తేజోర్ఽకః సర్వభూతేభ్య ఆదత్తే రశ్మిభిర్జలమ్
సూర్యుడు తన కిరణాలతో అన్ని జీవుల నుండి నీటిని ఎత్తుకుంటాడు.
సంజీవనం చ సస్యానామంభస్తదమృతోపమమ్
ఆ నీరు అమృతంలా మొక్కలకు జీవం ఇస్తుంది.
యచ్ఛత్యాపో హి మేఘేభ్యః ఘుక్లాశుక్లైర్గభస్తిభిః
సూర్యుడు తన తెల్లగా, మసకగా ఉన్న కిరణాలతో ఆ నీటిని మేఘాలకు ఇస్తాడు.
సర్వభూతహితార్థాయ వాయుమిశ్రాః సమన్తతః
ప్రతి జీవికి మేలు కోసం, ఆ నీరు గాలితో కలసి అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తుంది.
వాయవ్యం స్తనితం చైవ వైద్యుతం చాగ్నిసంభవమ్
గాలి ద్వారా వచ్చే గర్జన, మేఘాల శబ్దం, అగ్నిలోంచి పుట్టే మెరుపు —
న భ్రశ్యన్తి యతశ్చాపస్తదభం కవయో విదుః
వాటిలో నీరు పడిపోకుండా ఉండటం వల్ల, జ్ఞానులు వాటిని నీటి నిలయం అని తెలుసుకుంటారు.
ఆగ్నేయా బ్రహ్మజాశ్చైవ పక్షజాశ్చ పృథగ్విధాః
అగ్ని స్వభావం గల మేఘాలు, బ్రహ్మ నుండి పుట్టినవి, రెక్కలతో పుట్టినవి — ఇవన్నీ వేర్వేరు రకాలు.
ఆగ్నేయా స్తూష్ణజాః ప్రోక్తాస్తేషాం ధూమప్రవర్త్తనమ్
అగ్ని స్వభావం గలవాటిని నిశ్శబ్దంగా పుట్టినవిగా చెబుతారు; వాటిలో పొగ ఉద్భవిస్తుంది.
మహిషాశ్చ వారాహాశ్చ మత్తమాతఙ్గరూపిణః
మహిషులు, పందులు, మత్తుగా ఉన్న ఏనుగుల రూపంలో ఉన్నవి —
జీమూతా నామ తే మేఘా హ్యేతేభ్యో జీవసంభవః
వాటిని జీమూత మేఘాలు అంటారు; వాటిలోంచే జీవులకు ప్రాణం కలుగుతుంది.
మూకమేఘా మహాకాయా ఆవహస్య వశానుగాః
మాటలేని, పెద్ద ఆకారంలో ఉన్న మేఘాలు గాలి ఆజ్ఞకు లోబడతాయి.
పర్వతాగ్ర నితంబేషు వర్షతి చ రసంతి చ
పర్వతాల శిఖరాలపై, వంపులపై అవి వర్షాన్ని కురిపించి, జారిపోతుంటాయి.
బ్రహ్మజా నామ తే మేఘా బ్రహ్మనిశ్వాససంభవాః
బ్రహ్మజా అనే మేఘాలు బ్రహ్మ శ్వాస నుండి పుడతాయి.
తేషాం శశ్ర్వత్ప్రణాదేన భూమిః స్వాఙ్గరూహోద్భవా
వాటిలో నిరంతరం వినిపించే గర్జనతో, భూమి తన అవయవాల నుంచి ఉద్భవించి నిలబడుతుంది.
తేష్వియం ప్రావృడాసక్తా భూతానాం జీవితోద్భవా
వాటిలోనే వర్షకాలం స్థిరంగా ఉంటుంది; దానివల్ల జీవులకు ప్రాణం కలుగుతుంది.
ఏతం యోజనమాత్రాచ్చ సాధ్యర్ద్ధా నిష్కృతాదపి
ఒక యోజన దూరంలో ఉన్నా, సాధ్యులు వాటి నుండి వేరుగా ఉంటారు.
పుష్కరావర్త్తకా నామ తే మేఘాః పక్షసంభవాః
పుష్కరావర్తక అనే మేఘాలు రెక్కల నుండి ఉద్భవించాయని చెబుతారు.
కామాగానాం ప్రవృద్ధానాం భూతానాం శివమిచ్ఛతా
కామాలు పెరిగిన భూతాలు శుభం కోరుకుంటారు.
పుష్కరావర్త్తకాస్తేన కారణేనేహ శబ్దితాః
ఈ కారణంతోనే ఆ మేఘాలను పుష్కరావర్తక అని పేరు పెట్టారు.
కల్పాన్తవృష్టేః స్రష్టారః సంవర్తాగ్నే ర్నియామకాః
కల్పాంతంలో వచ్చే వర్షానికి వీరే కారణం, సంహారాగ్ని నియంత్రణ కూడా వీరే చేస్తారు.
అనేకరూపసంస్థానాః పూరయన్తో మహీతలమ్
వీరు అనేక రూపాల్లో భూమి మీద విస్తరించి, భూమిని నింపుతారు.
యాన్యణ్డస్య తు భిన్నస్య ప్రాకృతస్యాభవంస్తదా
ఆ సమయంలో పగిలిన ఆండం నుండి ఏది పుట్టిందో,
తాన్యేవాణ్డకపాలాని సర్వే మేఘాః ప్రకీర్త్తితాః
అవి అన్నీ ఆండపు పొరలుగా, మేఘాలుగా పిలవబడతాయి.
తేషాం శ్రేష్ఠస్తు పర్జన్యశ్చత్వారశ్చైవ దిగ్గజాః
వాటిలో పరజన్యుడు ముఖ్యుడు, నాలుగు దిక్కుల ఏనుగులు కూడా ప్రాముఖ్యంగా ఉంటాయి.
కులమేకం పృథగ్భూతం యోనిరేకా జలం స్మృతమ్
ఒక వంశం ప్రత్యేకంగా ఉంది, వాటి మూలం నీరు అని చెబుతారు.
తుషారవృష్టిం వర్షన్తి శిష్టః సస్యప్రవృద్ధయే
మిగతావి మంచు, వర్షాన్ని పంటలు పెరిగేందుకు కురిపిస్తాయి.
యో ఽసౌ బిబర్త్తి భగవాన్గఙ్గామాకాశగోచరామ్
ఆకాశంలో సంచరించే గంగా దేవిని మోసే ఆ భాగ్యవంతుడు,
తస్యా నిష్యన్దతోయాని దిగ్గజాః పృథుభిః కరైః
ఆమె నుండి జారే నీటిని దిక్కుల ఏనుగులు తమ విశాలమైన సొంపులతో పీలుస్తారు.
దక్షిణేన గిరిర్యో ఽసౌ హేమకూట ఇతి స్మృతః
దక్షిణ దిశలో ఉన్న పర్వతాన్ని హేమకూట అని అంటారు.
పుణ్డ్రం నామ సమాఖ్యాతం నగరం తత్ర విస్తృతమ్
అక్కడ పుండ్ర అనే విశాలమైన నగరం ఉంది అని ప్రసిద్ధి.