తతస్తదా వహో వాయుర్హేమవన్తం సముద్వహన్
ఆ సమయంలో వాయువు హేమవంత పర్వతాన్ని మోస్తుంది.
హిమవన్తమతిక్రమ్య వృష్టిశేషం తతః పరమ్
హిమవంతాన్ని దాటి, మిగిలిన వర్షం అక్కడి నుండి ముందుకు పోతుంది.
వర్షద్వయం సమాఖ్యాతం సస్యద్వయవివృద్ధయే
రెండు సంవత్సరాలు రెండు పంటలు పెరగడానికి అనుకూలంగా ఉంటాయని చెబుతారు.
సూర్య ఏవ తు వృష్టీనాం స్రష్టా సముపదిశ్యతే
వర్షాలకు సూర్యుడే సృష్టికర్త అని స్పష్టంగా చెప్పబడింది.
ధ్రువేణాధిష్ఠితః సూర్యస్తస్యాం వృష్టౌ ప్రవర్త్తతే
ధ్రువుడు స్థిరపరిచిన సూర్యుడు, వర్షాకాలంలో తన మార్గంలో ప్రయాణిస్తాడు.
గ్రహో నిఃసృత్య సూర్యాత్తు కృత్స్నే నక్షత్రమణ్డలే
ఒక గ్రహం సూర్యుని నుండి బయలుదేరి, మొత్తం నక్షత్ర మండలంలో సంచరిస్తుంది.
తతః సూర్యరథస్యాథ సన్నివేశం నిబోధత
ఇప్పుడు సూర్యుని రథం ఏర్పాటును విను.
హిరణ్మయేన భగవాంస్తథైవ హరిదర్వణా
ఆ సూర్యుడు బంగారు, ఆకుపచ్చ రంగు యోగంతో అలంకరించబడ్డాడు.
చక్రేణ భాస్వతా సూర్యః స్యన్దనేన ప్రసర్పతి
సూర్యుడు ప్రకాశవంతమైన చక్రంతో తన రథంతో ముందుకు సాగుతాడు.
ద్విగుణో ఽస్య రథోపస్థాదీషాదణ్డః ప్రమాణతః
అతని రథపు వేదిక కంటే ఈషాదండం రెండు రెట్లు పొడవుగా ఉంటుంది.
అసంగః కాఞ్చనో దివ్యో యుక్తః పవనగైర్హయైః
ఆ రథం ఎలాంటి బంధములేని, బంగారు, దివ్యమైనది, గాలి వేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాలతో కట్టబడి ఉంటుంది.
వారుణస్యన్దనస్యేహ లక్షణైః సదృశస్తు సః
ఈ రథం లక్షణాలలో వరుణుని రథానికి సమానంగా ఉంటుంది.
అథైతాని తు సూర్యస్య ప్రత్యఙ్గాని రథస్య హ
ఇప్పుడు ఇవే సూర్యుని రథానికి భాగాలు.
అహస్తు నాభిః సౌరస్య ఏకచక్రస్య వై స్మృతః
ఒక చక్రం కలిగిన సౌర రథానికి నాభి అనగా మధ్యభాగం, పగలు అని చెప్పబడింది.
రథనీడః స్మృతో హ్యేష చాయనే కూబరావుభౌ
ఈ భాగాన్ని రథనీడ అని, రెండు దండాలను అయనాలు అని అంటారు.
తస్య కాష్ఠా స్మృతా ఘోణా అక్షదణ్డః క్షణస్తు వై
దాని అక్షాన్ని దండం, దాని యోగాన్ని దండం, క్షణాన్ని గోపురం అని అంటారు.
రాత్రిర్వరూథో ధర్మో ఽస్య ధ్వజ ఊర్ద్ధ్వ సముచ్ఛ్రితః
రాత్రి ఆవరణం, ధర్మం దాని జెండా, ఆ జెండా పైకి ఎగురుతుంది.
సప్తాశ్వరూపాశ్ఛన్దాసి వహన్తో వామతో ధురమ్
ఏడు గుర్రాల రూపంలో ఉన్న ఛందస్సులు, ఎడమవైపు యోగాన్ని మోస్తాయి.
పఙ్క్తిశ్చ బృహతీ చైవ హ్యుష్ణిక్చైవ తు సప్తమీ
పంక్తి, బృహతీ, ఉష్ణిక్ ఇవే ఏడవ ఛందస్సులు.
సహచక్రో భ్రమత్యక్షః సహక్షో భ్రమతే ధ్రువః
ఒక తోడు చక్రంతో అక్షం తిరుగుతుంది; తోడు అక్షంతో ధ్రువుడు తిరుగుతాడు.
ఏవమర్థవశాత్తస్య సన్నివేశో రథస్య తు
ఇలా, ఉద్దేశబలంతో ఆ రథం ఏర్పాటవుతుంది.
తేనాసౌ తరణిర్దేవో భాస్వతా సర్పతే దివి
దీనివల్ల తేజోవంతుడైన తరణి దేవుడు ఆకాశంలో వేగంగా ప్రయాణిస్తాడు.
ధ్రువే తౌ భ్రామ్యతే రశ్మీ చ చక్రయుగయోస్తు వై
ధ్రువుని వద్ద ఆ రెండు కిరణాలు చక్రాల జంటలా తిరుగుతుంటాయి.
యుగాక్షకోటీ తే తస్య దక్షిణే స్యన్దనస్య హి
ఆ రథపు అక్షపు చివరలు దక్షిణ వైపున ఉంటాయి.
భ్రమన్తమనుగచ్ఛేతాం ధ్రువం రశ్మీ తు తావుభౌ
ఆ రెండు కిరణాలు తిరుగుతున్న ధ్రువుని అనుసరిస్తూ వెళ్తుంటాయి.
కీలాసక్తా యథా రజ్జుర్భ్రంమతే సర్వతో దిశమ్
ఒక కీలకు బిగించిన తాడు అన్ని దిశల్లో తిరిగినట్టు,
వర్ద్ధతే దక్షిణే చైవ భ్రమతో మణ్డలాని తు
అది దక్షిణ దిశగా తిరుగుతుంటే వలయాలు ఏర్పడతాయి.
ధ్రువేణ ప్రగృహీతౌ వై తౌ రశ్మీ నయతో రవిమ్
ధ్రువుడు పట్టుకున్న ఆ రెండు కిరణాలు సూర్యుని నడిపిస్తాయి.
తదా సో ఽభ్యన్తరే సూర్యో భ్రమతే మణ్డలాని తు
అప్పుడు వాటి మధ్యలో సూర్యుడు వలయాలు వేస్తూ తిరుగుతాడు.
ధ్రువేణ ముచ్యమానాభ్యాం రశ్మిభ్యాం పునరేవ తు
ఆ రెండు కిరణాలను ధ్రువుడు వదిలినప్పుడు మళ్లీ,