పతఙ్గైః పతగైరశ్వైర్భ్రమమాణో దివస్పతిః
పక్షిరూపమైన గుర్రాలు, దేవతా గుర్రాలతో కూడిన రథంలో దినపతి సంచరిస్తాడు.
వామదక్షిణతో యుక్తా దశ తేన చరన్త్యసౌ
ఆయనకు పది గుర్రాలు కట్టబడ్డాయి, ఐదు ఎడమవైపు, ఐదు కుడివైపు, అలా ఆయన ప్రయాణిస్తాడు.
హ్రాసవృద్ధీ తథైవాస్య రశ్మీనాం సూర్యవత్స్మృతే
ఆయన కిరణాలు సూర్యునివి లాగానే పెరుగుతూ తగ్గుతూ ఉంటాయని చెబుతారు.
అపాం గర్ణాత్సముత్పన్నో రథః సాశ్వః ససారథిః
నీటిలో నుంచి గుర్రాలు, సారథితో కూడిన ఆయన రథం పుట్టింది.
దశభిస్తు కృశైర్దివ్యైరసంగైస్తైర్మనోజవైః
పది సన్నని, దివ్యమైన, అలసట లేని, మనస్సు వేగంతో ఉన్న గుర్రాలతో ఆయన రథం నడుస్తుంది.
సంగృహీతరథే తస్మిఞ్శ్వేతశ్చక్షుఃశ్రవాశ్చ వై
ఆ రథంలో శ్వేతుడు, చక్షుశ్రవుడు కూడా ఉన్నారు.
యజుశ్చణ్డమనాశ్చైవ వృషో వాజీ నరో హయః
యజు, చండ, మనసు, వృష, వాజి, నర, హయ అనే గుర్రాలు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి.
ఇత్యేతే నామభిః సర్వే దశ చన్ద్రమసో హయాః
ఇలా, ఈ పేర్లతో కలిగిన పది గుర్రాలు చంద్రునివి.
దేవైః పరివృతః సోమః పితృభిశ్చైవ గచ్ఛతి
దేవతలు, పితృదేవతలతో కూడి సోముడు ప్రయాణిస్తాడు.
ఆపూర్యతే పరస్యాన్తే సతతం దివసక్రమాత్
పదిహేను రోజులు పూర్తయిన తర్వాత, రోజువారీ క్రమంలో ఆయన మళ్లీ నిండిపోతాడు.
క్షీణం పఞ్చదశాహం తు రశ్మినైకేన భాస్కరః
క్షీణమైనప్పుడు, పదిహేను రోజులు సూర్యుడు ఒక కిరణంతో చంద్రుని తక్కువ చేస్తాడు.
సుషుమ్ణాప్యాయమానస్య శుక్లా వర్ద్ధన్తి వై కలాః
సుషుమ్ణా ద్వారా పోషణ పొందినప్పుడు, చంద్రుని వెలుగు భాగాలు పెరుగుతాయి.
ఇత్యేవం సూర్యవీర్యేణ చన్ద్రశ్చాప్యాయితస్తతః
ఇలా సూర్యుని శక్తితో చంద్రుడు పోషణ పొందుతాడు.
ఏవమాప్యాయితః సోమః శుక్ల పక్షే దినక్రమాత్
ఇలా పోషణ పొందిన సోముడు శుక్లపక్షంలో రోజుకో రోజు పెరుగుతాడు.
అపాం సారమయస్యేన్దో రసమాత్రాత్మకస్య తు
నీరు యొక్క సారం, చంద్రుని యొక్క అసలు స్వరూపం, పూర్తిగా రసంతోనే ఏర్పడింది.
సంభృతం త్వర్ద్ధమాసేన హ్యమృతం సూర్యతేజసా
సూర్యుని తేజంతో, అర నెలలో ఆ అమృతం కూడబెట్టబడుతుంది.
ఏకాం రాత్రిం సురైః సర్వైః పితృభిః సర్షిభిః సహ
ఒక రాత్రి పాటు, అందరు దేవతలు, పితృదేవతలు, ఋషులతో కలిసి దాన్ని ఆస్వాదిస్తారు.
ప్రక్షీయన్తే పిదృదేవైః పీయమానాః కలాః క్రమాత్
దేవతలు, పితృదేవతలు దాన్ని తాగుతూ ఉండగా, ఆ భాగాలు క్రమంగా తగ్గిపోతాయి.
త్రయశ్చ త్రిసహస్రాశ్చ దేవాః సోమం పిబన్తి వై
మూడు మరియు మూడు వేల మంది దేవతలు సోమరసాన్ని తాగుతారు.
క్షీయన్తి తస్మాచ్ఛుక్లాశ్చ కృష్ణా ఆప్యాయయన్తి చ
అందువల్ల, శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు తగ్గిపోతాడు, కృష్ణపక్షంలో మళ్లీ నిండిపోతాడు.
పీత్వార్ద్ధ మాసం గచ్ఛన్తి చామావాస్యాం సురోత్తమాః
అర నెల పాటు తాగిన తరువాత, ఉత్తమ దేవతలు అమావాస్య రోజున వెళ్లిపోతారు.
తతః పఞ్చదశేకాలే కిఞ్చిచ్ఛిష్టే కలాత్మకే
తర్వాత, పదిహేనవ రోజు సమయానికి కొంత భాగం మిగిలి ఉంటుంది.
పిబన్తి ద్విలవం కాలం శిష్టాస్తస్య కలాస్తు యాః
మిగిలిన వారు, మిగిలిన ఆ భాగాలను రెండు రోజులు మరింత తాగుతారు.
తాం స్వధాం మాసతృప్త్యై చ పీత్వా గచ్ఛన్తి తే ఽమృతమ్
ఆ స్వధాను నెలంతా తాగి తృప్తి పొందిన తరువాత, వారు అమృతాన్ని చేరుకుంటారు.
కృష్ణపక్షే సురైస్తద్వత్పీయతే వై సుధామయః
కృష్ణపక్షంలో కూడా, అదే విధంగా దేవతలు ఆ అమృతస్వరూపాన్ని తాగుతారు.
కావ్యశ్చైవ తు యే ప్రోక్తాః పితరః సర్వ ఏవ తే
కావ్యులు అని పిలవబడే పితృదేవతలు అందరూ కూడా అలా తాగుతారు.
సౌమ్యాస్తు ఋతువో జ్ఞేయా మాసా బర్హిషదః స్మృతాః
సౌమ్య ఋతువులు గుర్తించాలి, నెలలు బర్హిషద్లుగా గుర్తించబడ్డాయి.
పితృభిః పీయమానస్య పఞ్చదశ్యాం కలా తు వై
పదిహేనవ రోజున, పితృదేవతలు తాగే ఆ భాగం ఉంది.
అమావాస్యాం తదా తస్య తత ఆపూర్యతే పరః
అమావాస్య రోజున, ఆ భాగం మళ్లీ నిండిపోతుంది.
ఏవం సూర్యనిమిత్తైష క్షయోవృద్ధిర్నిశాకరే
ఇలా సూర్యుని కారణంగా చంద్రునిలో తగ్గుదల, పెరుగుదల జరుగుతుంది.