విపర్యయో న తేష్వస్తి కాలాత్స్వాభావికం పరమ్
కాలప్రభావం వల్ల సహజంగా జరిగేవాటిని తప్ప, వారికి ఎలాంటి విరుద్ధతలు ఉండవు.
స్వధర్మేణైవ ధర్మ జ్ఞాస్తే రక్షన్తి పరస్పరమ్
వారు తమ తమ ధర్మాన్ని తెలుసుకొని, పరస్పరం రక్షించుకుంటారు.
ఏతావదేవ శ్రోతవ్యం శాకద్వీపనివాసినామ్
శాక ద్వీప నివాసుల గురించి ఇంతవరకే వినవలసినది.
పుష్కరేణ తు ద్వీపేన వృతః క్షీరోదకో బహిః
పుష్కర ద్వీపం చుట్టూ బయట పాల సముద్రం ఉంది.
పుష్కరే పర్వతః శ్రీమానేక ఏవ మహాశిలః
పుష్కర ద్వీపంలో ఒకే ఒక గొప్ప శిలతో కూడిన, మహిమాన్వితమైన పర్వతం ఉంది.
ద్వీపస్య తస్య పూర్వర్ద్ధే చిత్రసానుః స్థితో మహాన్
ఆ ద్వీపం తూర్పు భాగంలో చిత్రసాను అనే గొప్ప పర్వతం ఉంది.
ఉర్ద్ధం చైవ చతుస్త్రింశత్సహస్రాణి మహీతలాత్
భూమి మీదినుండి ముప్పై నాలుగు వేల యోజనాల ఎత్తులో,
స్థితో వేలాసమీపే తు నవచన్ద్ర ఇవోదితః
అది తీరానికి దగ్గరగా, కొత్తగా ఉదయించిన చంద్రునిలా నిలిచి ఉంది.
తావదేవ చ విస్తీర్ణః సర్వతః పరిమణ్డలః
అది అన్ని వైపులా సమానంగా విస్తరించి, పూర్తిగా వృత్తాకారంగా ఉంది.
ఏక ఏవ మహాసారః సన్నివేశో ద్విధా కృతః
ఒకటే గొప్ప విస్తృతి ఉండి, అది రెండు భాగాలుగా ఏర్పడింది.
పుష్కరద్వీపవిస్తారాద్విస్తీర్ణో ఽసౌ సమన్తతః
అది పుష్కరద్వీపం ఎంత విస్తారంగా ఉందో, అంతటా అంతే విస్తారంగా ఉంది.
అభితో మానసస్యాథ పర్వతస్య తు మణ్డలే
మానస పర్వతాన్ని చుట్టుముట్టిన వృత్తంలో,
త్స్యైవాభ్యన్తరేణాపి ధాతకీఖణ్డముచ్యతే
దాని లోపల కూడా ధాతకీ ఖండం అని పిలవబడే ప్రాంతం ఉంది.
అరోగాః సుఖబాహుల్యా మానసీం సిద్ధిమాస్థితాః
వారు రోగాలు లేని వారు, సుఖంతో నిండిన వారు, మానసీ సిద్ధిని పొందిన వారు.
అధమోత్తమా న తేష్వస్తి తుల్యాస్తే రూపశీలతః
వారిలో ఎవరూ తక్కువో ఎక్కువో లేరు; అందరూ రూపంలో, స్వభావంలో సమానమే.
నిగ్రహో న చ దణ్డో ఽస్తి న లోభో న పరిగ్రహః
అక్కడ శిక్ష లేదా దండన లేదు, లోభం లేదా సొంతం చేసుకోవడం లేదు.
వర్ణాశ్రమౌ వా వార్తా వా పాశుపాల్యం వణిక్పథః
వర్ణాశ్రమాలు, వృత్తులు, వ్యవసాయం, పశుపోషణ, వ్యాపారం అక్కడ లేవు.
వర్షద్వయే సర్వమేతత్పుష్కరస్య న విద్యతే
ఆ రెండు పుష్కర ప్రాంతాల్లో ఇవేవీ లేవు.
ఉద్భిదాన్యుదకాన్యత్ర గిరిప్రస్రవణాని చ
అక్కడ స్వయంగా పెరిగే మొక్కలు, నీళ్ళు, పర్వతాల నుంచి వచ్చే జలధారలు ఉన్నాయి.
సర్వర్త్తుసుసుఖస్తత్ర జరాక్రమవివర్జితః
అక్కడ ప్రతి ఋతువులోను ఎంతో సుఖం ఉంటుంది; వృద్ధాప్యం ఎప్పుడూ చేరదు.
ఆనుపూర్వ్యాద్విధిః కృత్స్నః పుష్కరస్య ప్రకీర్త్తితః
ఇలా పుష్కర ప్రాంతపు వ్యవస్థను క్రమంగా పూర్తిగా వివరించాను.
విస్తారాన్మణ్డలాచ్చైవ పుష్కరస్య సమేన తు
విస్తారంలోను, వృత్తంలోను పుష్కరానికి సమానంగా,
ద్వీపస్యానన్తరో యస్తు సాముద్రస్తత్సమస్తు సః
ఆ ద్వీపానికి పక్కనే ఉన్న ప్రాంతాన్ని సాముద్రం అంటారు, అది కూడా అంతే విస్తారంగా ఉంటుంది.
అపాం చైవ సముద్రేకాత్సాముద్ర ఇతి సంజ్ఞితః
అది నీటితో నిండివుండటం వల్ల సాముద్రం అని పేరు వచ్చింది.
తస్మాద్వర్షమితి ప్రోక్తం ప్రజానాం సుఖదం యతః
అందువల్ల దానిని వర్షం అని అంటారు, ఎందుకంటే అది ప్రాణులకు ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
రతిప్రబధనాత్మిద్ధం వర్షం తత్తేషు తేన వై
ఆనందం పెరుగుదల వల్ల కలిగే వర్షం, వారి మధ్య అలా ఉద్భవిస్తుంది.
ప్రక్షీయమాణే బహులే క్షీయతే ఽస్తమితే ఖగే
వర్షం బాగా తగ్గినప్పుడు, అది పక్షి అస్తమించే సమయంలా మెల్లగా తగ్గిపోతుంది.
తథోపక్షీయమాణే ఽపి స్వాత్మన్యేవావకృష్యతే
అలాగే, వర్షం తగ్గినప్పుడు, అది తన స్వభావంలోకి తిరిగి లీనమవుతుంది.
మహోదధిగతం తోయం స్వత ఉద్రిచ్యతే తథా
ఎలా మహాసముద్రంలో ఉన్న నీరు తానే పైకి ఎగురుతుందో, అలాగే జరుగుతుంది.
ఉదయాస్తమయే త్విన్దౌ పక్షయోః శుక్లకృష్ణయోః
సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం, శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం సమయంలో కూడా అదే జరుగుతుంది.