అతీతో వర్తమానేన దృష్టో వైవస్వతే న సః
గతంలో ఉన్నవి, ప్రస్తుతం వైవస్వత మానవంతరంలో కనిపించవు.
తేషాం సర్పర్షయః పూర్వమాసన్యే తాన్నిబోధత
వారిలో పూర్వం ఉన్న సర్ప ఋషులు వీరే; వారి పేర్లు విను.
అత్రిశ్చైవ వసిష్ఠస్చ సప్త స్వాయంభువే ఽతరే
అత్రి, వశిష్ఠుడు, ఇంకా స్వాయంభువ మానవంతరంలో ఉన్న ఏడుగురు మహర్షులు కూడా ఉన్నారు.
జ్యోతిష్మాన్ ద్యుతిమాన్హవ్యః సవనః సత్త్ర ఏవ చ
జ్యోతిష్మాన్, ద్యుతిమాన్, హవ్యుడు, సవనుడు, సత్రుడు కూడా ఉన్నారు.
వాయువేగా మహాసత్త్వా రాజానః ప్రథమేంఽతరే
వాయువల్లె వేగంగా ఉండే మహాశక్తులు, ఇంకా ఆ మొదటి యుగంలో ఉన్న రాజులు కూడా ఉన్నారు.
సపిశాచమనుష్యఞ్చ ససుపర్ణాప్సరోగణమ్
పిశాచులు, మనుషులు, సుపర్ణులు, అప్సరసల సమూహం కూడా వారితో కలసి ఉన్నారు.
బహుత్వాన్నామధేయానాం సంఖ్యా తేషాం కుతః కులే
వారి పేర్లు ఎన్నో ఉన్నాయి కాబట్టి, వారి సంఖ్యను వంశంలో ఎవరూ చెప్పలేరు.
కాలేన మహతాతీతా అయనాబ్దయుగక్రమైః
కాలం చాలా గడిచిపోయింది; అయనాలు, సంవత్సరాలు, యుగాల మార్పులతో ఎంతో సమయం వెళ్ళిపోయింది.
కస్య యోనిః కిమాదిశ్చ కిం సతత్త్వః కిమాత్మకః
ఎవరికి జన్మస్థానం ఏమిటి? ఆది ఏమిటి? నిజమైన స్వరూపం ఏమిటి? అసలు స్వభావం ఏమిటి?
కిం నామధేయం కో ఽస్యాత్మా ఏప్తత్త్వం బ్రూహి తత్త్వతః
పేరు ఏమిటి? ఆత్మ ఏమిటి? అసలు తత్వం ఏది? ఇది నిజంగా చెప్పు.
సూర్యయోనిర్నిమేషాదిః సంఖ్యాచక్షుః స ఉచ్యతే
సూర్యుడు జన్మస్థానం, క్షణాల కొలిచేవాడు, సంఖ్యలను లెక్కించే వాడు, కళ్లకు దృష్టి అని అంటారు.
సంవత్సరః సతత్త్వశ్చ నామ చాస్య కలాత్మకః
సంవత్సరం అతని అసలు స్వరూపం, అతని పేరు కాల భాగాల కలయికగా ఉంది.
పఞ్చధా ప్రవిభక్తాం తు కాలావస్థాం నిబోధత
కాల స్థితిని ఐదు విధాలుగా విభజించారని ఇప్పుడు తెలుసుకో.
సంవత్సరస్తు ప్రథమో ద్వితీయః పరివత్సరః
సంవత్సరం మొదటిది, రెండవది పరివత్సరం.
పఞ్చమో వత్సరస్తేషాం కాలఃస యుగసజ్ఞితః
వాటి లో ఐదవది వత్సరం; ఆ కాలాన్ని యుగం అని అంటారు.
క్రతురగ్నిస్తు యః ప్రోక్తః స తు సంవత్సరో మతః
క్రతు అనే యజ్ఞాగ్ని, అదే సంవత్సరంగా భావించబడుతుంది.
శుక్లకృష్ణగతిశ్చాపి అపాం సారమయః ఖగః
శుక్లపక్షం, కృష్ణపక్షం అనే కాలచలనాలు, నీటి సారం కలిగిన పక్షి కూడా ఉన్నాయి.
యశ్చాయం పవతే లోకాంస్తనుభిః సప్తసప్తభిః
ఇంకా, తన ఏడు ఏడు రూపాలతో లోకాలన్నింటినీ వ్యాపించే వాడు కూడా ఉన్నాడు.
అహఙ్కారాదుదగ్రుద్రః సంభూతో బ్రహ్మణాస్తు యః
అహంకారంనుండి ఉద్భవించిన ఉగ్రుడైన రుద్రుడు బ్రహ్మద్వారా పుట్టాడు.
సతత్త్వం తస్య వక్ష్యమి కీర్త్యమానం నిబోధత
ఇప్పుడు అతని అసలు తత్వాన్ని, యథావిధిగా చెప్పబడినదాన్ని నేను వివరించబోతున్నాను; శ్రద్ధగా విను.
ఋక్సామయజుషాం యోనిః పఞ్చానాం పతిరీశ్వరః
ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదానికి మూలమైనవాడు, ఐదింటికి అధిపతి, పరమేశ్వరుడు.
ప్రోక్తః సంవత్సరశ్చేతి సూర్య చోనిర్మనీషిభిః
మహర్షులు ఆయనను సంవత్సరంగా, సూర్యుడిగా కూడా పేర్కొన్నారు.
గ్రహనక్షత్రశీతోష్ణవర్షాయుః కర్మణాం తథా
గ్రహాలు, నక్షత్రాలు, చలిని, వేడిని, వర్షాన్ని, ఆయుష్షును, క్రియలను ఆయన నిర్వహిస్తాడు.
వైకారికః ప్రసన్నాత్మా బ్రహ్మపుత్రః ప్రజాపతిః
ఆయన మనస్సుతో కూడినవాడు, ప్రశాంత స్వభావుడు, బ్రహ్మకు కుమారుడు, ప్రజలకు అధిపతి.
ఆదిత్యః సవితా భానుర్జీవనో బ్రహ్మసత్కృతః
ఆయన ఆదిత్యుడు, సవిత, భాను, ప్రాణదాత, బ్రహ్మ ద్వారా గౌరవింపబడినవాడు.
తారాభిమానీ విజ్ఞేయో ద్వితీయః పరివత్సరః
ఆయన నక్షత్రాధిపతి, రెండవ పరివత్సరుడిగా ప్రసిద్ధుడు.
ఆజీవః సర్వభూతానాం యోగక్షేమకృదీశ్వరః
ప్రతి జీవికి జీవనాధారం, యోగక్షేమాన్ని కలిగించేవాడు, పరమేశ్వరుడు.
తిథీనాం పర్వసంధీనాం పూర్ణిమాదర్శయోరపి
తిథులు, పర్వసంధులు, పౌర్ణమి, అమావాస్యలకు ఆయన అధిపతి.
తస్మాత్స పితృమాన్సోమః స్మృత ఇఙ్వత్సరాత్మకః
అందుకే సోముడు పితృవంతుడు, సంవత్సరరూపుడిగా గుర్తించబడ్డాడు.
కర్మభిః ప్రాణినాం లోకే సర్వచేష్టాప్రవర్తకః
ప్రాణుల క్రియల ద్వారా లోకంలోని అన్ని చర్యలకు ఆయన కారణుడు.