అభిమానాత్మకో హ్యేష భూతాదిస్తామసః స్మృతః
ఈ భూతాది అహంకార స్వభావంతో, తామస లక్షణంతో గుర్తించబడుతుంది.
మహానాత్మా తు విజ్ఞేయః సంకల్పో వ్యవసాయకః
మహానాత్మను నిర్ణయశక్తిగా, సంకల్పంగా తెలుసుకోవాలి.
పర్యాయవాచకైః శబ్దైస్తమాహుస్తత్త్వ చిన్తకాః
తత్త్వాలను ఆలోచించే వారు దీనిని అనేక సమానార్థక పదాలతో పిలుస్తారు.
లీయన్తే గుణసామ్యం తు స్వాత్మన్యేవావతిష్ఠతే
గుణ సమతుల్యత అంతా లీనమై, తనలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
ఇత్యేష సంయమశ్చైవ తత్త్వానాం కారణైః సహ
ఇలా తత్త్వాలు వాటి కారణాలతో కలిసి నియమంలో ఉంటాయి.
ధర్మాధర్మౌం తపో జ్ఞానం శుభం సత్యానృతే తథా
ధర్మం, అధర్మం, తపస్సు, జ్ఞానం, మంగళం, సత్యం, అసత్యం ఇవన్నీ కూడా
సర్వమేతత్ప్రపఞ్చస్థం గుణమాత్రాత్మకం స్మృతమ్
ఈ ప్రపంచంలో ఉన్నవన్నీ గుణ స్వరూపంగా గుర్తించబడతాయి.
ప్రకృత్యాం చైవ తత్సర్వం పుణ్యం పాపం ప్రతిష్ఠతి
ప్రకృతిలో పుణ్యం, పాపం అన్నీ స్థిరంగా ఉంటాయి.
జన్తూనాం పాపపుణ్యం తు ప్రకృతౌ యత్ప్రతిష్ఠితమ్
జంతువుల పాప పుణ్యాలు ప్రకృతిలో స్థిరంగా ఉంటాయి.
యోజయన్తే పునర్దేహాన్పరత్వేన తథైవ చ
అవి మళ్లీ శరీరాలను కలిపి, అలాగే పరమార్థంగా కూడా కలుస్తాయి.
కారణైః స్వైః ప్రచీయేతే కాయత్వేనేహ జన్తుభిః
తమ తమ కారణాల వల్ల అవి కూడి, జంతువుల్లో శరీరరూపంలో ఏర్పడతాయి.
సర్గే చ ప్రతిసర్గే చ సంసారే చైవ జన్తవః
సృష్టిలో, లయలో, సంసారంలో జంతువులు
రాజసీ తామసీ చైవ సాత్త్వికీ చైవ వృత్తయః
రాజస, తామస, సాత్విక స్వభావాల క్రియలు ఉంటాయి.
ఉర్ద్ధ్వదేశాత్మకం సత్త్వమధోభాగాత్మకం తమః
సత్త్వం పైభాగానికి స్వభావంగా, తమస్సు క్రిందభాగానికి స్వభావంగా ఉంటుంది.
ఇత్యేవం పరివర్తన్తేత్రయశ్చేతోగుణాత్మకాః
ఇలా మనస్సులోని మూడు గుణాల వల్ల ఇవి వరుసగా తిరుగుతూ ఉంటాయి.
అవిద్యాప్రత్యయారంభా ఆరభ్యన్తే హి మానవైః
అజ్ఞానం వల్ల కలిగే ఆలోచనలు మనుషులు ప్రారంభిస్తారు.
తమసో ఽభిభవాజ్జన్తుర్యాథాతథ్యం న విన్దతి
చీకటి ప్రభావంతో జీవి నిజాన్ని యథాతథంగా గ్రహించలేడు.
ప్రాకృతేన చ బన్ధేన తథ్యావైకారికేణ చ
ప్రకృతిసంబంధమైన బంధంతో పాటు, వాస్తవమైన మార్పుతో కూడిన బంధం కూడా ఉంటుంది.
ఇత్యేతే వై త్రయః ప్రోక్తా బన్ధా హ్యజ్ఞానహేతుకాః
ఇలా ఈ మూడు బంధాలు అజ్ఞానం వల్ల కలుగుతాయని చెప్పబడింది.
అస్వే స్వమితి చ జ్ఞానమశుచౌ శుచినిశ్చయః
తనది కానిది తనదని భావించడం, అపవిత్రమైనదాన్ని పవిత్రమని నమ్మడం—
రాగద్వేషనివృత్తిశ్చ తజ్జ్ఞానం సముదాహృతమ్
ఆసక్తి, ద్వేషాలు పోవడం అదే నిజమైన జ్ఞానం అని అంటారు.
కర్మ జస్తు పునర్దేహో మహాదుఃఖం ప్రవర్త్తతే
కర్మ వల్ల మళ్లీ జన్మ లభిస్తుంది, దాంతో గొప్ప బాధ కలుగుతుంది.
పునర్భవకరీ దుఃఖాత్కర్మణా జాయతే తృషా
బాధ వల్ల తృష్ణ పుడుతుంది, అది కర్మ ద్వారా మళ్లీ జన్మను కలిగిస్తుంది.
తైలవీడకవజ్జీవస్తత్రైవ పరివర్త్తతే
దీపంలో నూనె ఎలా తిరుగుతుందో, జీవుడు కూడా అలా అక్కడే తిరుగుతుంటాడు.
తం శత్రుమవధార్యైకం జ్ఞానే యత్నం సమాచరేత్
ఆ ఒక్క శత్రువును గుర్తించి, జ్ఞానంలో శ్రద్ధగా ప్రయత్నించాలి.
వైరాగ్యాచ్ఛుధ్యతే చాపి శుద్ధః సత్త్వేన ముచ్యతే
వైరాగ్యంతో మనస్సు శుద్ధి చెందుతుంది; శుద్ధి అయినవాడు సత్త్వగుణంతో విముక్తి పొందుతాడు.
అభిష్వఙ్గాయ యోగః స్యాద్విషయేష్వవశాత్మనః
ఇంద్రియాలపై నియంత్రణ లేని వాడికి ఆసక్తి కలుగుతుంది; ఆ ఆసక్తికి యోగం కారణం.
దుఃఖలాభే న తాపశ్చ సుఖానుస్మరణం తథా
బాధ వచ్చినప్పుడు మనసులో తాపం ఉండదు; సుఖాన్ని కూడా గుర్తు చేసుకోడు.
బ్రహ్మాదౌ స్థావరాన్తే వై సంసారేహ్యాదిభౌతికే
బ్రహ్మ మొదలు స్థావరాల వరకు, ఈ భౌతిక లోకంలో సంసారం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
యస్య చార్షే న ప్రమాణం శిష్టాచారం తథైవ చ
ఎవరికీ శాస్త్రప్రామాణ్యం లేకపోయినా, మంచివారి ఆచరణ కూడా లేకపోతే—