వృష్ట్యాభివృద్ధాభిరథౌషధీభిర్మర్త్యాః క్షుధం త్వన్నపానైర్జయన్తి
వర్షంతో పెరిగిన ఔషధాలతో మానవులు, ఆహారం, పానీయాలతో ఆకలిని జయిస్తారు.
అన్నేన శశ్వచ్చ దధాతి మర్త్యాన్సుర్యస్తపంస్తాన్సుబిభర్త్తి గోభిః
సూర్యుడు ఎప్పుడూ మానవులకు అన్నాన్ని ఇస్తూ, తన తాపంతో, గోవులతో వారిని పోషిస్తాడు.
విసర్గకాలే విసృజంశ్చ తాః పునర్బిభర్త్తి శశ్వత్సవితా చరాచరమ్
విసర్గకాలంలో వాటిని విడిచిపెట్టి, సవితా మళ్ళీ ఎప్పటికప్పుడు చరాచరాన్ని పోషిస్తాడు.
తతః ప్రముఞ్చత్యపి తాస్త్వసౌ హరిః సమూహ్యమానో హరిభిస్తురఙ్గమైః
తర్వాత, ఆ హరి, వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రాలతో కూడి, వాటిని విడుదల చేస్తాడు.
భద్రైస్తైరక్రమైరశ్వైః స్పన్దనే వైదికక్షయః
ఆ శుభ్రమైన, మచ్చలేని గుర్రులతో వేదమార్గంలో కదలిక జరుగుతుంది.
సప్తద్వీపసముద్రాన్తాం సప్తభిః సప్తభిర్హయైః
ఏడు గుర్రాలతో, సూర్యుడు ఏడు ద్వీపాలు, సముద్రాలను చుట్టేస్తాడు.
కామరూపైః సకృద్యుక్తైర్వామతస్తైర్మనోజవైః
మనసు వేగంతో, తాము కోరిన రూపాల్లో, ఎడమవైపు కట్టిన ఆ గుర్రాలు ఒక్కసారిగా సిద్ధమవుతాయి.
త్ర్యశీతిమణ్డలశతం భ్రమన్త్యబ్దేన తే హయాః
ఆ గుర్రాలు సంవత్సరంలో ఎనభై మూడు వందల మండలాలను చుట్టేస్తాయి.
కల్పాదౌ సంప్ర యుక్తాస్తే వహన్త్యాభూతసంప్లవాత్
కల్పం ప్రారంభంలో అలా కట్టినప్పుడు, ఆ గుర్రాలు మహాప్రళయం వరకు ఆయనను మోస్తూ ఉంటాయి.
వచోభిరగ్ర్యైర్గ్రథితైః స్తూయమానో మహర్షిభిః
మహర్షులు ఉత్తమమైన, బాగా కూర్చిన మాటలతో ఆయనను స్తుతిస్తారు.
పతఙ్గైః పతగైరశ్వైర్భ్రమమాణో దివస్పతిః
పక్షిరూపమైన గుర్రాలు, దేవతా గుర్రాలతో కూడిన రథంలో దినపతి సంచరిస్తాడు.
వామదక్షిణతో యుక్తా దశ తేన చరన్త్యసౌ
ఆయనకు పది గుర్రాలు కట్టబడ్డాయి, ఐదు ఎడమవైపు, ఐదు కుడివైపు, అలా ఆయన ప్రయాణిస్తాడు.
హ్రాసవృద్ధీ తథైవాస్య రశ్మీనాం సూర్యవత్స్మృతే
ఆయన కిరణాలు సూర్యునివి లాగానే పెరుగుతూ తగ్గుతూ ఉంటాయని చెబుతారు.
అపాం గర్ణాత్సముత్పన్నో రథః సాశ్వః ససారథిః
నీటిలో నుంచి గుర్రాలు, సారథితో కూడిన ఆయన రథం పుట్టింది.
దశభిస్తు కృశైర్దివ్యైరసంగైస్తైర్మనోజవైః
పది సన్నని, దివ్యమైన, అలసట లేని, మనస్సు వేగంతో ఉన్న గుర్రాలతో ఆయన రథం నడుస్తుంది.
సంగృహీతరథే తస్మిఞ్శ్వేతశ్చక్షుఃశ్రవాశ్చ వై
ఆ రథంలో శ్వేతుడు, చక్షుశ్రవుడు కూడా ఉన్నారు.
యజుశ్చణ్డమనాశ్చైవ వృషో వాజీ నరో హయః
యజు, చండ, మనసు, వృష, వాజి, నర, హయ అనే గుర్రాలు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి.
ఇత్యేతే నామభిః సర్వే దశ చన్ద్రమసో హయాః
ఇలా, ఈ పేర్లతో కలిగిన పది గుర్రాలు చంద్రునివి.
దేవైః పరివృతః సోమః పితృభిశ్చైవ గచ్ఛతి
దేవతలు, పితృదేవతలతో కూడి సోముడు ప్రయాణిస్తాడు.
ఆపూర్యతే పరస్యాన్తే సతతం దివసక్రమాత్
పదిహేను రోజులు పూర్తయిన తర్వాత, రోజువారీ క్రమంలో ఆయన మళ్లీ నిండిపోతాడు.
క్షీణం పఞ్చదశాహం తు రశ్మినైకేన భాస్కరః
క్షీణమైనప్పుడు, పదిహేను రోజులు సూర్యుడు ఒక కిరణంతో చంద్రుని తక్కువ చేస్తాడు.
సుషుమ్ణాప్యాయమానస్య శుక్లా వర్ద్ధన్తి వై కలాః
సుషుమ్ణా ద్వారా పోషణ పొందినప్పుడు, చంద్రుని వెలుగు భాగాలు పెరుగుతాయి.
ఇత్యేవం సూర్యవీర్యేణ చన్ద్రశ్చాప్యాయితస్తతః
ఇలా సూర్యుని శక్తితో చంద్రుడు పోషణ పొందుతాడు.
ఏవమాప్యాయితః సోమః శుక్ల పక్షే దినక్రమాత్
ఇలా పోషణ పొందిన సోముడు శుక్లపక్షంలో రోజుకో రోజు పెరుగుతాడు.
అపాం సారమయస్యేన్దో రసమాత్రాత్మకస్య తు
నీరు యొక్క సారం, చంద్రుని యొక్క అసలు స్వరూపం, పూర్తిగా రసంతోనే ఏర్పడింది.
సంభృతం త్వర్ద్ధమాసేన హ్యమృతం సూర్యతేజసా
సూర్యుని తేజంతో, అర నెలలో ఆ అమృతం కూడబెట్టబడుతుంది.
ఏకాం రాత్రిం సురైః సర్వైః పితృభిః సర్షిభిః సహ
ఒక రాత్రి పాటు, అందరు దేవతలు, పితృదేవతలు, ఋషులతో కలిసి దాన్ని ఆస్వాదిస్తారు.
ప్రక్షీయన్తే పిదృదేవైః పీయమానాః కలాః క్రమాత్
దేవతలు, పితృదేవతలు దాన్ని తాగుతూ ఉండగా, ఆ భాగాలు క్రమంగా తగ్గిపోతాయి.
త్రయశ్చ త్రిసహస్రాశ్చ దేవాః సోమం పిబన్తి వై
మూడు మరియు మూడు వేల మంది దేవతలు సోమరసాన్ని తాగుతారు.
క్షీయన్తి తస్మాచ్ఛుక్లాశ్చ కృష్ణా ఆప్యాయయన్తి చ
అందువల్ల, శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు తగ్గిపోతాడు, కృష్ణపక్షంలో మళ్లీ నిండిపోతాడు.