కైలాసాద్దక్షిణే ప్రాచ్యాం శివసత్త్వౌషధిం గిరిమ్
కైలాసానికి ఆగ్నేయ దిశలో శివుని తత్వంతో కూడిన ఔషధ పర్వతం ఉంది.
లోహితో హేమశృఙ్గశ్చ గిరిః సూర్యప్రభో మహాన్
అక్కడ లోహిత అనే గొప్ప పర్వతం ఉంది; దాని శిఖరాలు బంగారంలా మెరిసి, సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తాయి.
తస్మాత్పుణ్యః ప్రభవతి లౌహిత్యః స నదో మహాన్
ఆ పర్వతం నుండి పవిత్రమైన, గొప్ప లౌహిత్య నది ప్రవహిస్తుంది.
తస్మిన్గిరౌ నివసతి యక్షో మణిధరో వశీ
ఆ పర్వతంపై యక్షుడైన మణిధరుడు, పరాక్రమశాలి, నివసిస్తాడు.
కైలాసాద్దక్షిణే పార్శ్వే క్రూరసత్త్వౌషధిర్గిరిః
కైలాసానికి దక్షిణ భాగంలో క్రూరమైన తత్వంతో కూడిన ఔషధ పర్వతం ఉంది.
సర్వధాతుమయస్తత్ర సుమహాన్వైద్యుతో గిరిః
అక్కడ అన్ని లోహాలతో కూడిన, మెరుపులా ప్రకాశించే మహత్తరమైన పర్వతం ఉంది.
తస్మాత్ప్రభవేతే పుణ్యా సరయూర్లోకవిశ్రుతా
అందువల్ల, పుణ్యమైన సరయూ నది, లోకాలందరికీ ప్రసిద్ధిగా, అక్కడ నుంచే ఉద్భవించింది.
కుబేరా నుచరస్తత్ర ప్రహేతితనయో వశీ
అక్కడ ప్రహేతి కుమారుడు, కుబేరుని సేవకుడు అయిన వశీ నివసిస్తున్నాడు.
అతరిక్షచరైర్ఘోరైర్యాతుధానశతైర్వృతః
అతన్ని భయంకరమైన ఆకాశంలో సంచరించే గంధర్వులు, వందలాది భయానకమైన యక్షులు చుట్టుముట్టి ఉంటారు.
అరుణః పర్వతశ్రేష్ఠో రుక్మధాతుమయః శుభః
అక్కడ అరుణుడు అనే గొప్ప పర్వతం, బంగారు ధాతువుతో ప్రకాశిస్తూ, అద్భుతంగా నిలిచిఉంది.
శాతకైంభమయైః శుభ్రైః శిలాజాలైః సమావృతః
ఆ పర్వతం, శాతకుంభ లోహంతో తయారైన అందమైన రాళ్లతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది.
ముఞ్జవాస్తు మహాదివ్యో దుర్గః శైలో హిమాచితః
ముంజ గడ్డి, మంచుతో కప్పబడి, మహా దివ్యమైన కొండ కోట అక్కడ ఉంది.
తస్యా పాదాత్ప్రభవతి శైలోదం నామ తత్సరః
ఆ పర్వతపు అడుగునుంచి శైలోద అనే సరస్సు ఉద్భవిస్తుంది.
సా చక్షుః సీతయోర్మధ్యే ప్రవిష్టా లవణోదధిమ్
ఆ సరస్సు, సీతా నది రెండు తీరల మధ్యగా, ఉప్పు సముద్రంలోకి ప్రవేశించింది.
సవ్యోత్తరేణ కైలాసాచ్ఛివః సత్త్వౌషధిర్గిరిః
కైలాసానికి ఎడమవైపు, ఉత్తరంగా, శివునికి చెందిన, ఔషధ మొక్కలతో నిండిన పర్వతం ఉంది.
హిరణ్యశృఙ్గః సుమహాన్ దివ్యో మణిమయో గిరిః
అక్కడ హిరణ్యశృంగం అనే గొప్ప, మణులతో తయారైన దివ్యమైన పర్వతం ఉంది.
రమ్యం బిన్దుసరో నామ యత్ర రాజా భగీరథః
అక్కడ బిందుసరస్సు అనే అందమైన సరస్సు ఉంది, అక్కడే రాజా భగీరథుడు నివసించాడు.
దివం యాస్యన్తి తే బుర్వే గఙ్గతోయపరిప్లుతాః
గంగ జలాల్లో మునిగిన పితృదేవతలు స్వర్గానికి చేరుకుంటారు.
సోమపాదాత్ప్రసూతా సా సప్తధా ప్రతిపద్యతే
సోముని పాదాల నుంచి ఆమె పుట్టి, ఏడు ప్రవాహాలుగా విడిపోయింది.
తత్రేష్ట్వా తు గతః సిద్ధిం శక్రః సర్వైః సురైః సహ
అక్కడ యజ్ఞాలు నిర్వహించి, ఇంద్రుడు ఇతర దేవతలతో కలిసి సిద్ధిని పొందాడు.
దృశ్యతే భాస్వరో రాత్రౌ దేవీ త్రిపథగా తు సా
అక్కడ రాత్రిపూట, ప్రకాశవంతమైన త్రిపథగా దేవిని దర్శించవచ్చు.
భవోత్తమాఙ్గే పతితా సంరూద్ధా యౌగమాయయా
భవుని శ్రేష్ఠమైన శరీరంపై ఆమె పడగా, యోగమాయ వల్ల ఆగిపోయింది.
కృతం తు తైర్బిదుసరస్తతో బిన్దుసరః స్మృతమ్
వారిచేత బిదుసరస్సు ఏర్పడింది, అందువల్ల బిందుసరస్సు ప్రసిద్ధి చెందింది.
చిన్తయామాస మనసా శఙ్కరక్షేపమం ప్రతి
అతడు మనసులో శంకరుని ఆలస్యాన్ని ఆలోచించాడు.
జ్ఞాత్వా తమ్యా అభిప్రాయం క్రూరం దేవ్యాశ్చికీర్షితమ్
ఆ దేవి చీకటి సంకల్పం, దురాశయాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
తస్యావలేపం జ్ఞాత్వా తు నద్యాఃక్రుద్ధస్తుశఙ్కరః
ఆమె గర్వాన్ని గ్రహించిన శంకరుడు నదిపై కోపం పట్టుకున్నాడు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు దృష్ట్వా రాజానమగ్రతః
అదే సమయంలో రాజును తన ముందున్నాడని చూసాడు.
అనేన తోషితశ్చాహం నద్యర్థం పూర్వమేవ తు
నదికోసం అతను నాకు ముందే ప్రీతిపాత్రుడయ్యాడు అని అన్నాడు.
బ్రహ్మణో వచనం శ్రుత్వా ధారయ స్వర్ణదీమితి
బ్రహ్మ చెప్పిన మాటలు వినిపించాయి — 'ఈ స్వర్ణనదిని భరించు.'
నదీం భగీరథస్యార్థే తపసోగ్రేణ తోషితః
భగీరథుని కోసమే, అతని ఘోరమైన తపస్సుతో నది ప్రసన్నమైంది.