మూకమేఘా మహాకాయా ఆవహస్య వశానుగాః
మాటలేని, పెద్ద ఆకారంలో ఉన్న మేఘాలు గాలి ఆజ్ఞకు లోబడతాయి.
పర్వతాగ్ర నితంబేషు వర్షతి చ రసంతి చ
పర్వతాల శిఖరాలపై, వంపులపై అవి వర్షాన్ని కురిపించి, జారిపోతుంటాయి.
బ్రహ్మజా నామ తే మేఘా బ్రహ్మనిశ్వాససంభవాః
బ్రహ్మజా అనే మేఘాలు బ్రహ్మ శ్వాస నుండి పుడతాయి.
తేషాం శశ్ర్వత్ప్రణాదేన భూమిః స్వాఙ్గరూహోద్భవా
వాటిలో నిరంతరం వినిపించే గర్జనతో, భూమి తన అవయవాల నుంచి ఉద్భవించి నిలబడుతుంది.
తేష్వియం ప్రావృడాసక్తా భూతానాం జీవితోద్భవా
వాటిలోనే వర్షకాలం స్థిరంగా ఉంటుంది; దానివల్ల జీవులకు ప్రాణం కలుగుతుంది.
ఏతం యోజనమాత్రాచ్చ సాధ్యర్ద్ధా నిష్కృతాదపి
ఒక యోజన దూరంలో ఉన్నా, సాధ్యులు వాటి నుండి వేరుగా ఉంటారు.
పుష్కరావర్త్తకా నామ తే మేఘాః పక్షసంభవాః
పుష్కరావర్తక అనే మేఘాలు రెక్కల నుండి ఉద్భవించాయని చెబుతారు.
కామాగానాం ప్రవృద్ధానాం భూతానాం శివమిచ్ఛతా
కామాలు పెరిగిన భూతాలు శుభం కోరుకుంటారు.
పుష్కరావర్త్తకాస్తేన కారణేనేహ శబ్దితాః
ఈ కారణంతోనే ఆ మేఘాలను పుష్కరావర్తక అని పేరు పెట్టారు.
కల్పాన్తవృష్టేః స్రష్టారః సంవర్తాగ్నే ర్నియామకాః
కల్పాంతంలో వచ్చే వర్షానికి వీరే కారణం, సంహారాగ్ని నియంత్రణ కూడా వీరే చేస్తారు.
అనేకరూపసంస్థానాః పూరయన్తో మహీతలమ్
వీరు అనేక రూపాల్లో భూమి మీద విస్తరించి, భూమిని నింపుతారు.
యాన్యణ్డస్య తు భిన్నస్య ప్రాకృతస్యాభవంస్తదా
ఆ సమయంలో పగిలిన ఆండం నుండి ఏది పుట్టిందో,
తాన్యేవాణ్డకపాలాని సర్వే మేఘాః ప్రకీర్త్తితాః
అవి అన్నీ ఆండపు పొరలుగా, మేఘాలుగా పిలవబడతాయి.
తేషాం శ్రేష్ఠస్తు పర్జన్యశ్చత్వారశ్చైవ దిగ్గజాః
వాటిలో పరజన్యుడు ముఖ్యుడు, నాలుగు దిక్కుల ఏనుగులు కూడా ప్రాముఖ్యంగా ఉంటాయి.
కులమేకం పృథగ్భూతం యోనిరేకా జలం స్మృతమ్
ఒక వంశం ప్రత్యేకంగా ఉంది, వాటి మూలం నీరు అని చెబుతారు.
తుషారవృష్టిం వర్షన్తి శిష్టః సస్యప్రవృద్ధయే
మిగతావి మంచు, వర్షాన్ని పంటలు పెరిగేందుకు కురిపిస్తాయి.
యో ఽసౌ బిబర్త్తి భగవాన్గఙ్గామాకాశగోచరామ్
ఆకాశంలో సంచరించే గంగా దేవిని మోసే ఆ భాగ్యవంతుడు,
తస్యా నిష్యన్దతోయాని దిగ్గజాః పృథుభిః కరైః
ఆమె నుండి జారే నీటిని దిక్కుల ఏనుగులు తమ విశాలమైన సొంపులతో పీలుస్తారు.
దక్షిణేన గిరిర్యో ఽసౌ హేమకూట ఇతి స్మృతః
దక్షిణ దిశలో ఉన్న పర్వతాన్ని హేమకూట అని అంటారు.
పుణ్డ్రం నామ సమాఖ్యాతం నగరం తత్ర విస్తృతమ్
అక్కడ పుండ్ర అనే విశాలమైన నగరం ఉంది అని ప్రసిద్ధి.
తతస్తదా వహో వాయుర్హేమవన్తం సముద్వహన్
ఆ సమయంలో వాయువు హేమవంత పర్వతాన్ని మోస్తుంది.
హిమవన్తమతిక్రమ్య వృష్టిశేషం తతః పరమ్
హిమవంతాన్ని దాటి, మిగిలిన వర్షం అక్కడి నుండి ముందుకు పోతుంది.
వర్షద్వయం సమాఖ్యాతం సస్యద్వయవివృద్ధయే
రెండు సంవత్సరాలు రెండు పంటలు పెరగడానికి అనుకూలంగా ఉంటాయని చెబుతారు.
సూర్య ఏవ తు వృష్టీనాం స్రష్టా సముపదిశ్యతే
వర్షాలకు సూర్యుడే సృష్టికర్త అని స్పష్టంగా చెప్పబడింది.
ధ్రువేణాధిష్ఠితః సూర్యస్తస్యాం వృష్టౌ ప్రవర్త్తతే
ధ్రువుడు స్థిరపరిచిన సూర్యుడు, వర్షాకాలంలో తన మార్గంలో ప్రయాణిస్తాడు.
గ్రహో నిఃసృత్య సూర్యాత్తు కృత్స్నే నక్షత్రమణ్డలే
ఒక గ్రహం సూర్యుని నుండి బయలుదేరి, మొత్తం నక్షత్ర మండలంలో సంచరిస్తుంది.
తతః సూర్యరథస్యాథ సన్నివేశం నిబోధత
ఇప్పుడు సూర్యుని రథం ఏర్పాటును విను.
హిరణ్మయేన భగవాంస్తథైవ హరిదర్వణా
ఆ సూర్యుడు బంగారు, ఆకుపచ్చ రంగు యోగంతో అలంకరించబడ్డాడు.
చక్రేణ భాస్వతా సూర్యః స్యన్దనేన ప్రసర్పతి
సూర్యుడు ప్రకాశవంతమైన చక్రంతో తన రథంతో ముందుకు సాగుతాడు.
ద్విగుణో ఽస్య రథోపస్థాదీషాదణ్డః ప్రమాణతః
అతని రథపు వేదిక కంటే ఈషాదండం రెండు రెట్లు పొడవుగా ఉంటుంది.