ఏతద్వేదితుమిచ్ఛామస్తన్నో నిగద సత్తమ
ఈ విషయం తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము. దయచేసి మాకు చెప్పండి, మహానుభావా.
ప్రత్యక్షమపి దృశ్యం చ సంమోహయతి యత్ప్రజాః
ప్రత్యక్షంగా కనిపించినా, ప్రజలను మాయలో పడేసే దానిని గురించి తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాము.
ఉత్తానపాదపుత్రో ఽసౌ మేఢీభూతో ధ్రువో దివి
ఉత్తానపాదుని కుమారుడు ధ్రువుడు ఆకాశంలో స్థిరంగా నిలిచివున్నాడు.
భ్రమన్తమనుగచ్ఛన్తి నక్షత్రాణి చ చక్రవత్
నక్షత్రాలు చక్రంలా తిరుగుతూ ధ్రువుని చుట్టూ సంచరిస్తుంటాయి.
సూర్యాచన్ద్రమసౌ తారా నక్షత్రాణి గ్రహైః సహ
సూర్యుడు, చంద్రుడు, తారలు, గ్రహాలు — ఇవన్నీ నక్షత్రాలతో కలిసి కదులుతుంటాయి.
తేషాం యోగశ్చ భేదశ్చ కాలశ్చారస్తథైవ చ
వాటికి కలయికలు, వేరుపడే సమయాలు, కదలికలు, కాలప్రవాహం — ఇవన్నీ
విషువద్గ్రహవర్ణాశ్చ ద్రువాత్సర్వం ప్రవర్త్తతే
విషువత్ సమయాలు, గ్రహాల రంగులు — ఇవన్నీ ధ్రువునుంచే ఉద్భవిస్తాయి.
శుభాశుభం ప్రజానాం చ ధ్రువాత్సర్వం ప్రవర్త్తతే
ప్రజలకు కలిగే శుభఫలితాలు, అశుభఫలితాలు అన్నీ ధ్రువునుంచే వస్తాయి.
తదేష దీప్త కిరణః స కాలగ్నిర్దివాకరః
అతడే ప్రకాశవంతమైన కిరణాలతో వెలిగే సూర్యుడు, కాలాగ్ని.
సూర్యః కిరమజాలేన వాయుయుక్తేన సర్వశః
సూర్యుడు తన కిరణజాలంతో, గాలితో కలసి, సమస్తాన్ని వ్యాపించుచున్నాడు.
ఆదిత్యపీతం సకలం సోమః సంక్రమతే జలమ్
సూర్యుడు ఆరబోయిన నీటంతా చివరికి చంద్రునికి చేరుతుంది.
యత్సోమాత్స్రవతే హ్యంబు తదన్నేష్వేవ తిష్ఠతి
చంద్రుని నుండి జారిన నీరు మొక్కల్లోనే నిలిచి ఉంటుంది.
ఏవముత్క్షిప్యతే చైవ పతతే చాసకృజ్జలమ్
ఇలా నీరు ఎప్పటికప్పుడు పైకి ఎగిరి, మళ్లీ కింద పడుతూ ఉంటుంది.
సంధారణార్థం లోకానాం మాయైషా విశ్వనిర్మితా
ప్రపంచాలను నిలబెట్టేందుకు ఈ మాయను సృష్టించారు.
విశ్వేశో లోకకృద్దేవః సహస్రాక్షః ప్రజాపతిః
ప్రపంచాల యజమాని, సృష్టికర్త, సహస్రనేత్రుడు, ప్రజాపతి —
సార్వలోకికమంభో యత్తత్సోమాన్నభసశ్వ్యుతమ్
ప్రపంచాల్లోని నీటంతా, అది చంద్రుని నుండీ, ఆకాశం నుండీ వచ్చినదే.
సూర్యాదుష్ణం నిస్రవతే సోమాచ్ఛీతం ప్రవర్త్తతే
సూర్యుని నుండి వేడి వస్తుంది, చంద్రుని నుండి చల్లదనం కలుగుతుంది.
సోమాధారా నదీ గఙ్గా పవిత్రా విమలోదకా
చంద్రుని ఆధారంగా పవిత్రమైన, నిర్మలమైన గంగా నది ప్రవహిస్తుంది.
సర్వభూతశరీరేషు హ్యాపో హ్యనుసృతాశ్చ యాః
ప్రతి జీవిలో ఉండే నీరు —
ధూమభూతాస్తు తా హ్యాపో నిష్కామన్తీహ సర్వశః
ఆ నీరు ఆవిరై, ఏ ఆశ లేకుండా, పూర్తిగా ఇక్కడినుండి వెళ్ళిపోతుంది.
తేజోర్ఽకః సర్వభూతేభ్య ఆదత్తే రశ్మిభిర్జలమ్
సూర్యుడు తన కిరణాలతో అన్ని జీవుల నుండి నీటిని ఎత్తుకుంటాడు.
సంజీవనం చ సస్యానామంభస్తదమృతోపమమ్
ఆ నీరు అమృతంలా మొక్కలకు జీవం ఇస్తుంది.
యచ్ఛత్యాపో హి మేఘేభ్యః ఘుక్లాశుక్లైర్గభస్తిభిః
సూర్యుడు తన తెల్లగా, మసకగా ఉన్న కిరణాలతో ఆ నీటిని మేఘాలకు ఇస్తాడు.
సర్వభూతహితార్థాయ వాయుమిశ్రాః సమన్తతః
ప్రతి జీవికి మేలు కోసం, ఆ నీరు గాలితో కలసి అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తుంది.
వాయవ్యం స్తనితం చైవ వైద్యుతం చాగ్నిసంభవమ్
గాలి ద్వారా వచ్చే గర్జన, మేఘాల శబ్దం, అగ్నిలోంచి పుట్టే మెరుపు —
న భ్రశ్యన్తి యతశ్చాపస్తదభం కవయో విదుః
వాటిలో నీరు పడిపోకుండా ఉండటం వల్ల, జ్ఞానులు వాటిని నీటి నిలయం అని తెలుసుకుంటారు.
ఆగ్నేయా బ్రహ్మజాశ్చైవ పక్షజాశ్చ పృథగ్విధాః
అగ్ని స్వభావం గల మేఘాలు, బ్రహ్మ నుండి పుట్టినవి, రెక్కలతో పుట్టినవి — ఇవన్నీ వేర్వేరు రకాలు.
ఆగ్నేయా స్తూష్ణజాః ప్రోక్తాస్తేషాం ధూమప్రవర్త్తనమ్
అగ్ని స్వభావం గలవాటిని నిశ్శబ్దంగా పుట్టినవిగా చెబుతారు; వాటిలో పొగ ఉద్భవిస్తుంది.
మహిషాశ్చ వారాహాశ్చ మత్తమాతఙ్గరూపిణః
మహిషులు, పందులు, మత్తుగా ఉన్న ఏనుగుల రూపంలో ఉన్నవి —
జీమూతా నామ తే మేఘా హ్యేతేభ్యో జీవసంభవః
వాటిని జీమూత మేఘాలు అంటారు; వాటిలోంచే జీవులకు ప్రాణం కలుగుతుంది.