ఆనుపూర్వ్యాద్విధిః కృత్స్నః పుష్కరస్య ప్రకీర్త్తితః
ఇలా పుష్కర ప్రాంతపు వ్యవస్థను క్రమంగా పూర్తిగా వివరించాను.
విస్తారాన్మణ్డలాచ్చైవ పుష్కరస్య సమేన తు
విస్తారంలోను, వృత్తంలోను పుష్కరానికి సమానంగా,
ద్వీపస్యానన్తరో యస్తు సాముద్రస్తత్సమస్తు సః
ఆ ద్వీపానికి పక్కనే ఉన్న ప్రాంతాన్ని సాముద్రం అంటారు, అది కూడా అంతే విస్తారంగా ఉంటుంది.
అపాం చైవ సముద్రేకాత్సాముద్ర ఇతి సంజ్ఞితః
అది నీటితో నిండివుండటం వల్ల సాముద్రం అని పేరు వచ్చింది.
తస్మాద్వర్షమితి ప్రోక్తం ప్రజానాం సుఖదం యతః
అందువల్ల దానిని వర్షం అని అంటారు, ఎందుకంటే అది ప్రాణులకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
రతిప్రబధనాత్మిద్ధం వర్షం తత్తేషు తేన వై
ఆనందం పెరుగుదల వల్ల కలిగే వర్షం, వారి మధ్య అలా ఉద్భవిస్తుంది.
ప్రక్షీయమాణే బహులే క్షీయతే ఽస్తమితే ఖగే
వర్షం బాగా తగ్గినప్పుడు, అది పక్షి అస్తమించే సమయంలా మెల్లగా తగ్గిపోతుంది.
తథోపక్షీయమాణే ఽపి స్వాత్మన్యేవావకృష్యతే
అలాగే, వర్షం తగ్గినప్పుడు, అది తన స్వభావంలోకి తిరిగి లీనమవుతుంది.
మహోదధిగతం తోయం స్వత ఉద్రిచ్యతే తథా
ఎలా మహాసముద్రంలో ఉన్న నీరు తానే పైకి ఎగురుతుందో, అలాగే జరుగుతుంది.
ఉదయాస్తమయే త్విన్దౌ పక్షయోః శుక్లకృష్ణయోః
సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం, శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం సమయంలో కూడా అదే జరుగుతుంది.
దశోత్తరాణి పఞ్చైవ హ్యఙ్గులాని శతాని చ
అక్కడ వంద పదిహేను అంగుళాలు ఉంటాయి.
ద్విరాప్కత్వాత్స్మృతా ద్వీపాః సర్వతశ్చోదకావృతాః
అన్ని వైపులా నీటితో చుట్టుముట్టబడి ఉండటం వల్ల వాటిని ద్వీపాలు అని అంటారు.
అపర్వాణస్తు గిరయః పర్వభిః పర్వతాః స్మృతాః
ఎవైతే పెద్ద పర్వతాలు కాకపోతే, అవి పర్వతాల మధ్య శ్రేణులుగా గుర్తించబడతాయి.
శాల్మలిః శాల్మలే ద్వీపే పూజ్యతే సుమహావ్రతైః
శాల్మలి ద్వీపంలో శాల్మలి చెట్టును మహావ్రతులు పూజిస్తారు.
క్రైఞ్చద్వీపే గిరిః కైఞ్చో మధ్యే జనపదస్య హ
క్రఞ్చ ద్వీపంలో, కైఞ్చ అనే పర్వతం ఆ ప్రాంత మధ్యలో ఉంది.
న్యగ్రోధః పుష్కరద్వీపే తత్రత్యైః స నమస్కృతః
పుష్కర ద్వీపంలో అక్కడి ప్రజలు న్యగ్రోధ చెట్టును గౌరవంగా పూజిస్తారు.
తస్మిన్ని వసతి బ్రహ్మా సాధ్యైః సార్ద్ధం ప్రజాపతిః
అక్కడ బ్రహ్మా సత్యులతో కలిసి, ప్రజాపతి నివసిస్తాడు.
స తత్ర పూజ్యతే చైవ దేవేర్దేవోతమోతమః
అక్కడ ఆయన దేవతల్లో అత్యుత్తముడిగా, అందరికంటే గొప్పవాడిగా పూజించబడతాడు.
ద్వీపేషు తేషు సర్వేషు ప్రజానాం క్రమతస్తు వై
ఆ ద్వీపాలన్నింటిలో కూడా, ప్రజల తరం తరం క్రమంగా కొనసాగుతుంది.
ఆరోగ్యయుఃప్రమాణాభ్యాం ప్రమాణం ద్విగుణం తతః
ఆరోగ్యం, ఆయుష్షు పరిమాణాలలో, వారి పరిమాణం రెండింతలు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
గోపాయతి ప్రజాస్తత్ర స్వయంభూర్జడ పణ్డితాః
అక్కడ స్వయంభూ, మూర్ఖులు, పండితులు అన్నీ రకాల ప్రజలను రక్షిస్తాడు.
స విష్ణోః సచివో దేవః స పితా స పితామహః
ఆయన విష్ణువు సహాయకుడు, దేవుడు, తండ్రి, తాత కూడా.
షడ్రసం సుమహావీర్యం భుఞ్జతే తు ప్రజాః సదా
ప్రజలు ఎప్పుడూ గొప్ప శక్తిగల ఆరు రుచులను ఆస్వాదిస్తారు.
స్వాదూదకః సముద్రస్తు సమన్తాత్పరివేష్ట్య తమ్
చుట్టూ అన్ని వైపులా తీపి నీటితో నిండిన సముద్రం ఆ స్థానాన్ని ఆవరించి ఉంది.
కాఞ్చనీ ద్విగుణా భూమిః సర్వాహ్యేకశిలోపమా
పసిడి వర్ణమైన భూమి, రెండింతలు పెద్దదిగా, అంతా ఒకే రాయి లాగా ఉంది.
ప్రకాశశ్చాప్రకాశశ్చ లోకాలోకః స ఉచ్యతే
అది లోకలోకంగా పిలవబడుతుంది, ఎందుకంటే అది వెలుగుతో కూడినదిగా, వెలుగు లేనిదిగా ఉంటుంది.
యోజనానాం సహస్రాణి దశ తస్యోచ్ఛ్రయః సమృతః
దాని ఎత్తు పది వేల యోజనాలు అని చెప్పబడింది.
ఆలోకో లోకవృత్తిస్థో నిరాలోకో హ్యలౌకికః
వెలుగుతో ఉన్న భాగంలో లోకాలు ఉంటాయి; వెలుగు లేని భాగం లోకాలకు అతీతంగా ఉంటుంది.
లోకవిస్తారమాత్రం తు హ్యలోకః సర్వతో బహిః
వెలుగు లేని ప్రాంతం లోకాల పరిధికి పూర్తిగా బయట ఉంది.
ఆలోకాత్పరతశ్చాపి హ్యణ్డమా వృత్య తిష్ఠతి
వెలుగు ప్రాంతానికి అవతల అండం అన్నిటినీ ఆవరించి నిలిచి ఉంది.