అనేకరూపసంస్థానాః పూరయన్తో మహీతలమ్
వీరు అనేక రూపాల్లో భూమి మీద విస్తరించి, భూమిని నింపుతారు.
యాన్యణ్డస్య తు భిన్నస్య ప్రాకృతస్యాభవంస్తదా
ఆ సమయంలో పగిలిన ఆండం నుండి ఏది పుట్టిందో,
తాన్యేవాణ్డకపాలాని సర్వే మేఘాః ప్రకీర్త్తితాః
అవి అన్నీ ఆండపు పొరలుగా, మేఘాలుగా పిలవబడతాయి.
తేషాం శ్రేష్ఠస్తు పర్జన్యశ్చత్వారశ్చైవ దిగ్గజాః
వాటిలో పరజన్యుడు ముఖ్యుడు, నాలుగు దిక్కుల ఏనుగులు కూడా ప్రాముఖ్యంగా ఉంటాయి.
కులమేకం పృథగ్భూతం యోనిరేకా జలం స్మృతమ్
ఒక వంశం ప్రత్యేకంగా ఉంది, వాటి మూలం నీరు అని చెబుతారు.
తుషారవృష్టిం వర్షన్తి శిష్టః సస్యప్రవృద్ధయే
మిగతావి మంచు, వర్షాన్ని పంటలు పెరిగేందుకు కురిపిస్తాయి.
యో ఽసౌ బిబర్త్తి భగవాన్గఙ్గామాకాశగోచరామ్
ఆకాశంలో సంచరించే గంగా దేవిని మోసే ఆ భాగ్యవంతుడు,
తస్యా నిష్యన్దతోయాని దిగ్గజాః పృథుభిః కరైః
ఆమె నుండి జారే నీటిని దిక్కుల ఏనుగులు తమ విశాలమైన సొంపులతో పీలుస్తారు.
దక్షిణేన గిరిర్యో ఽసౌ హేమకూట ఇతి స్మృతః
దక్షిణ దిశలో ఉన్న పర్వతాన్ని హేమకూట అని అంటారు.
పుణ్డ్రం నామ సమాఖ్యాతం నగరం తత్ర విస్తృతమ్
అక్కడ పుండ్ర అనే విశాలమైన నగరం ఉంది అని ప్రసిద్ధి.
తతస్తదా వహో వాయుర్హేమవన్తం సముద్వహన్
ఆ సమయంలో వాయువు హేమవంత పర్వతాన్ని మోస్తుంది.
హిమవన్తమతిక్రమ్య వృష్టిశేషం తతః పరమ్
హిమవంతాన్ని దాటి, మిగిలిన వర్షం అక్కడి నుండి ముందుకు పోతుంది.
వర్షద్వయం సమాఖ్యాతం సస్యద్వయవివృద్ధయే
రెండు సంవత్సరాలు రెండు పంటలు పెరగడానికి అనుకూలంగా ఉంటాయని చెబుతారు.
సూర్య ఏవ తు వృష్టీనాం స్రష్టా సముపదిశ్యతే
వర్షాలకు సూర్యుడే సృష్టికర్త అని స్పష్టంగా చెప్పబడింది.
ధ్రువేణాధిష్ఠితః సూర్యస్తస్యాం వృష్టౌ ప్రవర్త్తతే
ధ్రువుడు స్థిరపరిచిన సూర్యుడు, వర్షాకాలంలో తన మార్గంలో ప్రయాణిస్తాడు.
గ్రహో నిఃసృత్య సూర్యాత్తు కృత్స్నే నక్షత్రమణ్డలే
ఒక గ్రహం సూర్యుని నుండి బయలుదేరి, మొత్తం నక్షత్ర మండలంలో సంచరిస్తుంది.
తతః సూర్యరథస్యాథ సన్నివేశం నిబోధత
ఇప్పుడు సూర్యుని రథం ఏర్పాటును విను.
హిరణ్మయేన భగవాంస్తథైవ హరిదర్వణా
ఆ సూర్యుడు బంగారు, ఆకుపచ్చ రంగు యోగంతో అలంకరించబడ్డాడు.
చక్రేణ భాస్వతా సూర్యః స్యన్దనేన ప్రసర్పతి
సూర్యుడు ప్రకాశవంతమైన చక్రంతో తన రథంతో ముందుకు సాగుతాడు.
ద్విగుణో ఽస్య రథోపస్థాదీషాదణ్డః ప్రమాణతః
అతని రథపు వేదిక కంటే ఈషాదండం రెండు రెట్లు పొడవుగా ఉంటుంది.
అసంగః కాఞ్చనో దివ్యో యుక్తః పవనగైర్హయైః
ఆ రథం ఎలాంటి బంధములేని, బంగారు, దివ్యమైనది, గాలి వేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాలతో కట్టబడి ఉంటుంది.
వారుణస్యన్దనస్యేహ లక్షణైః సదృశస్తు సః
ఈ రథం లక్షణాలలో వరుణుని రథానికి సమానంగా ఉంటుంది.
అథైతాని తు సూర్యస్య ప్రత్యఙ్గాని రథస్య హ
ఇప్పుడు ఇవే సూర్యుని రథానికి భాగాలు.
అహస్తు నాభిః సౌరస్య ఏకచక్రస్య వై స్మృతః
ఒక చక్రం కలిగిన సౌర రథానికి నాభి అనగా మధ్యభాగం, పగలు అని చెప్పబడింది.
రథనీడః స్మృతో హ్యేష చాయనే కూబరావుభౌ
ఈ భాగాన్ని రథనీడ అని, రెండు దండాలను అయనాలు అని అంటారు.
తస్య కాష్ఠా స్మృతా ఘోణా అక్షదణ్డః క్షణస్తు వై
దాని అక్షాన్ని దండం, దాని యోగాన్ని దండం, క్షణాన్ని గోపురం అని అంటారు.
రాత్రిర్వరూథో ధర్మో ఽస్య ధ్వజ ఊర్ద్ధ్వ సముచ్ఛ్రితః
రాత్రి ఆవరణం, ధర్మం దాని జెండా, ఆ జెండా పైకి ఎగురుతుంది.
సప్తాశ్వరూపాశ్ఛన్దాసి వహన్తో వామతో ధురమ్
ఏడు గుర్రాల రూపంలో ఉన్న ఛందస్సులు, ఎడమవైపు యోగాన్ని మోస్తాయి.
పఙ్క్తిశ్చ బృహతీ చైవ హ్యుష్ణిక్చైవ తు సప్తమీ
పంక్తి, బృహతీ, ఉష్ణిక్ ఇవే ఏడవ ఛందస్సులు.
సహచక్రో భ్రమత్యక్షః సహక్షో భ్రమతే ధ్రువః
ఒక తోడు చక్రంతో అక్షం తిరుగుతుంది; తోడు అక్షంతో ధ్రువుడు తిరుగుతాడు.