తీవ్రతేజోహృతరసాజ్యోతిష్ట్వం ప్రాప్నువన్త్యుత
తీవ్రమైన అగ్నికి తన సారం కోల్పోయిన నీరు, అగ్నిరూపాన్ని పొందుతుంది.
అథాగ్నిః సర్వతో వ్యాప్త ఆదత్తే తజ్జలం తదా
తర్వాత, అగ్ని అన్ని వైపులా వ్యాపించి, ఆ నీటిని హరిస్తుంది.
అర్చిర్భిః సంతతే తస్మింస్తర్యగూర్ధ్వమధస్తతః
అదే సమయంలో, అగ్ని జ్వాలలు అడ్డంగా, పైకి, కిందకి విస్తరిస్తాయి.
ప్రలీయతే తదా తస్మిన్దీపార్చిరివ మారుతే
అప్పుడు, ఆ అగ్నిలో, దీపం జ్వాల గాలిలో కలిసిపోవడం లాగా, నీరు లయమవుతుంది.
ఉపశామ్యతి తేజో హివాయురాధూయతే మహాన్
ఆ తర్వాత అగ్ని ఆరిపోతుంది, గొప్ప గాలి దానిని తీసుకెళ్తుంది.
తతస్తు మూలమాసాద్య వాయుః సంబన్ధమాత్మనః
తర్వాత, వాయువు తన మూలాన్ని చేరుకుని, తనలోనే లయమవుతుంది.
వాయోరపి గుణం స్పర్శమాకాశం గ్రసతే చ తత్
గాలికి ఉన్న లక్షణమైన స్పర్శను కూడా ఆకాశం లోపలికి తీసుకుంటుంది.
అరూపమరసస్పర్శమగన్ధం న చ మూర్తిమత్
దీనికి రూపం లేదు, రుచి లేదు, స్పర్శ లేదు, వాసన లేదు, అలాగే ఏ రూపమూ ఉండదు.
తస్మింల్లీనే తదా శిష్టమాకాశం శబ్దలక్షణమ్
అది లీనమైనప్పుడు మిగిలేది శబ్ద లక్షణంతో ఉన్న ఆకాశమే.
తత్ర శబ్దం గుమం తస్య భూతదిర్గ్రసతే పునః
అక్కడ ఆకాశంలో ఉన్న శబ్ద లక్షణాన్ని మళ్లీ భూతాది లోపలికి తీసుకుంటుంది.
అభిమానాత్మకో హ్యేష భూతాదిస్తామసః స్మృతః
ఈ భూతాది అహంకార స్వభావంతో, తామస లక్షణంతో గుర్తించబడుతుంది.
మహానాత్మా తు విజ్ఞేయః సంకల్పో వ్యవసాయకః
మహానాత్మను నిర్ణయశక్తిగా, సంకల్పంగా తెలుసుకోవాలి.
పర్యాయవాచకైః శబ్దైస్తమాహుస్తత్త్వ చిన్తకాః
తత్త్వాలను ఆలోచించే వారు దీనిని అనేక సమానార్థక పదాలతో పిలుస్తారు.
లీయన్తే గుణసామ్యం తు స్వాత్మన్యేవావతిష్ఠతే
గుణ సమతుల్యత అంతా లీనమై, తనలోనే స్థిరంగా ఉంటుంది.
ఇత్యేష సంయమశ్చైవ తత్త్వానాం కారణైః సహ
ఇలా తత్త్వాలు వాటి కారణాలతో కలిసి నియమంలో ఉంటాయి.
ధర్మాధర్మౌం తపో జ్ఞానం శుభం సత్యానృతే తథా
ధర్మం, అధర్మం, తపస్సు, జ్ఞానం, మంగళం, సత్యం, అసత్యం ఇవన్నీ కూడా
సర్వమేతత్ప్రపఞ్చస్థం గుణమాత్రాత్మకం స్మృతమ్
ఈ ప్రపంచంలో ఉన్నవన్నీ గుణ స్వరూపంగా గుర్తించబడతాయి.
ప్రకృత్యాం చైవ తత్సర్వం పుణ్యం పాపం ప్రతిష్ఠతి
ప్రకృతిలో పుణ్యం, పాపం అన్నీ స్థిరంగా ఉంటాయి.
జన్తూనాం పాపపుణ్యం తు ప్రకృతౌ యత్ప్రతిష్ఠితమ్
జంతువుల పాప పుణ్యాలు ప్రకృతిలో స్థిరంగా ఉంటాయి.
యోజయన్తే పునర్దేహాన్పరత్వేన తథైవ చ
అవి మళ్లీ శరీరాలను కలిపి, అలాగే పరమార్థంగా కూడా కలుస్తాయి.
కారణైః స్వైః ప్రచీయేతే కాయత్వేనేహ జన్తుభిః
తమ తమ కారణాల వల్ల అవి కూడి, జంతువుల్లో శరీరరూపంలో ఏర్పడతాయి.
సర్గే చ ప్రతిసర్గే చ సంసారే చైవ జన్తవః
సృష్టిలో, లయలో, సంసారంలో జంతువులు
రాజసీ తామసీ చైవ సాత్త్వికీ చైవ వృత్తయః
రాజస, తామస, సాత్విక స్వభావాల క్రియలు ఉంటాయి.
ఉర్ద్ధ్వదేశాత్మకం సత్త్వమధోభాగాత్మకం తమః
సత్త్వం పైభాగానికి స్వభావంగా, తమస్సు క్రిందభాగానికి స్వభావంగా ఉంటుంది.
ఇత్యేవం పరివర్తన్తేత్రయశ్చేతోగుణాత్మకాః
ఇలా మనస్సులోని మూడు గుణాల వల్ల ఇవి వరుసగా తిరుగుతూ ఉంటాయి.
అవిద్యాప్రత్యయారంభా ఆరభ్యన్తే హి మానవైః
అజ్ఞానం వల్ల కలిగే ఆలోచనలు మనుషులు ప్రారంభిస్తారు.
తమసో ఽభిభవాజ్జన్తుర్యాథాతథ్యం న విన్దతి
చీకటి ప్రభావంతో జీవి నిజాన్ని యథాతథంగా గ్రహించలేడు.
ప్రాకృతేన చ బన్ధేన తథ్యావైకారికేణ చ
ప్రకృతిసంబంధమైన బంధంతో పాటు, వాస్తవమైన మార్పుతో కూడిన బంధం కూడా ఉంటుంది.
ఇత్యేతే వై త్రయః ప్రోక్తా బన్ధా హ్యజ్ఞానహేతుకాః
ఇలా ఈ మూడు బంధాలు అజ్ఞానం వల్ల కలుగుతాయని చెప్పబడింది.
అస్వే స్వమితి చ జ్ఞానమశుచౌ శుచినిశ్చయః
తనది కానిది తనదని భావించడం, అపవిత్రమైనదాన్ని పవిత్రమని నమ్మడం—