఉన్నారు.
నక్షత్రచన్ద్రమూర్యాశ్చ గ్రహాస్తారాగణైః సహ
నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, గ్రహాలు మరియు నక్షత్ర సమూహాలు కలసి,
ధ్రువేణాధిష్ఠితాశ్చైవ ధ్రువమేవ ప్రదక్షిణమ్
అవి అన్నీ ధ్రువుని ఆధారంగా నిలిచి, ధ్రువుని చుట్టూ తిరుగుతుంటాయి.
అగ్నీన్ద్రకశ్యపానాం తు చరమో ఽసౌ ధ్రువః స్మృతః
అగ్ని, ఇంద్రుడు, కశ్యపులలో చివరిది ధ్రువుడని చెప్పబడింది.
మేరుమాలోకయత్యేష పర్యన్తే హి ప్రదక్షిణమ్
అతడు మెరుపర్వతాన్ని చూచి, దాని చుట్టూ ఎప్పుడూ ప్రదక్షిణగా తిరుగుతుంటాడు.
పప్రచ్ఛురుత్తరం భూయస్తదా తే రోమహర్షణమ్
ఆ సమయంలో వారు రోమహర్షణుని మరింత ప్రశ్నలు అడిగారు.
కథం దేవగృహాణి స్యుః కథం జ్యోతీంషివర్ణయ
దేవతల గృహాలు ఎలా ఉంటాయి? జ్యోతిర్మయమైన వాటిని ఎలా వివరించాలి?
శ్రుత్వా తు వచనం తేషాం తదా సూతః సమాహితః
వారి మాటలు విని, సూతుడు ఏకాగ్రతతో సమాధానం చెప్పాడు.
అస్మిన్నర్థే మాహాప్రాజ్ఞైర్యదుక్తం జ్ఞానబుద్ధిభిః
ఈ విషయంపై మహా జ్ఞానులు, బుద్ధిశాలులు ఏమి చెప్పారు అంటే,
యథా దేవగృహాణీహ సూర్యచన్ద్రగ్రహాః స్మృతాః
ఇక్కడ దేవతల గృహాలు సూర్యుడు, చంద్రుడు, గ్రహాలు అని గుర్తించబడినట్టు,
దివ్యస్య భౌతికస్యాగ్నేరబ్యోనేః పార్థి వస్య తు
దివ్యమైన, భౌతికమైన, అగ్ని, వాయువు, భూమికి సంబంధించినవి,
అవ్యాకృతమిదం త్వాసీన్నైశేన తమసావృతమ్
ఇది అప్పట్లో అవ్యక్తంగా, రాత్రి చీకటిలో కప్పబడి ఉండేది.
స్వయంభూర్భగవాంస్తత్ర లోకతన్త్రార్థసాధకః
అక్కడ స్వయంభువుడు, జగత్తు వ్యవస్థను నడిపించే భగవంతుడు,
సో ఽగ్నిం దృష్ట్వాథ లోకాదౌ పృథివీజలసంశ్రితమ్
ఆయన, సృష్టి ఆరంభంలో భూమి, నీటిలో ఉన్న అగ్నిని చూశాడు.
పవనో యస్తు లోకే ఽస్మిన్పార్థివః సో ఽగ్నిరుచ్యతే
ఈ లోకంలో ఉన్న గాలి, ఓ రాజా, అగ్నిగా చెప్పబడుతుంది.
వైద్యుతో ఽబ్జస్తు విజ్ఞేయస్తేషాం వక్ష్యే ఽథ లక్షమమ్
విద్యుత్ రూపమైనది, జల రూపమైనదీ తెలుసుకోవాలి; వాటి లక్షణాలు ఇప్పుడు చెబుతాను.