రఞ్జనం తద్విధేయస్య తే తాన్యో న చ విద్యతే
ఆ రంగు ఆ విషయానికి మాత్రమే చెందుతుంది, నీకు మాత్రం అది లేదు.
శబ్దాద్యే విషయే దోషదృష్టిర్వై పఞ్చలక్షణే
శబ్దం మొదలైన ఐదు విషయాలలో తప్పులనేవి నిజంగా కనిపిస్తాయి.
వైరాగ్యకారణం హ్యేతే ప్రకృతీనాం లయస్య చ
ఇవి వేరుపడే మనస్సుకు, ప్రకృతిలో లయానికి కూడా కారణాలు.
అవ్యక్తాద్యాస్తు విజ్ఞేయా భూతాన్తాః ప్రకృతేర్భవాః
అవ్యక్తం మొదలుకొని భూతాల వరకు ప్రకృతిలోని ఉత్పత్తులు తెలుసుకోవాలి.
వర్ణాశ్రమాణాం ధర్మో ఽయం దేవస్థానేషు కారణమ్
వర్ణాశ్రమ ధర్మం దేవతల స్థలాలలో కారణంగా ఉంటుంది.
ఐశ్వర్యమాణిమాద్యం హి కారణం హ్యష్టలక్షణమ్
ఐశ్వర్యం, అణిమాది లక్షణాలు ఎనిమిది కూడా కారణాలే.
అష్టావేతాని రూపాణి ప్రాకృతాని యథాక్రమమ్
ఈ ఎనిమిది రూపాలు ప్రకృతిసిద్ధంగా వరుసగా ఉంటాయి.
ప్రావృట్కాలే పృథగ్మేఘం పశ్యన్తీవ సచక్షుషః
వర్షాకాలంలో మనం కళ్లతో వేర్వేరు మేఘాలను చూసినట్లు—
ఖాదతశ్చాన్నపానాని యోనీః ప్రవిశతస్తథా
అలాగే మనం అన్నం, నీరు తినడం, గర్భంలో ప్రవేశించడం కూడా—
జీవః ప్రాణస్తథా లిఙ్గం కరణం చ చతుష్టయమ్
జీవుడు, ప్రాణం, లింగశరీరం, నాలుగు ఉపకరణాలు—
వ్యక్తావ్యక్తప్రమాణో ఽయం స వై భుఙ్క్తే తు కృత్స్నశః
వికసితమైనదీ, అవికసితమైనదీ తెలిసినవాడు అన్నీ పూర్తిగా అనుభవిస్తాడు.
ఏవం జ్ఞాత్వా శుచిర్భూత్వా జ్ఞానాద్వై విప్రముచ్యతే
ఇలా తెలుసుకొని పవిత్రుడై, జ్ఞానంతో నిజంగా విముక్తి పొందుతాడు.
యథేష్టం పరినిర్యాతి భిన్నే దేహే సునిర్వృతే
శరీరం విడిపోయి పూర్తిగా నిశ్చలంగా ఉన్నప్పుడు, తన ఇష్టానుసారం వెళ్ళిపోతాడు.
ముక్తో గుణశరీరేణ ప్రణాద్యేన తు సర్వశః
విముక్తుడు, గుణశరీరంతో, ప్రాణధ్వనితో పూర్తిగా స్వేచ్ఛ పొందుతాడు.
జ్ఞానీ చ సర్వసంసారావిజ్ఞశారీరమానసః
జ్ఞాని, అన్ని సంసార బంధాలు లేకుండా, శరీరం లేని వాడు, మనస్సు లేని వాడు.
ప్రకృతిం సత్యమిత్యాహుర్వికారో ఽనృతముచ్యతే
ప్రకృతిని సత్యం అంటారు, మార్పును అసత్యం అంటారు.
అనామరూపం క్షేత్రజ్ఞనామరూపం ప్రచక్షతే
క్షేత్రజ్ఞుడు పేరు, రూపం లేని వాడని అంటారు.
క్షేత్రం ప్రత్యయతే యస్మాత్క్షేత్రజ్ఞః శుభ ఉచ్యతే
క్షేత్రాన్ని గ్రహించేవాడు కాబట్టి, క్షేత్రజ్ఞుడు శుభుడని అంటారు.
క్షేత్రం త్వత్ప్రత్యయం దృష్టం క్షేత్రజ్ఞః ప్రత్యయః సదా
నీ జ్ఞానం ద్వారా ఈ క్షేత్రం కనిపిస్తుంది; క్షేత్రజ్ఞుడు ఎప్పుడూ ఆ జ్ఞానమే.
భోజ్యత్వవిషయత్వాచ్చ క్షేత్రం క్షేత్రవిదో విదుః
అది అనుభవించదగినదిగా, అనుభూతి వస్తువుగా ఉండటం వల్ల, క్షేత్రాన్ని తెలిసినవారు దానిని అలా పిలుస్తారు.
వికారలక్షణం తద్వై సో ఽక్షరః క్షరమేతి చ
అది మార్పులకు లోనయ్యే లక్షణంతో ఉంటుంది; అందుకే అది నశించేది, కానీ నశించని దానిని అక్షరం అంటారు.
తస్మాచ్చ కారణాచ్చైవ జ్ఞరమిత్యభిధీయతే
అందువల్ల, కారణం కూడా కావడం వల్ల, దానిని జ్ఞాత అని అంటారు.
దుఃఖత్రాణాత్పునశ్చాపి క్షేత్రమిత్యభిధీయతే
దుఃఖాలకు మూలంగా ఉండటం వల్ల, దానిని క్షేత్రం అని కూడా పిలుస్తారు.
అచేతనత్వాద్విషయస్తద్విధర్మా విభుః స్మృతః
అది చైతన్యం లేనిది, వస్తువు కావడం వల్ల, దానికి భిన్నంగా ఉన్నవాడు వ్యాపకుడు అని గుర్తించబడతాడు.
అక్షరం తేన వాప్యుక్తమ క్షీణత్వాత్తథైవ చ
అందువల్ల, నశించని దానిని కూడా అక్షరం అని అంటారు; అది తగ్గిపోకుండా ఉండటం వల్ల కూడా అలా అంటారు.
పురప్రత్యయికో యస్మాత్పురుషేత్యభిధీయతే
పురాన్ని గుర్తించే జ్ఞానం ఉన్నందువల్ల, దానిని పురుషుడు అని అంటారు.
శుద్ధో నిరఞ్జనాభాసో జ్ఞాతా జ్ఞానవివర్జితః
అది శుద్ధమైనది, మచ్చలేని రూపంలో కనిపించేది, జ్ఞాత అయినా జ్ఞానం లేనిది.
నైర్హేతుకాత్త్వనిర్దేశ్యాదహస్తస్మిన్న విద్యతే
అది కారణం లేనిది, వివరించలేనిది కావడంతో, అందులో చేయి ఉండదు.
ఆత్మప్రత్యయకారిత్వాదన్యూనం వాప్యహేతుకమ్
అది తన స్వీయ జ్ఞానంతో పనిచేస్తుంది; ఇతరుల వల్ల కలిగింది కాదు, తక్కువ కూడా కాదు.
యదా పశ్యతి జ్ఞాతారం శాన్తార్థం దర్శనాత్మకమ్
శాంతి కోసం ఉండే, దర్శన స్వరూపమైన జ్ఞాతను ఎవరైనా చూసినప్పుడు,