పఞ్చమే ఽస్మింస్తలే జ్ఞేయం శర్కరానిచయే సదా
ఈ ఐదవ స్థాయిని ఎప్పుడూ శర్కరానిచయం అని పిలుస్తారు.
సుపర్వణః పులోమ్నశ్చ నగరం మహిషస్య చ
సుపర్వణుడు, పులోముడు, మహిషుడు — వీరి నగరాలు కూడా ఉన్నాయి.
తత్రాస్తే సురమాపుత్రః శతశీర్షో ముదా యుతః
అక్కడ సురమా కుమారుడు శతశీర్షుడు ఆనందంతో నివసిస్తున్నాడు.
ఏవం పురసహస్రాణి నాగదానవరక్షసామ్
అలా అక్కడ నాగులు, దానవులు, రాక్షసులకు వేల సంఖ్యలో పట్టణాలు ఉన్నాయి.
సప్తమే తు తలే జ్ఞేయం పాతాలే సర్వపశ్చిమే
ఏడవ తలంలో, పాతాళంలో, పశ్చిమ చివర భాగంలో,
అసురాశీవిషైః పూర్ణం సుఖితైర్దేవశత్రుభిః
అది అసురులు, విషసర్పాలతో, దేవతలకు శత్రువులైన సంతోషంగా ఉండే వారితో నిండిపోయి ఉంది.
అనేకైర్దితిపుత్రాణాం సముదీర్ణైర్మహాపురైః
అక్కడ దితి కుమారులతో నిండిన అనేక గొప్ప పట్టణాలు ఉన్నాయి.
దైత్యానాం దానవానాం చ సముదీర్ణైర్మహాపురైః
దైత్యులు, దానవులతో నిండిన గొప్ప పట్టణాలు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి.
పాతాలాన్తే చ విప్రేన్ద్రా విస్తీణ బహుయోజనే
పాతాళం చివరలో, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, అనేక యోజనల పొడవున విస్తరించి ఉంది.
ధౌతశఙ్ఖోదరవపుర్నీల వాసా మహాబలః
అక్కడ మెరిసే శంఖంలా శరీరంతో, నీల వస్త్రధారి, అపార బలశాలి ఉన్నాడు.
రుక్మశృఙ్గావదాతేన దీప్తాస్యేన విరాజతా
ఆయనకు బంగారు కొమ్ములు, నిర్మలమైన రూపం, ప్రకాశించే ముఖం ఉన్నాయి.
స జిహ్వామాలయా దీప్తో లోలజ్జ్వాలానలార్చిషా
ఆయన నాలుకల మాలతో, అలమటించే అగ్ని జ్వాలలతో ప్రకాశిస్తున్నాడు.
స తు నేత్రసహస్రేణ ద్విగుణేన విరాజతా
ఆయన వెయ్యి కన్నులతో, వాటి కంటే రెట్టింపు కన్నులతో మెరిసిపోతున్నాడు.
తస్య కున్దేన్దువర్ణస్య నేత్రమాలా విరాజతే
ఆయనను మల్లెపువ్వు, చంద్రుడి వర్ణంలా మెరిసే కన్నుల మాల అలంకరిస్తోంది.
వికరాలోచ్ఛ్రితతనుర్లక్ష్యతే శయనాసనే
ఎత్తైన, విస్తారమైన శరీరంతో, ఆయన పడుకుని, కూర్చుని కనిపిస్తాడు.
మహానాగైర్మహాభోగైర్మహావిజ్ఞైర్మహాత్మభిః
ఆయనతో పాటు గొప్ప నాగులు, బలమైన పిండి, గొప్ప జ్ఞానం, మహాత్ములు ఉన్నారు.
స రాజా సర్వనాగానాం శేషో ఽనన్తో మహాద్యుతిః
అతనే అన్ని నాగులకు రాజు అయిన శేషుడు, అనంతుడు, అపార తేజస్సుతో ఉన్నాడు.
సప్తైవమేతే కథితా వ్యవహార్యా రసాతలాః
ఇలా ఈ ఏడూ రసాతలాలు వివరించబడ్డాయి.
అతః పరమనాలోకమగమ్యం సిద్ధసాధుభిః
ఇవి దాటి, సిద్ధులు కూడా చేరలేని, ఎవరికీ కనిపించని లోకం ఉంది.
పృథ్వ్యంబువ ఙ్నివాయూనాం నభసశ్చ ద్విజోత్తమాః
భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం వీటికి సంబంధించినవే, ద్విజోత్తమా.
అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి సూర్యాచన్ద్రమసోర్గతిమ్
ఇప్పుడు నేను సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎలా ప్రయాణిస్తారో వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
ప్రకాశైస్తు ప్రభాభిస్తౌ మణ్డలాభ్యాం సముచ్ఛ్రితౌ
వాళ్లిద్దరూ తమ వెలుగు, కాంతితో తమ వలయాలతో పాటు పైకి ఎగసిపోతారు.
విస్తరార్ద్ధే పృథివ్యాస్తు భవేదన్యత్ర బాహ్యతః
భూమి విస్తారంలో సగం భాగాన్ని బయట ఉన్నదిగా భావిస్తారు.
పర్యాస్తాత్పారిమాణ్యేన భూమేస్తుల్యం దివం స్మృతమ్
భూమి చుట్టుకొలత ఎంత ఉంటే, ఆకాశం కూడా అంతే పరిమాణంగా ఉందని గుర్తించారు.
అవిధాతుః ప్రకాశాఖ్యో హ్యవనాత్స రవిః స్మృతః
వెలుగు ప్రసాదించే వాడు సూర్యుడని, భూమి మీద నుంచే ఉదయిస్తాడని గుర్తించారు.
మహిత్తత్త్వాన్మహీశబ్దో ఽహ్యస్మిన్వర్షే నిపాద్యతే
ఈ ప్రాంతంలో భూమి తత్వాన్ని సూచించేందుకు 'మహీ' అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
మణ్డలం భాస్కరస్యాథ యోజనాని నిబోధత
ఇప్పుడు సూర్యుని వలయం ఎంత యోజనాలు ఉంటుందో తెలుసుకో.
విస్తారాత్ర్రిగుణశ్చాస్య పరిణాహస్తు మణ్డలే
దాని వెడల్పు మూడింతలు వ్యాసం ఉంటుంది, వలయ పరిమాణాన్ని కూడా అలాగే లెక్కిస్తారు.
అథ పృథివ్యా వక్ష్యామి ప్రమాణం యోజనైః సహ
తర్వాత భూమి పరిమాణాన్ని యోజనాలతో కలిపి చెప్పబోతున్నాను.
ఇత్యేతదిహ సంఖ్యాతం పురాణే పరిమాణతః
ఇలా భూమి పరిమాణాన్ని పురాణంలో వివరంగా చెప్పారు.