వ్యక్తావ్యక్తప్రమాణో ఽయం స వై భుఙ్క్తే తు కృత్స్నశః
వికసితమైనదీ, అవికసితమైనదీ తెలిసినవాడు అన్నీ పూర్తిగా అనుభవిస్తాడు.
ఏవం జ్ఞాత్వా శుచిర్భూత్వా జ్ఞానాద్వై విప్రముచ్యతే
ఇలా తెలుసుకొని పవిత్రుడై, జ్ఞానంతో నిజంగా విముక్తి పొందుతాడు.
యథేష్టం పరినిర్యాతి భిన్నే దేహే సునిర్వృతే
శరీరం విడిపోయి పూర్తిగా నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు, తన ఇష్టానుసారం వెళ్ళిపోతాడు.
ముక్తో గుణశరీరేణ ప్రణాద్యేన తు సర్వశః
విముక్తుడు, గుణశరీరంతో, ప్రాణధ్వనితో పూర్తిగా స్వేచ్ఛ పొందుతాడు.
జ్ఞానీ చ సర్వసంసారావిజ్ఞశారీరమానసః
జ్ఞాని, అన్ని సంసార బంధాలు లేకుండా, శరీరం లేని వాడు, మనస్సు లేని వాడు.
ప్రకృతిం సత్యమిత్యాహుర్వికారో ఽనృతముచ్యతే
ప్రకృతిని సత్యం అంటారు, మార్పును అసత్యం అంటారు.
అనామరూపం క్షేత్రజ్ఞనామరూపం ప్రచక్షతే
క్షేత్రజ్ఞుడు పేరు, రూపం లేని వాడని అంటారు.
క్షేత్రం ప్రత్యయతే యస్మాత్క్షేత్రజ్ఞః శుభ ఉచ్యతే
క్షేత్రాన్ని గ్రహించేవాడు కాబట్టి, క్షేత్రజ్ఞుడు శుభుడని అంటారు.
క్షేత్రం త్వత్ప్రత్యయం దృష్టం క్షేత్రజ్ఞః ప్రత్యయః సదా
నీ జ్ఞానం ద్వారా ఈ క్షేత్రం కనిపిస్తుంది; క్షేత్రజ్ఞుడు ఎప్పుడూ ఆ జ్ఞానమే.
భోజ్యత్వవిషయత్వాచ్చ క్షేత్రం క్షేత్రవిదో విదుః
అది అనుభవించదగినదిగా, అనుభూతి వస్తువుగా ఉండటం వల్ల, క్షేత్రాన్ని తెలిసినవారు దానిని అలా పిలుస్తారు.
వికారలక్షణం తద్వై సో ఽక్షరః క్షరమేతి చ
అది మార్పులకు లోనయ్యే లక్షణంతో ఉంటుంది; అందుకే అది నశించేది, కానీ నశించని దానిని అక్షరం అంటారు.
తస్మాచ్చ కారణాచ్చైవ జ్ఞరమిత్యభిధీయతే
అందువల్ల, కారణం కూడా కావడం వల్ల, దానిని జ్ఞాత అని అంటారు.
దుఃఖత్రాణాత్పునశ్చాపి క్షేత్రమిత్యభిధీయతే
దుఃఖాలకు మూలంగా ఉండటం వల్ల, దానిని క్షేత్రం అని కూడా పిలుస్తారు.
అచేతనత్వాద్విషయస్తద్విధర్మా విభుః స్మృతః
అది చైతన్యం లేనిది, వస్తువు కావడం వల్ల, దానికి భిన్నంగా ఉన్నవాడు వ్యాపకుడు అని గుర్తించబడతాడు.
అక్షరం తేన వాప్యుక్తమ క్షీణత్వాత్తథైవ చ
అందువల్ల, నశించని దానిని కూడా అక్షరం అని అంటారు; అది తగ్గిపోకుండా ఉండటం వల్ల కూడా అలా అంటారు.
పురప్రత్యయికో యస్మాత్పురుషేత్యభిధీయతే
పురాన్ని గుర్తించే జ్ఞానం ఉన్నందువల్ల, దానిని పురుషుడు అని అంటారు.
శుద్ధో నిరఞ్జనాభాసో జ్ఞాతా జ్ఞానవివర్జితః
అది శుద్ధమైనది, మచ్చలేని రూపంలో కనిపించేది, జ్ఞాత అయినా జ్ఞానం లేనిది.
నైర్హేతుకాత్త్వనిర్దేశ్యాదహస్తస్మిన్న విద్యతే
అది కారణం లేనిది, వివరించలేనిది కావడంతో, అందులో చేయి ఉండదు.
ఆత్మప్రత్యయకారిత్వాదన్యూనం వాప్యహేతుకమ్
అది తన స్వీయ జ్ఞానంతో పనిచేస్తుంది; ఇతరుల వల్ల కలిగింది కాదు, తక్కువ కూడా కాదు.
యదా పశ్యతి జ్ఞాతారం శాన్తార్థం దర్శనాత్మకమ్
శాంతి కోసం ఉండే, దర్శన స్వరూపమైన జ్ఞాతను ఎవరైనా చూసినప్పుడు,
విజ్ఞాతా న చ దృశ్యేత వృథక్త్వేనేహ సర్వశః
ఈ లోకంలో జ్ఞాతను పూర్తిగా వేరుగా చూడలేరు.
ప్రకృతౌ కారణే తత్ర స్వాత్మన్యేవోపతిష్ఠతి
ప్రకృతిలోనూ, కారణంలోనూ, అది తనలోనే నిలిచి ఉంటుంది.
ఏకత్వం వా పృథక్వం వా క్షేత్రజ్ఞః పురుషో ఽపి వా
ఏకత్వమైనా, భిన్నత్వమైనా, క్షేత్రజ్ఞుడైనా, పురుషుడైనా,
కర్త్తా వా సో ఽప్యకర్త్తా వా భోక్తా వా భోజ్యమేవ చ
కర్తగా అయినా, అకర్తగా అయినా, అనుభవించేవాడిగా అయినా, అనుభవించదగినదిగా అయినా,
అవాచ్యం తదనాఖ్యానాదగ్రాహ్యం వాదహేతుభిః
అది చెప్పలేనిది, ఎందుకంటే దానికి పేరు పెట్టలేరు, వాదాలతో పట్టుకోలేరు.
నాలప్య వచసా తత్త్వమప్రాప్య మనసా సహ
ఆ తత్వాన్ని మాటలతో వివరించలేరు, మనసుతో కూడా అందుకోలేరు.
వ్యపేతసుఖదుఃఖే చ నిరుద్ధే శాన్తిమాగతే
సుఖం, దుఃఖం లేవని, అంతటా శాంతి కలిగినప్పుడు, మనస్సు పూర్తిగా నియంత్రించబడినప్పుడు,
ఏతౌ సంహారవిస్తారౌ వ్యక్తావ్యక్తౌ తతః పునః
ఈ రెండూ — లయమూ, విస్తారమూ — ప్రత్యక్షమూ, అప్రమేయమూ గా కనిపిస్తాయి; మళ్ళీ,
క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితం సర్వం పునః సర్గే ప్రవర్త్తతే
అన్ని విషయాలు క్షేత్రజ్ఞుడు నియంత్రిస్తాడు; సృష్టి సమయంలో మళ్ళీ అవన్నీ ప్రారంభమవుతాయి.
అనాదిమాంశ్చ సంయోగో మహాపురుషజః స్మృతః
ఈ కలయిక మహాపురుషుని వల్ల కలుగుతుందని చెబుతారు; దీనికి neither ఆది ఉంది, nor అంతం.