పూర్వం హి తస్యైవ చ బుద్ధిపూర్వం ప్రవర్త్తతే తత్పురుషార్థంమేవ
ముందుగా అది ఆయన బుద్ధి వల్లే ప్రారంభమవుతుంది; అది ఆ పురుషుని కోసమే జరుగుతుంది.
అనాద్యనన్తా హ్యభిమానపూర్వకం విత్రాసయన్తీ జగదభ్యుపైతి
ఆ కలయిక ఆదిలేని, అంతులేని, అహంకారంతో మొదలై, భయాన్ని కలిగిస్తూ జగత్తునంతటా వ్యాపిస్తుంది.
ఉక్తో హ్యస్మింస్తదాత్యన్తం కాలం జ్ఞాత్వా ప్రముచ్యతే
ఇది పూర్తిగా వివరించబడినప్పుడు, పరమకాలాన్ని తెలుసుకుని, మనిషి విముక్తి పొందుతాడు.
విస్తరేణానుపూర్వ్యాచ భూయః కిం వర్త్తయామ్యహమ్
ఇప్పటికే నేను వివరంగా, క్రమంగా చెప్పాను; ఇక నేను ఇంకేమి చెప్పాలి?
ప్రజానాం మనుభిః సార్ద్ధం దేవానామృషిభిః సహ
ప్రజలలో మనువులతో పాటు, దేవతలు, ఋషులతో కలసి,
దైత్యానాం దానవానాం చ యక్షాణామేవ పక్షిణామ్
దైత్యులు, దానవులు, యక్షులు, పక్షులతో కూడి,
విచిత్రాశ్చ కథాయోగా జన్మ చాగ్ర్యమనుత్తమమ్
విచిత్రమైన కథల కలయికలు, అత్యుత్తమమైన, అపూర్వమైన జన్మ,
మనః కర్ణసుఖం సౌతే ప్రీణాత్యమృతసన్నిభమ్
ఓ సౌతి! మనస్సుకు, చెవులకు హర్షం కలిగించే, అమృతంతో సమానమైన ఈ కథ ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
పప్రచ్ఛుః సత్త్రిణః సర్వే పునః సర్గప్రవర్త్తనమ్
అందరు సత్రికులు మళ్ళీ సృష్టి ప్రక్రియను అడిగారు.
బన్ధేషు సంప్రలీనేషు గుణసామ్యే తమోమయే
అన్ని బంధనాలలో లీనమై, గుణ సమత్వంలో, అంధకారంలో మునిగిపోయినప్పుడు,
అప్రవృత్తే బ్రహ్మణా తు సహసా యోజ్యగైస్తదా
బ్రహ్మా ఇంకా సృష్టిని ప్రారంభించని సమయంలో, కలిపే వారితో కలసి, అకస్మాత్తుగా,
ఏవముక్తస్తతః సూతస్తదాసౌ లోమహర్షణః
అలా అడిగినప్పుడు, ఆ సమయంలో సూతుడు లోమహర్షణుడు,
అత్ర వో వర్త్తయిష్యామి యథా సర్గః ప్రపత్స్యతే
ఇక్కడ నేను మీకు సృష్టి ఎలా జరుగుతుందో చెప్పబోతున్నాను.
దృష్టేనైవానుమేయం చ తర్కం వక్ష్యామి యుక్తితః
కనిపించేదానినుండి ఊహించవలసినదాన్ని, తర్కంతో వివరంగా చెప్పుతాను.
అవ్యక్త వత్పరోక్షత్వాద్గహనం తద్దురాసదమ్
అది కనిపించని దానిగా, మనకు అందని దానిగా ఉండి, లోతుగా, చేరుకోలేని విధంగా ఉంటుంది.
ప్రధానం పురుషాణాం చ సాధర్మ్యేణైవ తిష్ఠతి
ప్రధానం మరియు పురుషులు ఒకే స్వభావంతో కలిసే ఉంటాయి.
సత్త్వమాత్రాత్మకో ధర్మో గుణే సత్త్వే ప్రతిష్ఠితః
ధర్మానికి అసలు స్వరూపం సత్త్వమే, అది సత్త్వగుణంలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
అవిభాగేన తావేతౌ గుణసామ్యే స్థితావుభౌ
ఆ రెండు విడిపోకుండా, గుణాల సమతాలో కలిసే ఉంటాయి.
బుద్ధిపూర్వం క్షేత్రజ్ఞ అధిష్ఠాస్యతి తాన్గుణాన్
బుద్ధి ముందుగా ఉండి, క్షేత్రజ్ఞుడు ఆ గుణాలను నియంత్రిస్తాడు.
యదా ప్రవర్త్తితవ్యం తు క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోర్ ద్వయోః
క్షేత్రం, క్షేత్రజ్ఞుడు ఇద్దరూ కలసి పని మొదలుపెట్టాల్సినప్పుడు,
తస్మాదక్షరమవ్యక్తం సామ్యే స్థిత్వా గుణాత్మకమ్
అందువల్ల, నశించని, కనిపించని, గుణాలతో కూడినది సమతాలో నిలుస్తుంది.
తతః ప్రపత్స్యతే వ్యక్తం క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోర్ద్వయోః
అక్కడినుంచి, క్షేత్రం మరియు క్షేత్రజ్ఞునికి సంబంధించిన కనిపించేది ఉద్భవిస్తుంది.
మహదాద్యం విశేషాన్తం చతుర్వింశగుణాత్మకమ్
మహత్తత్త్వం నుండి విశేషం వరకు, ఇరవై నాలుగు గుణాలతో కూడిన పదార్థాలు ఉంటాయి.
ఆదిదేవః ప్రధానస్యానుగ్రహాయ ప్రజక్షతే
ప్రధానానికి అనుగ్రహం కోసం ఆదిదేవుడు ప్రత్యక్షమవుతాడని చెబుతారు.
అనాదిసంయోగయుతౌ సర్వం క్షేత్రజ్ఞమేవ చ
ఆ ఇద్దరూ ఆదికాలం నుండి కలిసే ఉన్నారు, అన్నీ కూడా క్షేత్రజ్ఞుడే.
అప్రత్యయమమోఘం చ స్థితావుదకమత్స్యవత్
వాటిద్దరూ తప్పకుండా, నిస్సందేహంగా, నీరు చేపలా కలిసే ఉంటాయి.
అజ్ఞా గుణైః ప్రవర్త్తన్తే రజఃసత్త్వతమో ఽభిధైః
అజ్ఞానం గుణాల ద్వారా, అంటే రజస్సు, సత్త్వం, తమస్సు అనే పేర్లతో, పనిచేస్తుంది.
విశేషతాం చేన్ద్రియతాం చ యాతి గుణావసానౌషధిభిర్మనుష్యః
గుణాల పరిపూర్ణతతో, ఔషధాల సహాయంతో, మనిషి ప్రత్యేకతను, ఇంద్రియ స్థితిని పొందుతాడు.
రజః సత్త్వతమోవ్యక్తా విధర్మాణః పరస్పరమ్
రజస్సు, సత్త్వం, తమస్సు కనిపించకపోయినా, పరస్పరం వేర్వేరు స్వభావాలుగా ఉంటాయి.
సంసిద్ధకార్యకరణా ఉత్పద్యన్తే ఽభిమానినః
పూర్తిగా సిద్ధమైన కార్యాలు, కరణాలు కలిగి, అహంకారంతో కూడినవారు ఉద్భవిస్తారు.