అప్రవృత్తే బ్రహ్మణా తు సహసా యోజ్యగైస్తదా
బ్రహ్మా ఇంకా సృష్టిని ప్రారంభించని సమయంలో, కలిపే వారితో కలసి, అకస్మాత్తుగా,
ఏవముక్తస్తతః సూతస్తదాసౌ లోమహర్షణః
అలా అడిగినప్పుడు, ఆ సమయంలో సూతుడు లోమహర్షణుడు,
అత్ర వో వర్త్తయిష్యామి యథా సర్గః ప్రపత్స్యతే
ఇక్కడ నేను మీకు సృష్టి ఎలా జరుగుతుందో చెప్పబోతున్నాను.
దృష్టేనైవానుమేయం చ తర్కం వక్ష్యామి యుక్తితః
కనిపించేదానినుండి ఊహించవలసినదాన్ని, తర్కంతో వివరంగా చెప్పుతాను.
అవ్యక్త వత్పరోక్షత్వాద్గహనం తద్దురాసదమ్
అది కనిపించని దానిగా, మనకు అందని దానిగా ఉండి, లోతుగా, చేరుకోలేని విధంగా ఉంటుంది.
ప్రధానం పురుషాణాం చ సాధర్మ్యేణైవ తిష్ఠతి
ప్రధానం మరియు పురుషులు ఒకే స్వభావంతో కలిసే ఉంటాయి.
సత్త్వమాత్రాత్మకో ధర్మో గుణే సత్త్వే ప్రతిష్ఠితః
ధర్మానికి అసలు స్వరూపం సత్త్వమే, అది సత్త్వగుణంలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
అవిభాగేన తావేతౌ గుణసామ్యే స్థితావుభౌ
ఆ రెండు విడిపోకుండా, గుణాల సమతాలో కలిసే ఉంటాయి.
బుద్ధిపూర్వం క్షేత్రజ్ఞ అధిష్ఠాస్యతి తాన్గుణాన్
బుద్ధి ముందుగా ఉండి, క్షేత్రజ్ఞుడు ఆ గుణాలను నియంత్రిస్తాడు.
యదా ప్రవర్త్తితవ్యం తు క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోర్ ద్వయోః
క్షేత్రం, క్షేత్రజ్ఞుడు ఇద్దరూ కలసి పని మొదలుపెట్టాల్సినప్పుడు,
తస్మాదక్షరమవ్యక్తం సామ్యే స్థిత్వా గుణాత్మకమ్
అందువల్ల, నశించని, కనిపించని, గుణాలతో కూడినది సమతాలో నిలుస్తుంది.
తతః ప్రపత్స్యతే వ్యక్తం క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోర్ద్వయోః
అక్కడినుంచి, క్షేత్రం మరియు క్షేత్రజ్ఞునికి సంబంధించిన కనిపించేది ఉద్భవిస్తుంది.
మహదాద్యం విశేషాన్తం చతుర్వింశగుణాత్మకమ్
మహత్తత్త్వం నుండి విశేషం వరకు, ఇరవై నాలుగు గుణాలతో కూడిన పదార్థాలు ఉంటాయి.
ఆదిదేవః ప్రధానస్యానుగ్రహాయ ప్రజక్షతే
ప్రధానానికి అనుగ్రహం కోసం ఆదిదేవుడు ప్రత్యక్షమవుతాడని చెబుతారు.
అనాదిసంయోగయుతౌ సర్వం క్షేత్రజ్ఞమేవ చ
ఆ ఇద్దరూ ఆదికాలం నుండి కలిసే ఉన్నారు, అన్నీ కూడా క్షేత్రజ్ఞుడే.
అప్రత్యయమమోఘం చ స్థితావుదకమత్స్యవత్
వాటిద్దరూ తప్పకుండా, నిస్సందేహంగా, నీరు చేపలా కలిసే ఉంటాయి.
అజ్ఞా గుణైః ప్రవర్త్తన్తే రజఃసత్త్వతమో ఽభిధైః
అజ్ఞానం గుణాల ద్వారా, అంటే రజస్సు, సత్త్వం, తమస్సు అనే పేర్లతో, పనిచేస్తుంది.
విశేషతాం చేన్ద్రియతాం చ యాతి గుణావసానౌషధిభిర్మనుష్యః
గుణాల పరిపూర్ణతతో, ఔషధాల సహాయంతో, మనిషి ప్రత్యేకతను, ఇంద్రియ స్థితిని పొందుతాడు.
రజః సత్త్వతమోవ్యక్తా విధర్మాణః పరస్పరమ్
రజస్సు, సత్త్వం, తమస్సు కనిపించకపోయినా, పరస్పరం వేర్వేరు స్వభావాలుగా ఉంటాయి.
సంసిద్ధకార్యకరణా ఉత్పద్యన్తే ఽభిమానినః
పూర్తిగా సిద్ధమైన కార్యాలు, కరణాలు కలిగి, అహంకారంతో కూడినవారు ఉద్భవిస్తారు.
ప్రాక్సృతౌ యే త్వసువహాః సాధకాశ్చాప్యసాధకాః
సృష్టికి ముందు ప్రాణధారులు, సాధ్యులు, అసాధ్యులు ఉన్నారు.
కార్యాణి ప్రతిపత్స్యన్తే ఉత్పత్స్యన్తే పునః పునః
వారు పనులు చేపడతారు, మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుకుంటారు.
ఆరప్సంతే హి చాన్యోన్యం వరేణానుగ్రహేణ వా
వారు ఒకరినొకరు స్వచ్ఛందంగా లేదా అనుగ్రహంతో చేరుకుంటారు.
గుణాస్తం ప్రతిధీయన్తే తస్మాత్తత్తస్య రోచతే
ఆదానికే గుణాలు అంటిపెట్టుకుంటాయి. అందుకే అది ఆ వ్యక్తికి ఇష్టంగా ఉంటుంది.
తాన్యేవ ప్రతిపద్యన్తే సృజ్యమానాః పునః పునః
ప్రతి సృష్టిలో కూడా అవే గుణాలు మళ్లీ మళ్లీ ప్రాప్తిస్తాయి.
తద్భావితాః ప్రపద్యన్తే తస్మాత్తత్తస్య రోచతే
ఆలోచనతో మునిగిపోయినవారు దానిని చేరుకుంటారు. అందుకే అది వారికి ఇష్టంగా ఉంటుంది.
విప్రయోగశ్చ భూతానాం గుణేభ్యః సంప్రవర్త్తతే
ప్రాణుల వేరుపడటం గుణాల వల్లే జరుగుతుంది.
సమాసాదేవ వక్ష్యామి బ్రహ్మణో ఽథ సముద్భవమ్
ఇప్పుడు బ్రహ్మ యొక్క ఉద్భవాన్ని సంక్షిప్తంగా చెప్పబోతున్నాను.
ప్రధానపురుషాభ్యాం తు జాయతే చ మహేశ్వరః
ప్రధానం, పురుషుని నుండి మహేశ్వరుడు జన్మిస్తాడు.
సృజతే స పునర్లోకానభిమాన గుణాత్మకాన్
ఆయన గుణాలు, అభిమానం కలిగిన లోకాలను సృష్టిస్తాడు.