దక్షిణేన పునర్మేరోర్మానసస్యైవ మూర్ద్ధని
మళ్లీ మేరుపర్వతం దక్షిణ వైపున, మానస శిఖరంపై కూడా,
ప్రతీచ్యాం తు పునర్మేరోర్మానసస్యైవ మూర్ద్ధని
అలాగే మేరుపర్వతం పడమర వైపున, మానస శిఖరంపై కూడా,
వరుణో యాదసాం నాథస్సుఖాఖ్యే వసతే పురే
యాదసుల అధిపతి వరుణుడు సుఖ అనే నగరంలో నివసిస్తున్నాడు.
తుల్యా మహేన్ద్రపుర్య్యాస్తు సోమస్యాపి విభావరీ
అది మహేంద్రపురికి సమానంగా ఉంది; సోమునికి కూడా విభావరి అనే నగరం ఉంది.
స్థితా ధర్మవ్యవస్థార్థ లోకమంరక్షణాయ చ
ధర్మాన్ని స్థిరపరచటానికి, లోకాల రక్షణకోసం ఇవి ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.
కాష్ఠాగతస్య సూర్యస్య గతియా తాం నిబోధత
కాష్ఠలలో సూర్యుని ప్రయాణాన్ని ఇప్పుడు వినండి.
జ్యోతిషాం చక్రమాదాయ సతతం పరిగచ్ఛతి
నక్షత్రాల చక్రాన్ని తీసుకొని, అది ఎప్పుడూ తిరుగుతూ ఉంటుంది.
వైవస్వతే సంయమతే ఉదయస్తత్ర దృశ్యతే
వైవస్వత లోకంలో నియమం పాటించబడుతుంది; అక్కడ సూర్యోదయం కనిపిస్తుంది.
సుఖాయామథ వారుణ్యాముత్తిష్ఠన్స తు దృశ్యతే
సుఖార్థంగా లేదా వారుణ్యలో, సూర్యుడు పైకి ఎగురుతూ కనిపిస్తాడు.
యదా దక్షిణపుర్వేషామపరాహ్ణో విధీయతే
దక్షిణపూర్వ దిశల్లో మధ్యాహ్నం ఏర్పడినప్పుడు,
తేషామపరరాత్రశ్చ యే జనా ఉత్తరాః పరే
అత్యంత ఉత్తర ప్రాంతాల్లో నివసించే వారికి అది రాత్రి అవుతుంది.
ఏవమేవోత్తరేష్వర్ కే భువనేషు విరాజతే
అలాగే, ఉత్తర లోకాలలో ఎవరు ప్రకాశిస్తారు?
విభాయాం సోమపుర్యాం వా ఉత్తిష్ఠతి విభావసుః
వెలుగు వేళలో లేదా సోమపురంలో, ప్రకాశవంతుడు పైకి ఎగురుతాడు.
సోమపుర్యా విభాయాం తు మధ్యాహ్నే స్యాద్దివాకరః
సోమపురంలో, ఉదయ సమయంలో, సూర్యుడు మధ్యాహ్నంగా మారిపోతాడు.
అర్ద్ధరాత్రం సంయమనే వారుణ్యామస్తమేతి చ
అర్ధరాత్రి సమయంలో, నియమంలో లేదా వారుణ్యలో, సూర్యుడు అస్తమించిపోతాడు.
భ్రమన్వై భ్రమమార్ణాని ఋక్షాణి చరతే రవిః
తిరుగుతూ, తిరుగుతూ, సూర్యుడు నక్షత్ర సమూహాల మధ్య ప్రయాణిస్తాడు.
ఉదయాస్తమనే చాసావృత్తి ష్ఠతి పునః పునః
సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం సమయంలో, తన మార్గంలో మళ్ళీ మళ్ళీ తిరిగి వస్తాడు.
తపత్యర్కశ్చ మధ్యాహ్నే తైరేవ చ స్వరశ్మిభిః
మధ్యాహ్న సమయంలో, అదే కిరణాలతో ఆర్కుడు వేడిగా మండుతాడు.
అతః పరం హ్రసంతీభిర్గోభిరస్తం నిగచ్ఛతి
అంతటితో, తగ్గిపోతున్న గోవులతో, సూర్యుడు అస్తమయానికి చేరుకుంటాడు.
యావత్పురస్తాత్తపతి తాపత్పృష్ఠే ఽథ పార్శ్వయోః
సూర్యుడు తూర్పున మండుతున్నంత కాలం, అలాగే వెనుక, పక్కలలో కూడా మండుతాడు.
ప్రణాశం గచ్ఛతే యత్ర తేషామస్తః స ఉచ్యతే
అది కనబడకుండా పోయే చోట, దానిని సూర్యాస్తమయం అంటారు.
విదూరభావాదర్కస్య భూమిలేఖావృతస్య చ
చీకటి దూరంగా ఉండటం, భూమి గీతతో కప్పబడటం వల్ల,
గ్రహనక్షత్రసోమానాం దర్శనం భాస్కరస్య చ
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు వీటి దర్శనం జరుగుతుంది.
శుక్లచ్ఛాయో ఽగ్నిరా పశ్చ కృష్ణచ్ఛాయా చ మేదినీ
అగ్ని తెల్లని నీడ కలిగి ఉంటుంది, భూమి నలుపు నీడ కలిగి ఉంటుంది.
రక్తభావో విరశ్మత్వాద్రక్తత్వాచ్జాప్యనుష్ణతా
దాని ఎరుపు రంగు తేమ లేకపోవడం, ఎరుపు స్వభావం, వేడి లేకపోవడం వల్ల కలుగుతుంది.
ఊర్ద్ధ్వ శాతసహస్ర తు యోజనానాం స దృశ్యతే
అది పైకి లక్ష యోజనాల ఎత్తులో కనిపిస్తుంది.
అగ్నిమావిశతే రాద్రౌ తస్మాద్దూరాత్ప్రకాశతే
అగ్ని పర్వతంలోకి ప్రవేశించి, దూరం నుంచి ప్రకాశిస్తుంది.
సంయుక్తో వహ్నినా సూర్యస్తపతే తు తతో దివా
సూర్యుడు అగ్నితో కలిసినప్పుడు, అందువల్ల పగలు వేడిగా మారుతుంది.
పరస్పరానుప్రవేశాద్దీప్యేతే తు దివానిశమ్
ఇలా పరస్పరంగా కలిసిపోవడం వల్ల, పగలు రాత్రి రెండింటిలోనూ వెలుగు వెలుగుతుంది.
ఉత్తిష్ఠతి తథా సూర్యే రాత్రిరావిశతత్వపః
అలాగే సూర్యుడు ఉదయించగానే, రాత్రి నీళ్లలోకి ప్రవేశిస్తుంది.