తేషామపరరాత్రశ్చ యే జనా ఉత్తరాః పరే
అత్యంత ఉత్తర ప్రాంతాల్లో నివసించే వారికి అది రాత్రి అవుతుంది.
ఏవమేవోత్తరేష్వర్ కే భువనేషు విరాజతే
అలాగే, ఉత్తర లోకాలలో ఎవరు ప్రకాశిస్తారు?
విభాయాం సోమపుర్యాం వా ఉత్తిష్ఠతి విభావసుః
వెలుగు వేళలో లేదా సోమపురంలో, ప్రకాశవంతుడు పైకి ఎగురుతాడు.
సోమపుర్యా విభాయాం తు మధ్యాహ్నే స్యాద్దివాకరః
సోమపురంలో, ఉదయ సమయంలో, సూర్యుడు మధ్యాహ్నంగా మారిపోతాడు.
అర్ద్ధరాత్రం సంయమనే వారుణ్యామస్తమేతి చ
అర్ధరాత్రి సమయంలో, నియమంలో లేదా వారుణ్యలో, సూర్యుడు అస్తమించిపోతాడు.
భ్రమన్వై భ్రమమార్ణాని ఋక్షాణి చరతే రవిః
తిరుగుతూ, తిరుగుతూ, సూర్యుడు నక్షత్ర సమూహాల మధ్య ప్రయాణిస్తాడు.
ఉదయాస్తమనే చాసావృత్తి ష్ఠతి పునః పునః
సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం సమయంలో, తన మార్గంలో మళ్ళీ మళ్ళీ తిరిగి వస్తాడు.
తపత్యర్కశ్చ మధ్యాహ్నే తైరేవ చ స్వరశ్మిభిః
మధ్యాహ్న సమయంలో, అదే కిరణాలతో ఆర్కుడు వేడిగా మండుతాడు.
అతః పరం హ్రసంతీభిర్గోభిరస్తం నిగచ్ఛతి
అంతటితో, తగ్గిపోతున్న గోవులతో, సూర్యుడు అస్తమయానికి చేరుకుంటాడు.
యావత్పురస్తాత్తపతి తాపత్పృష్ఠే ఽథ పార్శ్వయోః
సూర్యుడు తూర్పున మండుతున్నంత కాలం, అలాగే వెనుక, పక్కలలో కూడా మండుతాడు.
ప్రణాశం గచ్ఛతే యత్ర తేషామస్తః స ఉచ్యతే
అది కనబడకుండా పోయే చోట, దానిని సూర్యాస్తమయం అంటారు.
విదూరభావాదర్కస్య భూమిలేఖావృతస్య చ
చీకటి దూరంగా ఉండటం, భూమి గీతతో కప్పబడటం వల్ల,
గ్రహనక్షత్రసోమానాం దర్శనం భాస్కరస్య చ
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు వీటి దర్శనం జరుగుతుంది.
శుక్లచ్ఛాయో ఽగ్నిరా పశ్చ కృష్ణచ్ఛాయా చ మేదినీ
అగ్ని తెల్లని నీడ కలిగి ఉంటుంది, భూమి నలుపు నీడ కలిగి ఉంటుంది.
రక్తభావో విరశ్మత్వాద్రక్తత్వాచ్జాప్యనుష్ణతా
దాని ఎరుపు రంగు తేమ లేకపోవడం, ఎరుపు స్వభావం, వేడి లేకపోవడం వల్ల కలుగుతుంది.
ఊర్ద్ధ్వ శాతసహస్ర తు యోజనానాం స దృశ్యతే
అది పైకి లక్ష యోజనాల ఎత్తులో కనిపిస్తుంది.
అగ్నిమావిశతే రాద్రౌ తస్మాద్దూరాత్ప్రకాశతే
అగ్ని పర్వతంలోకి ప్రవేశించి, దూరం నుంచి ప్రకాశిస్తుంది.
సంయుక్తో వహ్నినా సూర్యస్తపతే తు తతో దివా
సూర్యుడు అగ్నితో కలిసినప్పుడు, అందువల్ల పగలు వేడిగా మారుతుంది.
పరస్పరానుప్రవేశాద్దీప్యేతే తు దివానిశమ్
ఇలా పరస్పరంగా కలిసిపోవడం వల్ల, పగలు రాత్రి రెండింటిలోనూ వెలుగు వెలుగుతుంది.
ఉత్తిష్ఠతి తథా సూర్యే రాత్రిరావిశతత్వపః
అలాగే సూర్యుడు ఉదయించగానే, రాత్రి నీళ్లలోకి ప్రవేశిస్తుంది.
అస్తం యాతి పునః సూర్యే దినమావిశతే త్వషః
మళ్లీ సూర్యుడు అస్తమించగానే, పగలు కిరణాలలోకి వెళ్ళిపోతుంది.
ఏతేన క్రమయోగేన భూమ్యర్ద్ధే దక్షిణోత్తరే
ఈ క్రమానుసారంగా, భూమి దక్షిణ ఉత్తర భాగాల్లో,
దేనం సూర్యప్రకాశాఖ్యం తామసీ రాత్రిరూచ్యతే
సూర్యుని వెలుగు లేనప్పుడు ఉండే చీకటిని రాత్రి అంటారు.
ఏవం పుష్కరమధ్యేన యదా సర్పతి భాస్కరః
ఇలా పుష్కర మధ్యంలో సూర్యుడు సంచరిస్తున్నప్పుడు,
యోజనాగ్రాన్ముహూర్త్తస్య ఇహ సంఖ్యాం నిబోధత
ఒక ముహూర్తంలో ఇక్కడ సూర్యుడు ఎంత యోజనాలు ప్రయాణిస్తాడో తెలుసుకో.
పఞ్చాశత్తు తథాన్యాని సహస్రాణ్యధికాని చ
అవి యాభైతో పాటు మరికొన్ని వేల యోజనాలు ఉంటాయి.
ఏతేన గతియోగేన యదా కాష్ఠాం తు దక్షిణామ్
ఈ ప్రయాణ మార్గంతో, అది దక్షిణ దిక్కుకు చేరినప్పుడు,
మధ్యేన పుష్కరస్యాథ భ్రమతే దక్షిణాయనే
అప్పుడు పుష్కర మధ్యంలో, దక్షిణాయనంలో తిరుగుతుంది.
సర్పతే దక్షిణాయాం తు కాష్ఠాయాం వై నిబోధత
ఇప్పుడు దక్షిణ దిక్కులో సూర్యుని సంచారం గురించి తెలుసుకో.
తథా శతసహస్రాణి చత్వారింశచ్చ పఞ్చ చ
అలాగే, అక్కడ లక్ష నలభై ఐదు వేల యోజనాలు ఉంటాయి.