విజ్ఞాతా న చ దృశ్యేత వృథక్త్వేనేహ సర్వశః
ఈ లోకంలో జ్ఞాతను పూర్తిగా వేరుగా చూడలేరు.
ప్రకృతౌ కారణే తత్ర స్వాత్మన్యేవోపతిష్ఠతి
ప్రకృతిలోనూ, కారణంలోనూ, అది తనలోనే నిలిచి ఉంటుంది.
ఏకత్వం వా పృథక్వం వా క్షేత్రజ్ఞః పురుషో ఽపి వా
ఏకత్వమైనా, భిన్నత్వమైనా, క్షేత్రజ్ఞుడైనా, పురుషుడైనా,
కర్త్తా వా సో ఽప్యకర్త్తా వా భోక్తా వా భోజ్యమేవ చ
కర్తగా అయినా, అకర్తగా అయినా, అనుభవించేవాడిగా అయినా, అనుభవించదగినదిగా అయినా,
అవాచ్యం తదనాఖ్యానాదగ్రాహ్యం వాదహేతుభిః
అది చెప్పలేనిది, ఎందుకంటే దానికి పేరు పెట్టలేరు, వాదాలతో పట్టుకోలేరు.
నాలప్య వచసా తత్త్వమప్రాప్య మనసా సహ
ఆ తత్వాన్ని మాటలతో వివరించలేరు, మనసుతో కూడా అందుకోలేరు.
వ్యపేతసుఖదుఃఖే చ నిరుద్ధే శాన్తిమాగతే
సుఖం, దుఃఖం లేవని, అంతటా శాంతి కలిగినప్పుడు, మనస్సు పూర్తిగా నియంత్రించబడినప్పుడు,
ఏతౌ సంహారవిస్తారౌ వ్యక్తావ్యక్తౌ తతః పునః
ఈ రెండూ — లయమూ, విస్తారమూ — ప్రత్యక్షమూ, అప్రమేయమూ గా కనిపిస్తాయి; మళ్ళీ,
క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితం సర్వం పునః సర్గే ప్రవర్త్తతే
అన్ని విషయాలు క్షేత్రజ్ఞుడు నియంత్రిస్తాడు; సృష్టి సమయంలో మళ్ళీ అవన్నీ ప్రారంభమవుతాయి.
అనాదిమాంశ్చ సంయోగో మహాపురుషజః స్మృతః
ఈ కలయిక మహాపురుషుని వల్ల కలుగుతుందని చెబుతారు; దీనికి neither ఆది ఉంది, nor అంతం.
పూర్వం హి తస్యైవ చ బుద్ధిపూర్వం ప్రవర్త్తతే తత్పురుషార్థంమేవ
ముందుగా అది ఆయన బుద్ధి వల్లే ప్రారంభమవుతుంది; అది ఆ పురుషుని కోసమే జరుగుతుంది.
అనాద్యనన్తా హ్యభిమానపూర్వకం విత్రాసయన్తీ జగదభ్యుపైతి
ఆ కలయిక ఆదిలేని, అంతులేని, అహంకారంతో మొదలై, భయాన్ని కలిగిస్తూ జగత్తునంతటా వ్యాపిస్తుంది.
ఉక్తో హ్యస్మింస్తదాత్యన్తం కాలం జ్ఞాత్వా ప్రముచ్యతే
ఇది పూర్తిగా వివరించబడినప్పుడు, పరమకాలాన్ని తెలుసుకుని, మనిషి విముక్తి పొందుతాడు.
విస్తరేణానుపూర్వ్యాచ భూయః కిం వర్త్తయామ్యహమ్
ఇప్పటికే నేను వివరంగా, క్రమంగా చెప్పాను; ఇక నేను ఇంకేమి చెప్పాలి?
ప్రజానాం మనుభిః సార్ద్ధం దేవానామృషిభిః సహ
ప్రజలలో మనువులతో పాటు, దేవతలు, ఋషులతో కలసి,
దైత్యానాం దానవానాం చ యక్షాణామేవ పక్షిణామ్
దైత్యులు, దానవులు, యక్షులు, పక్షులతో కూడి,
విచిత్రాశ్చ కథాయోగా జన్మ చాగ్ర్యమనుత్తమమ్
విచిత్రమైన కథల కలయికలు, అత్యుత్తమమైన, అపూర్వమైన జన్మ,
మనః కర్ణసుఖం సౌతే ప్రీణాత్యమృతసన్నిభమ్
ఓ సౌతి! మనస్సుకు, చెవులకు హర్షం కలిగించే, అమృతంతో సమానమైన ఈ కథ ఆనందాన్ని ఇస్తుంది.
పప్రచ్ఛుః సత్త్రిణః సర్వే పునః సర్గప్రవర్త్తనమ్
అందరు సత్రికులు మళ్ళీ సృష్టి ప్రక్రియను అడిగారు.
బన్ధేషు సంప్రలీనేషు గుణసామ్యే తమోమయే
అన్ని బంధనాలలో లీనమై, గుణ సమత్వంలో, అంధకారంలో మునిగిపోయినప్పుడు,
అప్రవృత్తే బ్రహ్మణా తు సహసా యోజ్యగైస్తదా
బ్రహ్మా ఇంకా సృష్టిని ప్రారంభించని సమయంలో, కలిపే వారితో కలసి, అకస్మాత్తుగా,
ఏవముక్తస్తతః సూతస్తదాసౌ లోమహర్షణః
అలా అడిగినప్పుడు, ఆ సమయంలో సూతుడు లోమహర్షణుడు,
అత్ర వో వర్త్తయిష్యామి యథా సర్గః ప్రపత్స్యతే
ఇక్కడ నేను మీకు సృష్టి ఎలా జరుగుతుందో చెప్పబోతున్నాను.
దృష్టేనైవానుమేయం చ తర్కం వక్ష్యామి యుక్తితః
కనిపించేదానినుండి ఊహించవలసినదాన్ని, తర్కంతో వివరంగా చెప్పుతాను.
అవ్యక్త వత్పరోక్షత్వాద్గహనం తద్దురాసదమ్
అది కనిపించని దానిగా, మనకు అందని దానిగా ఉండి, లోతుగా, చేరుకోలేని విధంగా ఉంటుంది.
ప్రధానం పురుషాణాం చ సాధర్మ్యేణైవ తిష్ఠతి
ప్రధానం మరియు పురుషులు ఒకే స్వభావంతో కలిసే ఉంటాయి.
సత్త్వమాత్రాత్మకో ధర్మో గుణే సత్త్వే ప్రతిష్ఠితః
ధర్మానికి అసలు స్వరూపం సత్త్వమే, అది సత్త్వగుణంలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
అవిభాగేన తావేతౌ గుణసామ్యే స్థితావుభౌ
ఆ రెండు విడిపోకుండా, గుణాల సమతాలో కలిసే ఉంటాయి.
బుద్ధిపూర్వం క్షేత్రజ్ఞ అధిష్ఠాస్యతి తాన్గుణాన్
బుద్ధి ముందుగా ఉండి, క్షేత్రజ్ఞుడు ఆ గుణాలను నియంత్రిస్తాడు.
యదా ప్రవర్త్తితవ్యం తు క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోర్ ద్వయోః
క్షేత్రం, క్షేత్రజ్ఞుడు ఇద్దరూ కలసి పని మొదలుపెట్టాల్సినప్పుడు,