ఇత్యేతే చాగ్నయః ప్రోక్తాః ప్రణీయన్తేధ్వరేషు వై
ఇలా ఈ అగ్నులు యజ్ఞాలలో ప్రణీయించబడతారని చెప్పబడింది.
స్వాయంభువే ఽన్తరే పూర్వమగ్నయస్తేభిమానినః
మునుపటి స్వాయంభువ మను అంతరంలో, ఆ అగ్నులు వారి ప్రధాన దేవతలు.
స్థానాభిమానినో లోకే ప్రాగాసన్హవ్యవాహనాః
ప్రపంచంలో, స్థలాలకు ప్రధాన దేవతలు ముందుగా హవ్యవాహనులుగా ఉండేవారు.
పూర్వమన్వతంరే ఽతీతాః శుకైర్యాగైశ్చ తైః సహ
మునుపటి మను అంతరంలో, వారు మరియు వారి పవిత్ర యాగాలు గతించాయి.
ఇత్యేతాని మజోక్తాని స్థానాని స్థానినశ్చ హ
ఇవి అన్ని స్థలాలు మరియు వాటికి అధిపతులైన దేవతలను నేను వివరంగా చెప్పాను.
సన్వన్తరేషు సర్వేషు లక్షణం జాతవేదసామ్
ప్రతి మన్వంతరంలోను జాతవేదసులకు ఉండే లక్షణాలు ఒకే విధంగా ఉంటాయి.
ప్రజానాం పతయః సర్వే జ్యోతిష్మన్తశ్చ తే స్మృతాః
ప్రజల పాలకులందరూ ప్రకాశవంతులుగా చెప్పబడ్డారు.
మన్వన్తరేషు సర్వేషు నామరూపప్రయోజనైః
ప్రతి మన్వంతరంలో వారు తమ పేర్లు, రూపాలు, కర్తవ్యాలతో ఉంటారు.
అనాగతైః సురైః సార్ద్ధం వర్త్స్యన్తే ఽనాగతాగ్నయః
ఇంకా పుట్టని దేవతలతో పాటు, ఇంకా పుట్టని అగ్నులు భవిష్యత్తులో కలిసే ఉంటాయి.
విస్తరేణానుపుర్వ్యా చ పితౄణాం వక్ష్యతే పునః
పితృదేవతల వారసత్వాన్ని మళ్లీ క్రమంగా, విస్తృతంగా వివరించబడుతుంది.
గాత్రేభ్యో జజ్ఞిరే తస్య మనుష్యాసురదేవతాః
ఆయన అవయవాల నుండి మనుషులు, అసురులు, దేవతలు జన్మించారు.
తేషాం నిసర్గః ప్రాగుక్తః సమాసాచ్ఛ్రుయతాం పునః
వారి స్వభావాన్ని ముందే చెప్పాం; ఇప్పుడు మళ్లీ సంక్షిప్తంగా వినండి.
పితృవన్మన్యమానా వై జజ్ఞిరే ఽస్యోపపక్షతః
తమ్మను పితృదేవతలుగా భావించిన వారు ఆయన ప్రక్క నుండి జన్మించారు.
ఋతవః పితరో దేవా ఇత్యేషా వైదికీ శ్రుతిః
ఋతువులు, పితృదేవతలు, దేవతలు — ఇదే వేదంలో చెప్పిన ఉపదేశం.
ఏతే స్వాయంభువే పూర్వముత్పన్నాశ్చాన్తరే శుభే
ఇవన్నీ పూర్వపు స్వాయంభువ మన్వంతరంలో, అలాగే శుభమైన అంతరంలో జన్మించాయి.
అయజ్వానస్తథా తేషామాసన్యే గృహమేధినః
వారిలో కొందరు యజ్ఞాలు చేయని గృహస్థులు అయ్యారు.
యజ్వానస్తేషు యే త్వాసన్పితరః సోమపీథినః
వారిలో యజ్ఞాలు చేసినవారు సోమపాన పితృదేవతలు అయ్యారు.
ఋతవః పితరో దేవాః శాస్త్రే ఽస్మిన్నిశ్చయం గతాః
ఋతువులు, పితృదేవతలు, దేవతలు ఈ గ్రంథంలో స్థిరంగా స్థాపించబడ్డారు.
నభాశ్చైవ నభస్యశ్చ జీవావేతాపుదాత్దృతౌ
నభసు, నభస్యులు అనే జీవులు అపుదాత్దృతుని నుండి ఉద్భవించాయి.
సహశ్చైవ సహస్యశ్చ ఘోరావేతాపుదాత్దృతౌ
సహ, సహస్యులు అనే ఘోరమైన వారు అపుదాత్దృతుని నుండి పుట్టారు.
కాలావస్థాసు షట్స్వేతే మాసాఖ్యా వై వ్యవస్థితాః
కాలంలో ఉన్న ఆరు మాసాల రూపంలో ఇవి స్థిరంగా ఉన్నాయి.
ఋతవో బ్రహ్మణః పుత్రా విజ్ఞేయాస్తే ఽభిమానినః
ఋతువులు బ్రహ్మదేవుని కుమారులుగా తెలుసుకోవాలి; వారు స్వాభిమానంతో ఉంటారు.
స్థానానాం వ్యతిరేకేణ జ్ఞేయాః స్థానాగిమానినః
ప్రత్యేకంగా ప్రతి స్థలానికి అధిపతులు ఉన్నారని తెలుసుకోవాలి.
సంవత్సరాశ్చ స్థానాని కామాఖ్యా హ్యభిమానినామ్
సంవత్సరాలు కూడా స్థలాలుగా, వాటి అధికారం కలిగినవారివిగా భావించాలి.
తత్సతత్త్వాస్తదాత్మానస్తాన్వక్ష్యామి నిబోధత
వాటికి సంబంధించిన నిజమైన స్వరూపాన్ని, తత్త్వాన్ని నేను చెప్పబోతున్నాను. మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
నిమేషాశ్చ కలాః కష్ఠా ముహుర్త్తా దివసాః క్షయాః
నిమిషాలు, కలాలు, కష్టాలు, ముహూర్తాలు, పగలు, రాత్రి— ఇవన్నీ కూడా ఉన్నాయి.
ఋతుత్రయం చాప్యయనం ద్వే ఽయనే దక్షిణోత్తరే
మూడు ఋతువులు, అయనాలు, దక్షిణాయనం, ఉత్తరాయనం అనే రెండు అయనాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఋతవస్తు నిమేః పుత్రా విజ్ఞేయాస్తే తథైవ షట్
ఋతువులు నిమిషానికి పుత్రులుగా భావించాలి. అలా ఆరు ఋతువులు ఉన్నాయి.
యస్మాచ్చైవార్త్తవేభ్యస్తు జాయన్తే స్థాణు జఙ్గమాః
ఈ ఋతువుల నుంచే స్థావరజంగమమైన అన్ని జీవులు పుట్టాయి.
సమేతాస్తు ప్రసూయన్తే ప్రజాశ్చైవ ప్రజాపతేః
ఈ ఋతువులు కలిసినప్పుడు ప్రజాపతికి సంబంధించిన సంతానం ఉద్భవిస్తుంది.