సూర్యయోనిర్నిమేషాదిః సంఖ్యాచక్షుః స ఉచ్యతే
సూర్యుడు జన్మస్థానం, క్షణాల కొలిచేవాడు, సంఖ్యలను లెక్కించే వాడు, కళ్లకు దృష్టి అని అంటారు.
సంవత్సరః సతత్త్వశ్చ నామ చాస్య కలాత్మకః
సంవత్సరం అతని అసలు స్వరూపం, అతని పేరు కాల భాగాల కలయికగా ఉంది.
పఞ్చధా ప్రవిభక్తాం తు కాలావస్థాం నిబోధత
కాల స్థితిని ఐదు విధాలుగా విభజించారని ఇప్పుడు తెలుసుకో.
సంవత్సరస్తు ప్రథమో ద్వితీయః పరివత్సరః
సంవత్సరం మొదటిది, రెండవది పరివత్సరం.
పఞ్చమో వత్సరస్తేషాం కాలఃస యుగసజ్ఞితః
వాటి లో ఐదవది వత్సరం; ఆ కాలాన్ని యుగం అని అంటారు.
క్రతురగ్నిస్తు యః ప్రోక్తః స తు సంవత్సరో మతః
క్రతు అనే యజ్ఞాగ్ని, అదే సంవత్సరంగా భావించబడుతుంది.
శుక్లకృష్ణగతిశ్చాపి అపాం సారమయః ఖగః
శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం అనే కాలచలనాలు, నీటి సారం కలిగిన పక్షి కూడా ఉన్నాయి.
యశ్చాయం పవతే లోకాంస్తనుభిః సప్తసప్తభిః
ఇంకా, తన ఏడు ఏడు రూపాలతో లోకాలన్నింటినీ వ్యాపించే వాడు కూడా ఉన్నాడు.
అహఙ్కారాదుదగ్రుద్రః సంభూతో బ్రహ్మణాస్తు యః
అహంకారంనుండి ఉద్భవించిన ఉగ్రుడైన రుద్రుడు బ్రహ్మద్వారా పుట్టాడు.
సతత్త్వం తస్య వక్ష్యమి కీర్త్యమానం నిబోధత
ఇప్పుడు అతని అసలు తత్వాన్ని, యథావిధిగా చెప్పబడినదాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను; శ్రద్ధగా విను.
ఋక్సామయజుషాం యోనిః పఞ్చానాం పతిరీశ్వరః
ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదానికి మూలమైనవాడు, ఐదింటికి అధిపతి, పరమేశ్వరుడు.
ప్రోక్తః సంవత్సరశ్చేతి సూర్య చోనిర్మనీషిభిః
మహర్షులు ఆయనను సంవత్సరంగా, సూర్యుడిగా కూడా పేర్కొన్నారు.
గ్రహనక్షత్రశీతోష్ణవర్షాయుః కర్మణాం తథా
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, చలిని, వేడిని, వర్షాన్ని, ఆయుష్షును, క్రియలను ఆయన నిర్వహిస్తాడు.
వైకారికః ప్రసన్నాత్మా బ్రహ్మపుత్రః ప్రజాపతిః
ఆయన మనస్సుతో కూడినవాడు, ప్రశాంత స్వభావుడు, బ్రహ్మకు కుమారుడు, ప్రజలకు అధిపతి.
ఆదిత్యః సవితా భానుర్జీవనో బ్రహ్మసత్కృతః
ఆయన ఆదిత్యుడు, సవిత, భాను, ప్రాణదాత, బ్రహ్మ ద్వారా గౌరవింపబడినవాడు.
తారాభిమానీ విజ్ఞేయో ద్వితీయః పరివత్సరః
ఆయన నక్షత్రాధిపతి, రెండవ పరివత్సరుడిగా ప్రసిద్ధుడు.
ఆజీవః సర్వభూతానాం యోగక్షేమకృదీశ్వరః
ప్రతి జీవికి జీవనాధారం, యోగక్షేమాన్ని కలిగించేవాడు, పరమేశ్వరుడు.
తిథీనాం పర్వసంధీనాం పూర్ణిమాదర్శయోరపి
తిథులు, పర్వసంధులు, పౌర్ణమి, అమావాస్యలకు ఆయన అధిపతి.
తస్మాత్స పితృమాన్సోమః స్మృత ఇఙ్వత్సరాత్మకః
అందుకే సోముడు పితృవంతుడు, సంవత్సరరూపుడిగా గుర్తించబడ్డాడు.
కర్మభిః ప్రాణినాం లోకే సర్వచేష్టాప్రవర్తకః
ప్రాణుల క్రియల ద్వారా లోకంలోని అన్ని చర్యలకు ఆయన కారణుడు.
సమానకాలకరణక్రియాః సంపాదయన్నపి
సమానమైన కాలాన్ని కలిగించే కార్యాలను ఆయన నిర్వహిస్తాడు.
వర్త్తతే చోపకారైర్యస్తనుభిః సప్తసప్తభిః
తన ఏడు రూపాల ద్వారా ఉపకారకమైన కార్యాలతో ఆయన స్థితిచేస్తాడు.
యోనిరగ్నేరపాం భూమే రవేశ్చన్ద్రమసశ్చయః
అగ్ని, నీరు, భూమి, సూర్యుడు, చంద్రుడు — వీటికి ఆయన మూలము.
అహోరాత్రకరస్తస్మాత్స వాయురనువత్సరః
పగలు, రాత్రిని సృష్టించేవాడు; అందువల్ల వాయువు అనువత్సరుడని అంటారు.
పితరః సర్వలోకానాం లోకాత్మానః ప్రకీర్త్తితాః
ప్రపంచాల పితృదేవతలు, లోకాల ఆత్మలుగా చెప్పబడ్డారు.
ఋషిర్విప్రా మహాదేవో భూతాత్మా ప్రపితామహః
ఋషి, బ్రాహ్మణుడు, మహాదేవుడు, భూతాత్మ, ప్రపితామహుడు.
ఆత్మావేశేన భూతానామఙ్గప్రత్యఙ్గసంభవః
ఆయన భూతాలలో ప్రవేశించి, అవి అవయవాలుగా, ఉపఅవయవాలుగా అవతరిస్తాడు.
సూర్య్యశ్చ చన్ద్రమాశ్చాగ్నిర్వాయూ రుద్రస్తథైవ చ
సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని, వాయువు, అలాగే రుద్రుడు కూడా ఆయనే.
రుద్రః ప్రవిష్టో భగవాఞ్జగత్యస్మిన్స్వతేజసా
భగవంతుడు రుద్రుడు తన స్వంత తేజంతో ఈ లోకంలో ప్రవేశించాడు.
తతస్తస్య తు వీర్యేణ లోకానుగ్రహకారకమ్
ఆయన శక్తితో లోకాలందరికీ మేలు కలిగించాడు.