అష్టాశీతిసహస్రాణి ఋషీణామూర్ద్ధ్వరేతసామ్
అరవై ఎనిమిది వేల మంది ఋషులు, వీర్యాన్ని పైకి నిలిపే వారు అక్కడ ఉన్నారు.
తే సంప్రయోగాల్లోకస్య మైథునస్య చ వర్జనాత్
వారు లోకంతో కలయికను, मैथునాన్ని వదిలి ఉండటం వల్ల,
పునశ్చాకామసంయోగాచ్ఛబ్దాదేర్దేషదర్ శనాత్
మళ్ళీ, కోరిక లేకుండా కలయికచేసి, శబ్దాది విషయాలలో లోపాలను చూచి,
ఆభూతసంప్లవస్థానామమృతత్వం విభావ్యతే
ప్రపంచ ప్రళయ సమయంలో మిగిలినవారిలో అమృతత్వం కనిపిస్తుంది.
బ్రూణహత్యాశ్వమేధాభ్యాం పుణ్యపాపకృతో ఽపరే
బ్రూణహత్య, అశ్వమేధం ద్వారా, మరికొందరు పుణ్యపాపాలతో వేరు చేయబడతారు.
ఉర్ద్ధ్వోత్తరమృషిభ్యస్తు ధ్రువో యత్ర స వై స్మృతః
ఋషుల కంటే పైగా, అక్కడ ధ్రువుడు ఉన్నాడని గుర్తించబడతాడు.
ధర్మధ్రువాద్యాస్తిష్ఠన్తి యత్ర తే లోకసాధకాః
అక్కడ ధర్ముడు, ధ్రువుడు వంటి లోకాన్ని కాపాడే వారు నిలిచివుంటారు.
భవిష్యాణి చ సర్వాణి తేషాం వక్ష్యామ్యనుక్రమమ్
వారి భవిష్యత్తులో జరిగే సంగతులన్నింటిని క్రమంగా చెప్పుతాను.
సూర్యాచన్ద్రమసోశ్చారం గ్రహాణాం చైవ సర్వశః
సూర్యుడు, చంద్రుడు, అలాగే అన్ని గ్రహాల సంచారాన్ని కూడా వివరించుతాను.
అవ్యూహేన చ సర్వాణి తథైవాసంకరేణ వా
అన్నిటినీ క్రమంగా, లేదా కలయిక లేకుండా చెప్పుతాను.
ఏతద్వేదితుమిచ్ఛామస్తన్నో నిగద సత్తమ
ఈ విషయం తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము. దయచేసి మాకు చెప్పండి, మహానుభావా.
ప్రత్యక్షమపి దృశ్యం చ సంమోహయతి యత్ప్రజాః
ప్రత్యక్షంగా కనిపించినా, ప్రజలను మాయలో పడేసే దానిని గురించి తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాము.
ఉత్తానపాదపుత్రో ఽసౌ మేఢీభూతో ధ్రువో దివి
ఉత్తానపాదుని కుమారుడు ధ్రువుడు ఆకాశంలో స్థిరంగా నిలిచివున్నాడు.
భ్రమన్తమనుగచ్ఛన్తి నక్షత్రాణి చ చక్రవత్
నక్షత్రాలు చక్రంలా తిరుగుతూ ధ్రువుని చుట్టూ సంచరిస్తుంటాయి.
సూర్యాచన్ద్రమసౌ తారా నక్షత్రాణి గ్రహైః సహ
సూర్యుడు, చంద్రుడు, తారలు, గ్రహాలు — ఇవన్నీ నక్షత్రాలతో కలిసి కదులుతుంటాయి.
తేషాం యోగశ్చ భేదశ్చ కాలశ్చారస్తథైవ చ
వాటికి కలయికలు, వేరుపడే సమయాలు, కదలికలు, కాలప్రవాహం — ఇవన్నీ
విషువద్గ్రహవర్ణాశ్చ ద్రువాత్సర్వం ప్రవర్త్తతే
విషువత్ సమయాలు, గ్రహాల రంగులు — ఇవన్నీ ధ్రువునుంచే ఉద్భవిస్తాయి.
శుభాశుభం ప్రజానాం చ ధ్రువాత్సర్వం ప్రవర్త్తతే
ప్రజలకు కలిగే శుభఫలితాలు, అశుభఫలితాలు అన్నీ ధ్రువునుంచే వస్తాయి.
తదేష దీప్త కిరణః స కాలగ్నిర్దివాకరః
అతడే ప్రకాశవంతమైన కిరణాలతో వెలిగే సూర్యుడు, కాలాగ్ని.
సూర్యః కిరమజాలేన వాయుయుక్తేన సర్వశః
సూర్యుడు తన కిరణజాలంతో, గాలితో కలసి, సమస్తాన్ని వ్యాపించుచున్నాడు.
ఆదిత్యపీతం సకలం సోమః సంక్రమతే జలమ్
సూర్యుడు ఆరబోయిన నీటంతా చివరికి చంద్రునికి చేరుతుంది.
యత్సోమాత్స్రవతే హ్యంబు తదన్నేష్వేవ తిష్ఠతి
చంద్రుని నుండి జారిన నీరు మొక్కల్లోనే నిలిచి ఉంటుంది.
ఏవముత్క్షిప్యతే చైవ పతతే చాసకృజ్జలమ్
ఇలా నీరు ఎప్పటికప్పుడు పైకి ఎగిరి, మళ్లీ కింద పడుతూ ఉంటుంది.
సంధారణార్థం లోకానాం మాయైషా విశ్వనిర్మితా
ప్రపంచాలను నిలబెట్టేందుకు ఈ మాయను సృష్టించారు.
విశ్వేశో లోకకృద్దేవః సహస్రాక్షః ప్రజాపతిః
ప్రపంచాల యజమాని, సృష్టికర్త, సహస్రనేత్రుడు, ప్రజాపతి —
సార్వలోకికమంభో యత్తత్సోమాన్నభసశ్వ్యుతమ్
ప్రపంచాల్లోని నీటంతా, అది చంద్రుని నుండీ, ఆకాశం నుండీ వచ్చినదే.
సూర్యాదుష్ణం నిస్రవతే సోమాచ్ఛీతం ప్రవర్త్తతే
సూర్యుని నుండి వేడి వస్తుంది, చంద్రుని నుండి చల్లదనం కలుగుతుంది.
సోమాధారా నదీ గఙ్గా పవిత్రా విమలోదకా
చంద్రుని ఆధారంగా పవిత్రమైన, నిర్మలమైన గంగా నది ప్రవహిస్తుంది.
సర్వభూతశరీరేషు హ్యాపో హ్యనుసృతాశ్చ యాః
ప్రతి జీవిలో ఉండే నీరు —
ధూమభూతాస్తు తా హ్యాపో నిష్కామన్తీహ సర్వశః
ఆ నీరు ఆవిరై, ఏ ఆశ లేకుండా, పూర్తిగా ఇక్కడినుండి వెళ్ళిపోతుంది.