ఆదిత్యపీతం సకలం సోమః సంక్రమతే జలమ్
సూర్యుడు ఆరబోయిన నీటంతా చివరికి చంద్రునికి చేరుతుంది.
యత్సోమాత్స్రవతే హ్యంబు తదన్నేష్వేవ తిష్ఠతి
చంద్రుని నుండి జారిన నీరు మొక్కల్లోనే నిలిచి ఉంటుంది.
ఏవముత్క్షిప్యతే చైవ పతతే చాసకృజ్జలమ్
ఇలా నీరు ఎప్పటికప్పుడు పైకి ఎగిరి, మళ్లీ కింద పడుతూ ఉంటుంది.
సంధారణార్థం లోకానాం మాయైషా విశ్వనిర్మితా
ప్రపంచాలను నిలబెట్టేందుకు ఈ మాయను సృష్టించారు.
విశ్వేశో లోకకృద్దేవః సహస్రాక్షః ప్రజాపతిః
ప్రపంచాల యజమాని, సృష్టికర్త, సహస్రనేత్రుడు, ప్రజాపతి —
సార్వలోకికమంభో యత్తత్సోమాన్నభసశ్వ్యుతమ్
ప్రపంచాల్లోని నీటంతా, అది చంద్రుని నుండీ, ఆకాశం నుండీ వచ్చినదే.
సూర్యాదుష్ణం నిస్రవతే సోమాచ్ఛీతం ప్రవర్త్తతే
సూర్యుని నుండి వేడి వస్తుంది, చంద్రుని నుండి చల్లదనం కలుగుతుంది.
సోమాధారా నదీ గఙ్గా పవిత్రా విమలోదకా
చంద్రుని ఆధారంగా పవిత్రమైన, నిర్మలమైన గంగా నది ప్రవహిస్తుంది.
సర్వభూతశరీరేషు హ్యాపో హ్యనుసృతాశ్చ యాః
ప్రతి జీవిలో ఉండే నీరు —
ధూమభూతాస్తు తా హ్యాపో నిష్కామన్తీహ సర్వశః
ఆ నీరు ఆవిరై, ఏ ఆశ లేకుండా, పూర్తిగా ఇక్కడినుండి వెళ్ళిపోతుంది.
తేజోర్ఽకః సర్వభూతేభ్య ఆదత్తే రశ్మిభిర్జలమ్
సూర్యుడు తన కిరణాలతో అన్ని జీవుల నుండి నీటిని ఎత్తుకుంటాడు.
సంజీవనం చ సస్యానామంభస్తదమృతోపమమ్
ఆ నీరు అమృతంలా మొక్కలకు జీవం ఇస్తుంది.
యచ్ఛత్యాపో హి మేఘేభ్యః ఘుక్లాశుక్లైర్గభస్తిభిః
సూర్యుడు తన తెల్లగా, మసకగా ఉన్న కిరణాలతో ఆ నీటిని మేఘాలకు ఇస్తాడు.
సర్వభూతహితార్థాయ వాయుమిశ్రాః సమన్తతః
ప్రతి జీవికి మేలు కోసం, ఆ నీరు గాలితో కలసి అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తుంది.
వాయవ్యం స్తనితం చైవ వైద్యుతం చాగ్నిసంభవమ్
గాలి ద్వారా వచ్చే గర్జన, మేఘాల శబ్దం, అగ్నిలోంచి పుట్టే మెరుపు —
న భ్రశ్యన్తి యతశ్చాపస్తదభం కవయో విదుః
వాటిలో నీరు పడిపోకుండా ఉండటం వల్ల, జ్ఞానులు వాటిని నీటి నిలయం అని తెలుసుకుంటారు.
ఆగ్నేయా బ్రహ్మజాశ్చైవ పక్షజాశ్చ పృథగ్విధాః
అగ్ని స్వభావం గల మేఘాలు, బ్రహ్మ నుండి పుట్టినవి, రెక్కలతో పుట్టినవి — ఇవన్నీ వేర్వేరు రకాలు.
ఆగ్నేయా స్తూష్ణజాః ప్రోక్తాస్తేషాం ధూమప్రవర్త్తనమ్
అగ్ని స్వభావం గలవాటిని నిశ్శబ్దంగా పుట్టినవిగా చెబుతారు; వాటిలో పొగ ఉద్భవిస్తుంది.
మహిషాశ్చ వారాహాశ్చ మత్తమాతఙ్గరూపిణః
మహిషులు, పందులు, మత్తుగా ఉన్న ఏనుగుల రూపంలో ఉన్నవి —
జీమూతా నామ తే మేఘా హ్యేతేభ్యో జీవసంభవః
వాటిని జీమూత మేఘాలు అంటారు; వాటిలోంచే జీవులకు ప్రాణం కలుగుతుంది.
మూకమేఘా మహాకాయా ఆవహస్య వశానుగాః
మాటలేని, పెద్ద ఆకారంలో ఉన్న మేఘాలు గాలి ఆజ్ఞకు లోబడతాయి.
పర్వతాగ్ర నితంబేషు వర్షతి చ రసంతి చ
పర్వతాల శిఖరాలపై, వంపులపై అవి వర్షాన్ని కురిపించి, జారిపోతుంటాయి.
బ్రహ్మజా నామ తే మేఘా బ్రహ్మనిశ్వాససంభవాః
బ్రహ్మజా అనే మేఘాలు బ్రహ్మ శ్వాస నుండి పుడతాయి.
తేషాం శశ్ర్వత్ప్రణాదేన భూమిః స్వాఙ్గరూహోద్భవా
వాటిలో నిరంతరం వినిపించే గర్జనతో, భూమి తన అవయవాల నుంచి ఉద్భవించి నిలబడుతుంది.
తేష్వియం ప్రావృడాసక్తా భూతానాం జీవితోద్భవా
వాటిలోనే వర్షకాలం స్థిరంగా ఉంటుంది; దానివల్ల జీవులకు ప్రాణం కలుగుతుంది.
ఏతం యోజనమాత్రాచ్చ సాధ్యర్ద్ధా నిష్కృతాదపి
ఒక యోజన దూరంలో ఉన్నా, సాధ్యులు వాటి నుండి వేరుగా ఉంటారు.
పుష్కరావర్త్తకా నామ తే మేఘాః పక్షసంభవాః
పుష్కరావర్తక అనే మేఘాలు రెక్కల నుండి ఉద్భవించాయని చెబుతారు.
కామాగానాం ప్రవృద్ధానాం భూతానాం శివమిచ్ఛతా
కామాలు పెరిగిన భూతాలు శుభం కోరుకుంటారు.
పుష్కరావర్త్తకాస్తేన కారణేనేహ శబ్దితాః
ఈ కారణంతోనే ఆ మేఘాలను పుష్కరావర్తక అని పేరు పెట్టారు.
కల్పాన్తవృష్టేః స్రష్టారః సంవర్తాగ్నే ర్నియామకాః
కల్పాంతంలో వచ్చే వర్షానికి వీరే కారణం, సంహారాగ్ని నియంత్రణ కూడా వీరే చేస్తారు.