తస్మాన్మధ్యన్దినాత్కాలాదపరాహ్ణ ఇతి స్మృతః
ఆ మధ్యాహ్నం కాలం నుంచి వచ్చే సమయాన్ని అపరాహ్నం అంటారు.
అపరాహ్ణే వ్యతీతే తు కాలః సాయాహ్న ఉచ్యతే
అపరాహ్నం ముగిసిన తర్వాత వచ్చే కాలాన్ని సాయంకాలం అంటారు.
దశపఞ్చముహూర్త్త వై హ్యహర్వైషువతం స్మృతమ్
పదవ మరియు ఐదవ ముహూర్తాలు, విషువత్కాలంలో పగలు అని భావిస్తారు.
అహస్తు గ్రసతే రాత్రిం రాత్రిశ్చ గ్రసతే త్వహః
పగలు రాత్రిని మింగుతుంది, అలాగే రాత్రి కూడా పగలును మింగుతుంది.
అహోరాత్రే కలాశ్చైవ సమం సోమః సమశ్నుతే
పగలు, రాత్రి కలాలలో చంద్రుడు సమానంగా భాగం పొందుతాడు.
ద్వౌచ పక్షౌభవేన్మాసో ద్వౌమాసావర్కజావృతుః
ఒక నెల రెండు పక్షాలుగా ఉంటుంది. రెండు నెలలు కలిస్తే ఒక ఋతువు అవుతుంది.
నిమేషా విద్యుతశ్చైవ కాష్టాస్తా దశ పఞ్చ చ
నిమిషం, విద్యుత్, అలాగే కాష్ఠలు కలిపి పద్దెనిమిది ఉంటాయి.
సప్తైకా ద్వ్యధికా త్రిశన్మాత్రా షటత్రింశదుత్తరా
ఏడు, ఒకటి, రెండు కలిపి ముప్పైయేడు మాత్రలు ఉంటాయి.
చత్వారి శత్సహస్రాణి శతాన్యష్టౌ చ విద్యుతః
నాలుగు వేల ఎనిమిది వందల విద్యుత్లు ఉంటాయి.
చత్వార్యేవ శతాన్యాహుర్విద్యుతే ద్వే చ సంయుతే
నాలుగు వందల రెండు విద్యుత్లు కలిపి ఉంటాయని చెబుతారు.
సంవత్సరాదయః పఞ్చ చతుర్మానవికల్పితాః
సంవత్సరం మొదలైన ఐదు విభాగాలు, నలుగురు మనువుల ప్రకారం నిర్ణయించబడ్డాయి.
సంవత్సరస్తు ప్రథమో ద్వితీయః పరివత్సరః
మొదటిది సంవత్సరము, రెండవది పరివత్సరము.
పఞ్చమోవత్సరస్తేషాం కాలస్తు యుగసంహితః
వాటిలో ఐదవది వత్సరము; ఈ కాలాన్ని యుగాలతో కలిపి లెక్కిస్తారు.
శతాన్యష్టాదశ త్రింశదుదయాద్భాస్కరస్య చ
పదహారువందల ముప్పై సూర్యోదయాలు ఉంటాయి.
పఞ్చ చ త్రిశతం చాపి షష్టివర్షం చ భాస్కరమ్
మరియు మూడు వందల అరవై అయిదు సంవత్సరాలు సూర్యునికి ఉంటాయి.
ఏకషష్టి త్వహోరాత్రమృతురేకో విభావ్యతే
అరవై ఒకటి పగలు-రాత్రులు కలిపి ఒక ఋతువుగా భావిస్తారు.
మానం తచ్చిత్రభానోస్తు విజ్ఞేయమయనస్య హ
ఇది చిత్రభాను యొక్క పరిమాణం, దీనిని సూర్య సంవత్సరంగా తెలుసుకోవాలి.
మానాన్యేతాని చత్వారి యైఃపురాణే హి నిశ్చయః
ఈ నాలుగు పరిమాణాల ద్వారానే పురాణాలలో నిశ్చయం చేయబడుతుంది.
త్రీణితస్య తు శృఙ్గాణి స్పృశన్తీవ నభస్తలమ్
దాని మూడు శిఖరాలు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్లుగా కనిపిస్తాయి.
ఏకశ్చ మార్గవిష్కంభవిస్తారశ్చాస్య కీర్తితః
దారిపొడవు ఒకటి, దాని వెడల్పు కూడా వివరించబడింది.
దక్షిణం రాజతం చైవ శృఙ్గం తు స్ఫటికప్రభమ్
దక్షిణ దిశలోని శ్వేత శిఖరం, అలాగే స్ఫటికంలా మెరిసే శిఖరం ఉన్నాయి.
ఏవం కూటైస్త్రిభిః శైలః శృఙ్గవానితి విశ్రుతః
ఇలా మూడు శిఖరాలతో ఆ పర్వతం శృంగవాన్ అని ప్రసిద్ధి చెందింది.
శరద్వసంతయోర్మధ్యే మధ్యమాం గతిమాస్థితః
శరదృతువు, వసంతఋతువుల మధ్య అది మధ్యమ మార్గాన్ని అనుసరిస్తుంది.
అనులిప్తా ఇవాభాన్తి పద్మరక్తైర్గభస్తిభిః
పద్మపుష్పాల్లా ఎర్రగా ఉన్న కిరణాలతో పూసినట్లు అవి ప్రకాశిస్తాయి.
ముహూర్త్తా దశ పఞ్చైవ అహో రాత్రిశ్చ తావతీ
పదిహేను ముహూర్తాలు కలిసినప్పుడు ఒక పగలు, ఒక రాత్రి అవుతాయి.
విశాఖానాం తదా జ్ఞేయశ్చతుర్థాంశ నిశాకరః
ఆ సమయంలో చంద్రుడు విశాఖ నక్షత్రంలో నాలుగవ భాగంలో ఉన్నాడని తెలుసుకోవాలి.
తదా చన్ద్రం విజానీయాత్కృత్తికాశిరసి స్థితమ్
అప్పటికి చంద్రుడు కృత్తికా నక్షత్రపు తల భాగంలో ఉన్నాడని గుర్తించాలి.
విషువం తం విజానీయాదేవమాహుర్మహర్షయః
దానిని సమదినరాత్రి అని, మహర్షులు కూడా అదే విధంగా చెప్పారు.
సమా రాత్రిరహశ్చైవ యదా తద్విషువం భవేత్
పగలు, రాత్రి సమానంగా ఉన్నప్పుడు, దానిని సమదినరాత్రి అంటారు.
బ్రాహ్మణేభ్యో విశేషేణ ముఖమేతత్తు దైవతమ్
ఇది ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులలో దైవమయమైన నోరు అని భావించాలి.